Η υλοποίηση της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης (Η.Σ.) συνιστά κρίσιμο πυλώνα συγκράτησης δαπανών υγείας, καθιστώντας διαχρονικά εφικτή τη διατήρηση των προκυπτουσών ωφελειών στον εξορθολογισμό της φαρμακευτικής δαπάνης και εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα τη βιωσιμότητα του εγχωρίου υγειονομικού συστήματος και την πιο αποτελεσματική θεραπευτική αντιμετώπιση των ασθενών.
Η οικονομική κρίση επέδρασε καταλυτικά στην επιλογή της εγχώριας υγειονομικής πολιτικής και δεδομένης της υποχρέωσης εναρμόνισης με τις μνημονιακές δεσμεύσεις, θεσπίσθηκαν μέτρα όπως το Σύστημα Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης (Σ.Η.Σ.) οριζόμενο (βάσει του Ν.3892/2010) ως το ολοκληρωμένο σύστημα που περιλαμβάνει εξοπλισμό, λογισμικό, εφαρμογές και διαδικασίες που αφορούν την Η.Σ., ενώ για τη διαχείρισή του υπεύθυνος είναι ο φορέας με την επωνυμία ΗΔΙΚΑ ΑE που τηρεί-επικαιροποιεί τη βάση δεδομένων που περιλαμβάνει πληροφορίες για τους ασφαλισμένους όλων των φορέων κοινωνικής ασφάλισης-ΦΚΑ (βάσει ΑΜΚΑ). Ο στόχος ήταν η περιστολή των υγειονομικών δαπανών και ειδικότερα της φαρμακευτικής δαπάνης (αντιπροσωπεύουσα σημαντικό στοιχείο κόστους στον δημόσιο προϋπολογισμό) και η ενίσχυση της συνεργασίας ιατρών-φαρμακοποιών, της ασφάλειας ασθενούς και άντλησης στοιχείων για ανάπτυξη πολιτικών με τεκμηριωμένα δεδομένα. Παράλληλα, η νοσοκομειακή Η.Σ. υλοποιήθηκε με την αρωγή της χρήσης του δικτύου «Σύζευξις».
Αναλυτικά, η σκοποθεσία του Σ.Η.Σ. περιλαμβάνει τον έλεγχο και εκκαθάριση συνταγών-παραπεμπτικών για κάλυψη υγειονομικών δαπανών, τον έλεγχο παρεχομένων υγειονομικών υπηρεσιών στους ασφαλισμένους των ΦΚΑ, την παρακολούθηση και εποπτεία της συνταγογράφησης, συγκέντρωσης και στατιστικής αξιολόγησης στοιχείων που άπτονται των υγειονομικών παροχών και φαρμακευτικής περίθαλψης καθώς και τον συντονισμό ενεργειών για τον έλεγχο των υγειονομικών δαπανών. Στους παρόχους υγείας, προσφέρει πληροφορίες, διεξάγει διασταυρώσεις, επεξεργασία στοιχείων και ιατρικών πληροφοριών ασθενών και συμβάλλοντας στην ορθή κλινική απόφαση και αποτροπή λήψης εσφαλμένων αποφάσεων, μειώνει το κόστος της υγειονομικής περίθαλψης, εξοικονομώντας ετησίως σημαντικούς πόρους.
Στο παρελθόν, η απουσία ηλεκτρονικών αρχείων ασθενών στην εγχώρια πρωτοβάθμια και νοσοκομειακή περίθαλψη είχε οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη αύξηση υγειονομικών και φαρμακευτικών δαπανών. Στην αρχή της οικονομικής κρίσης, η εγχώρια υγειονομική δαπάνη ήταν μεταξύ των υψηλοτέρων στην ΕΕ (9,5% του ΑΕΠ), με το 65% αυτής να χρηματοδοτείται κρατικά. Για τη συγκράτησή της, θεσπίστηκαν διαρθρωτικά μέτρα που τη μείωσαν κατά 34,5% (2009-2015) και η δημόσια σχετική δαπάνη υποχώρησε στο 59,1%. Μεταξύ των μέτρων ήταν η υποχρεωτική εφαρμογή Σ.Η.Σ. με αποτέλεσμα η φαρμακευτική δαπάνη να μειωθεί στα 1,95 δισ. ευρώ (από 2,6 σε 2,1% του ΑΕΠ) (2009-2015). Με την καθιέρωση του Σ.Η.Σ. (και την αλλαγή φαρμακευτικής τιμολογιακής πολιτικής), η δημόσια φαρμακευτική δαπάνη μειώθηκε από 6,05 σε 3,5 δισ. ευρώ (2009-2012) και επιτεύχθηκε αλλαγή τρόπου συνταγογράφησης με επιλογή θεραπειών χαμηλότερου κόστους (συνεκδοχική μείωση δαπάνης) και ταυτόχρονη παροχή ενημέρωσης για αλληλεπιδράσεις-παρενέργειες με άλλα φάρμακα, βελτιώνοντας την ασφάλεια των ασθενών.
Ο Οργανισμός Ασφάλισης Ελευθέρων Επαγγελματιών (Ο.Α.Ε.Ε.) ήταν το πρώτο ασφαλιστικό ταμείο που εισήγαγε μηχανισμό ηλεκτρονικής παρακολούθησης, με αξιοσημείωτα αποτελέσματα (μείωση φαρμακευτικής δαπάνης κατά 50%). Το Σ.Η.Σ. εισήχθη το 2010 ως υποχρεωτική μνημονιακή απαίτηση (Ν.3892/2010) και η Η.Σ. άρχισε σταδιακά μέσα στο έτος 2011, με πιστοποίηση των ιατρών και ένταξη ορισμένων ταμείων. Στις 31-12-2011 υπεγράφη κοινή υπουργική απόφαση με την οποία όλοι οι ιατροί της Ελλάδας -ανεξάρτητα αν είχαν συνάψει σύμβαση με τον ΕΟΠΥΥ ή όχι-μπορούσαν να συνταγογραφούν ηλεκτρονικά τα φάρμακα στους ασθενείς τους και μέχρι το τέλος του 2012 η Η.Σ. ήταν σχεδόν καθολική, καλύπτοντας το σύνολο του ελληνικού πληθυσμού και υποστηρίζοντας τη διαχείριση-παρακολούθηση συνταγογράφησης φαρμάκων, επισκέψεις σε ιατρούς, παραπομπές σε εργαστηριακές εξετάσεις και ηλεκτρονικές ιατρικές πράξεις. Έτσι, το Σ.Η.Σ. συνιστά αποτελεσματικό εργαλείο προγραμματισμού, βελτίωσης της ποιότητας υγειονομικών-φαρμακευτικών υπηρεσιών και περιστολής της υπερβολικής χρήσης τους, με απτά οφέλη τόσο στη ζήτηση (ασθενείς) όσο και στην προσφορά (ιατροί, φαρμακοποιοί, φαρμακευτικές εταιρείες). Παράλληλα, αυξάνει τον βαθμό διαφάνειας και καταπολεμά τη διαφθορά στον τομέα της υγείας, την πολυφαρμακία και τη γραφειοκρατία, επιτυγχάνοντας αξιοσημείωτη μείωση της φαρμακευτικής δαπάνης.
Επιπλέον, ο προμνημονευθείς Νόμος καθορίζει τις υποχρεώσεις ιατρών ως προς την Η.Σ. ώστε οι ιατροί να συνταγογραφούν βάσει θεραπευτικών πρωτοκόλλων (φάρμακα πρώτης εκλογής, δευτερεύοντα, σπάνια, εναλλακτικές θεραπείες) καθοριζομένων από τον ΕΟΦ, καταχωρώντας στο ΣΗΣ την ονομασία, δοσολογία, περιεκτικότητα, ποσότητα φαρμάκων, το ποσοστό συμμετοχής ασφαλισμένου και να επιλέγουν διάγνωση από συγκεκριμένη λίστα Επιπρόσθετα, παρέχεται η δυνατότητα επισκόπησης συνταγών/παραπεμπτικών και πρόσβασης στα δεδομένα τυχόν προγενέστερης φαρμακευτικής αγωγής/ιατρικών πράξεων. Κάθε συνταγή/παραπεμπτικό χαρακτηρίζεται από ένα μοναδικό κωδικό αριθμό υπό μορφή γραμμωτού κώδικα (barcode) και οι φαρμακοποιοί υποχρεούνται να εκτυπώνουν αντίγραφο της εκτελεσμένης συνταγής. Παράλληλα, εισήχθησαν δείκτες ελέγχου συνταγογράφησης φαρμάκων από ιατρούς και εκτέλεσης συνταγών φαρμάκων από φαρμακεία, με δυνατότητα στατιστικής επεξεργασίας τους.
Συμπερασματικά, η περίοδος της εγχώριας οικονομικής κρίσης και η αδήριτη ανάγκη υιοθέτησης τρόπων εξορθολογισμού και ελέγχου της χρήσης των περιορισμένων δημοσίων πόρων που διατίθεντο για την καθολική ικανοποίηση των υγειονομικών αναγκών στη χώρα μας είχαν ως αποτέλεσμα την εφαρμογή σημαντικών μέτρων περιστολής της δημόσιας φαρμακευτικής δαπάνης, η οποία αποτελεί βαρόμετρο των δημοσίων υγειονομικών δαπανών. Συνεκδοχικώς και προς αντιμετώπιση χρονίων στρεβλώσεων της φαρμακευτικής αγοράς που αποτελεί πυλώνα ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας και φορέα παραγωγής εγχώριας προστιθέμενης αξίας, η εγχώρια εισαγωγή του Σ.Η.Σ. εκτιμάται ως το σημαντικότερο μεταρρυθμιστικό μέτρο στην υγειονομική πολιτική και δύναται στη μεταμνημονιακή περίοδο να συγκρατεί τη φαρμακευτική δαπάνη σε χαμηλά επίπεδα, προασπίζοντας παράλληλα τη δημόσια υγεία.
* Ο Ισίδωρος Μέντης είναι Φαρμακοποιός (ΕΚΠΑ), Κάτοχος Μεταπτυχιακού Τίτλου Σπουδών στη Διοίκηση Οικονομικών Μονάδων με εξειδίκευση στα Οικονομικά της Υγείας (ΕΚΠΑ), Υποψήφιος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Αθηνών και στέλεχος της Διεύθυνσης Φαρμάκου Κεντρικής Υπηρεσίας ΕΟΠΥΥ
