Σύμφωνα με το καταστατικό του ΠΟΥ (1946), η υγεία είναι «η κατάσταση της πλήρους σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας και όχι μόνο η απουσία ασθένειας ή αναπηρίας». Συνεπώς, εκτός των παραγόντων που σχετίζονται άμεσα με την έννοια της ιατρικής, πλήθος άλλων που άπτονται ποικίλων πτυχών της ζωής προσδιορίζουν τον σύνθετο ορισμό του πολυδιάστατου αυτού αγαθού που ονομάζεται «υγεία». Αυτοί περιλαμβάνουν κοινωνικά, οικονομικά, πολιτιστικά, περιβαλλοντικά, ιδιοσυγκρασιακά χαρακτηριστικά, τα οποία αλληλεπιδρώντας μεταξύ τους επηρεάζουν την κατάσταση της υγείας, ενώ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά συμπεριφοράς θεωρούνται ως sine qua non προσδιοριστικοί παράγοντες της υγείας, με τον υψηλό δείκτη κατανάλωσης αλκοόλ να παρατηρείται συχνότερα σε άτομα χαμηλότερων κοινωνικο-επαγγελματικών κατηγοριών.
Προκειμένου να θεωρηθεί ότι ένα άτομο τελεί υπό την επήρεια του αλκοόλ (αιθυλικής αλκοόλης) θα πρέπει η συγκέντρωσή του στον οργανισμό να υπερβαίνει τα νομικώς ορισθέντα όρια, δηλαδή 0,50 γραμμάρια/λίτρο αίματος (που υπολογίζεται με αιμοληψία) είτε 0,25 χιλιοστά γραμμαρίου/λίτρο εκπνεομένου αέρα (μέσω χρήσης αλκοτέστ). Ως γενικό κατασταλτικό, η αιθυλική αλκοόλη, ως συστατικό αλκοολούχων ποτών, εισέρχεται στον οργανισμό και κατανέμεται σε όλα τα υγρά, ιστούς και τους μυς του σώματος, συμπεριλαμβανομένων και αυτών του εγκεφάλου και συνεπώς, εκτός από τις ηπατικές βλάβες (εκ των οποίων η πλέον συχνή είναι η κίρρωση του ήπατος που αποτελεί το τελικό στάδιο της αλκοολικής ηπατίτιδας) επηρεάζονται ποικιλοτρόπως όλες οι φυσιολογικές λειτουργίες του οργανισμού με παραγωγή δυσμενών επιπτώσεων στην υγεία, όπως κατάθλιψη και ψυχικές διαταραχές αλλά και με επίδραση στη δημόσια υγεία (πχ. πρόκληση τροχαίων ατυχημάτων υπό την επήρεια μέθης). Στην Ελλάδα, η κατανάλωση αλκοόλ αποτελεί χαρακτηριστικό του μεσογειακού τρόπου ζωής και επαγωγικά η κατάχρησή του ενίοτε υποδιαγιγνώσκεται.
Είναι αναντίρρητο γεγονός ότι η εξάρτηση από το αλκοόλ επιφέρει την πρόκληση ασθενειών, αναπηριών, κινδύνου πρόωρων θανάτων, ενώ, σύμφωνα με μελέτες, περισσότεροι από 60 τύποι παθήσεων και χρονίων νόσων αποδίδονται στην άμετρη χρήση αλκοόλ, με τις συσχετισθείσες νευροψυχιατρικές διαταραχές να αποτελούν το ένα τρίτο των επαγομένων από την κατάχρηση αλκοόλ νοσημάτων και να έπεται η πρόκληση τροχαίων ατυχημάτων (με τους αριθμούς των καταγεγραμμένων θανάτων από οδικά ατυχήματα να συμπεριλαμβάνουν εκείνους των οδηγών, επιβατών μηχανοκίνητων οχημάτων, χρηστών ποδηλάτων και πεζών), πνιγμών, εγκαυμάτων, πτώσεων, κίρρωσης ήπατος, καρδιαγγειακών παθήσεων, καρκίνου καθώς και πρόκλησης βίας και αυτοκτονιών. Ειδικά για τη συσχέτιση της κατανάλωσης αλκοόλ με την εμφάνιση μορφών καρκίνων, επισημαίνεται ότι οι καρκίνοι λάρυγγα, οισοφάγου, ήπατος, στομάχου, στήθους, ορθού σχετίζονται άμεσα με την κατάχρηση αλκοόλ, με το υψηλότερο ποσοστό στους άνδρες να αφορά τον καρκίνο του ανωτέρω αναπνευστικού συστήματος και στις γυναίκες τον καρκίνο στήθους, ενώ, μελέτες έδειξαν ότι παρατηρήθηκε αύξηση στη συχνότητα της αλκοολικής κίρρωσης που οδηγεί σε μεταμόσχευση ήπατος, ως κύρια θεραπεία για την αλκοολική κίρρωση.
Από το 2007 το WCRF (The World Cancer Research Fund/American Institute for Cancer Research) έχει εστιάσει στην περιστολή της κατανάλωσης αλκοόλ, δεδομένου ότι οι υπ’αυτού διεξαχθείσες έρευνες τεκμηρίωσαν την αύξηση της πιθανότητας ανάπτυξης ορισμένων τύπων καρκίνου λόγω κατανάλωσης αλκοόλ. Ενισχυτικώς στα ανωτέρω, αντίστοιχη μελέτη διενεργηθείσα από την EPIC (European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition-Ευρωπαϊκή Προοπτική Διερεύνησης για τον Καρκίνο και τη Διατροφή) σε δέκα ευρωπαϊκές χώρες με πλήθος συμμετεχόντων, ανέδειξε επίσης τη συσχέτιση ικανού αριθμού θανατηφόρων περιστατικών καρκίνων με την κατάχρηση αλκοόλ (ARC: Alcohol Related Cancers-τύποι καρκίνου αποδιδόμενοι στη χρήση αλκοόλ), τεκμηριώνοντας ισχυρή συσχέτιση της κατανάλωσης αλκοόλ με τη γενική θνησιμότητα (χαρακτηρίζοντας την κατάχρησή του ως προσδιοριστικό παράγοντα θνησιμότητας), ενώ ο βαθμός κατανάλωσης διέφερε, με φθίνουσα διαβάθμιση από τις χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά προς εκείνες του ευρωπαϊκού Νότου, με την Ελλάδα και την Ισπανία να κατέχουν τα υψηλότερα ποσοστά πληθυσμού που δεν είχε καταναλώσει αλκοόλ (ή ήταν πρώην χρήστης αλκοολούχων ποτών) και με τη Δανία και τη Γερμανία να κατέχουν τα «σκήπτρα», με καταγραφή του υψηλότερου ποσοστού πληθυσμού που καταναλώνει αλκοόλ. Πρόσθετα, το κάπνισμα κατγράφεται ως στενά συνδεδεμένο με την κατάχρηση αλκοόλ, ως συνεργικός παράγοντας κινδύνου εμφάνισης καρκίνου του ανωτέρω αναπνευστικού συστήματος.
Επίσης, παρά το ότι μελέτες έχουν δείξει ότι η συνήθεια κατανάλωσης ποτών έχει και κληρονομική βάση, ελάχιστα γονίδια έχουν ταυτοποιηθεί ως σημαντικά συσχετιζόμενα με την κατανάλωση αλκοόλ και ως εκ τούτου δεν δύναται να εξαντληθεί η αιτιολογία της συχνότητας του αλκοολισμού μόνο επί της γενετικής βάσεως. Περαιτέρω, επισημαίνεται ότι παρά το γεγονός ότι η ήπια χρήση αλκοόλ πιθανολογείται ότι μειώνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών νόσων (και επακολούθως της θνησιμότητας) και abusus non tollit usum (η κατάχρηση δεν αίρει τη χρήση), το συνολικό απότοκο της χρήσης αλκοόλ κρίνεται επιβλαβές για την υγεία και συνεπώς η κατανάλωσή του δεν θα πρέπει να συστήνεται προκειμένου να αποτραπεί η εμφάνιση των προαναφερθεισών νόσων.
Κατόπιν των προμνημονευθεισών διαπιστώσεων που αποτυπώνονται σε πλήθος μελετών, μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνεται και πόνημα του συντάκτη [Mentis, Ι. (2024). Impact of health determinants on Greek health level, as capture of health production function. Archives of Hellenic Medicine/Arheia Ellenikes Iatrikes, 41(5)], είναι αδήριτη η ανάγκη να αντιμετωπιστεί άμεσα το πρόβλημα του αλκοολισμού, αναδεικνύοντας την προτεραιοποίηση εφαρμογής δέσμης μέτρων πολυπαραγοντικής προσέγγισης του προβλήματος του αλκοολισμού, με υλοποίηση προληπτικών πολιτικών σε εθνικό και τοπικό επίπεδο, διαχείρισης συμπεριφοράς (με στόχο τη βελτίωση της ατομικής και δημόσιας υγείας, μέσω δημιουργίας συνθηκών που προάγουν υγιείς συμπεριφορές και τρόπους ζωής), εφαρμογής υποστηρικτικών μεθόδων (πχ. ψυχολογική αρωγή στα εξαρτώμενα από το αλκοόλ άτομα) και με παροχή υπηρεσιών φαρμακολογικής προσέγγισης όταν κρίνεται απαραίτητη η χρήση της (π.χ.δισουλφιράμη, ναλτρεξόνη). Ειδικά για τις τελευταίες, επισημαίνεται η ανάγκη συνεκτίμησης του γεγονότος ότι πλήθος παραγόντων επηρεάζει τη διαφοροποίηση της κλινικής συμπτωματολογίας και την επιλογή των ενδεδειγμένου θεραπευτικού σχήματος, συμπεριλαμβανομένων ψυχολογικών, οικονομικών και γενετικών παραγόντων, με την εξατομικευμένη χρήση των μεθόδων αντιμετώπισης της εξάρτησης από το αλκοόλ να θεωρείται κρίσιμη.
Στο πλαίσιο του κρατικού συστηματικού σχεδιασμού και της επιβεβλημένης εφαρμογής προγραμμάτων ενημέρωσης-πρόληψης καθώς και πρόσφατων δράσεων όπως η δωρεάν διανομή από τον Φαρμακευτικό Σύλλογο Θεσσαλονίκης και τον Συνεταιρισμό Φαρμακοποιών Θεσσαλονίκης, σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Τροχαίας Θεσσαλονίκης, εύχρηστων και αξιόπιστων self test ανίχνευσης αλκοόλ στην αναπνοή των οδηγών (παρέχοντας τη δυνατότητα ενημέρωσης για το επίπεδο αλκοόλ στον οργανισμό των τελευταίων, ενισχύοντας την οδική ασφάλεια επ’ωφελεία του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου), η κατανάλωση αλκοόλ δύναται να περιοριστεί και με πρόσθετα προληπτικά μέτρα όπως επιβολή υψηλών φόρων σε αγορά αλκοολούχων ποτών αλλά και με εφαρμογή συμπληρωματικού χαρακτήρα κατασταλτικών μέτρων όπως αυστηροποίηση της νομοθεσίας για τους υπό την επήρεια αλκοόλ οδηγούς.
Δεδομένου ότι η υγεία αποτελεί πρωταρχική επένδυση, η οποία αφ’ενός επιδρά καταλυτικά στη βελτίωση του επιπέδου ζωής ενός πληθυσμού και αφ’ετέρου αυξάνει την παραγωγική δύναμη των ατόμων που τον απαρτίζουν και ως εκ τούτου η επένδυση σε αυτόν τον τομέα, εκτιμώμενη με χρήση συγκεκριμένων δεικτών, αξιολογείται ως παραγωγική δαπάνη, προάγουσα εν πρώτοις την ατομική ποιότητα ζωής και συνεπακόλουθα την ευρύτερη κοινωνικο-οικονομική ανάπτυξη του εκάστοτε υπό μελέτη πληθυσμού, με την εφαρμογή των ως άνω προτεινόμενων μέτρων και την ενδελεχή ενημέρωση της κοινωνίας για τις αρνητικές επιδράσεις του αλκοολισμού στην υγεία, δύναται να προαχθεί η δημόσια υγεία, καθιστώντας επιτεύξιμη τη μείωση του «επιπολασμού» της κατάχρησης αλκοόλ, βελτιώνοντας, συν τοις άλλοις, την υγεία και ενισχύοντας επαγωγικά την παραγωγικότητα των εξαρτημένων από το αλκοόλ ατόμων.
* Ο Ισίδωρος Μέντης είναι Φαρμακοποιός (ΕΚΠΑ), Κάτοχος Μεταπτυχιακού Τίτλου Σπουδών στη Διοίκηση Οικονομικών Μονάδων με εξειδίκευση στα Οικονομικά της Υγείας (ΕΚΠΑ), Υποψήφιος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Αθηνών και στέλεχος της Διεύθυνσης Φαρμάκου Κεντρικής Υπηρεσίας ΕΟΠΥΥ (isidorosm@gmail.com)
