Σκέψου ένα μάθημα στο σχολείο όπου αντί να παλεύεις με ορισμούς και χρονολογίες, παλεύεις με ερωτήματα που έχουν πραγματικό βάρος: Ποιος είμαι; Τι θέλω; Τι φοβάμαι; Τι αξίζω; Τι με κάνει ευτυχισμένο; Πώς παίρνω αποφάσεις; Πώς ακούω τη δική μου φωνή ανάμεσα σε χιλιάδες άλλες;
Φαντάσου ένα μάθημα όπου δεν σε αξιολογούν με τεστ, αλλά με το πόσο ειλικρινής είσαι με τον εαυτό σου. Όπου ο εκπαιδευτικός δεν ρωτάει “τι θυμάσαι;” αλλά “τι ανακάλυψες για εσένα σήμερα;”. Αν υπήρχε μάθημα αυτογνωσίας στα σχολεία, θα είχαμε μια κοινωνία όπου οι άνθρωποι θα ξεκινούσαν τη ζωή τους από πολύ διαφορετική βάση – όχι από τη βάση του φόβου, της σύγκρισης και της εξωτερικής επιβεβαίωσης, αλλά από τη βάση της επίγνωσης, της ισορροπίας και της προσωπικής αλήθειας.
Σήμερα, οι περισσότεροι ενήλικες περνούν τις κρίσιμες δεκαετίες τους προσπαθώντας να μάθουν ποιοι είναι, συχνά μέσα από λάθος επιλογές, εξαντλητικά μονοπάτια και αδιέξοδες διαδρομές. Όχι επειδή θέλουν να κάνουν λάθη, αλλά επειδή δεν τους δόθηκε ποτέ ο χώρος – ή ο χρόνος – να ανακαλύψουν τον εαυτό τους όταν ήταν ακόμη παιδιά. Μεγαλώσαμε σε έναν κόσμο που μας έμαθε να κυνηγάμε βαθμούς χωρίς να κυνηγάμε τις ανάγκες μας. Να αποστηθίζουμε ύλη χωρίς να καταλαβαίνουμε τον εαυτό μας. Να προετοιμαζόμαστε για εξετάσεις, αλλά όχι για τη ζωή. Ένα μάθημα αυτογνωσίας θα έδινε στα παιδιά τη δυνατότητα να χτίσουν χαρακτήρα, όχι μόνο βιογραφικό· να ακούσουν τα όριά τους, να αντιληφθούν την αξία τους, να αναγνωρίσουν τι τους γεμίζει και τι τους αδειάζει. Θα τους θωράκιζε από την παγίδα της τελειομανίας, από τον φόβο της αποτυχίας, από την ανάγκη να ικανοποιούν τους άλλους εις βάρος του εαυτού τους.
Ένα τέτοιο μάθημα θα μπορούσε να διδάξει κάτι που κανένα άλλο μάθημα δεν τολμά να αγγίξει: το πώς να ζεις με ειλικρίνεια. Όχι την κοινωνική ειλικρίνεια του “μην πεις ψέματα”, αλλά την υπαρξιακή ειλικρίνεια του “μην προδίδεις αυτό που είσαι”. Θα μάθαινε τα παιδιά πώς να παίρνουν δύσκολες αποφάσεις χωρίς να υποτιμούν τον εαυτό τους, πώς να σέβονται τη δική τους διαδρομή χωρίς να συγκρίνονται συνεχώς με τους άλλους, πώς να αντιμετωπίζουν τις αποτυχίες όχι ως τελικό προορισμό αλλά ως βήματα στην πορεία τους. Θα μάθαινε ότι η αποτυχία δεν είναι ντροπή αλλά ένδειξη θάρρους, ότι ο δρόμος δεν είναι ευθεία αλλά κύκλοι, στάσεις και επιστροφές, ότι η δύναμη ενός ανθρώπου δεν φαίνεται στα επιτεύγματά του αλλά στον τρόπο που σηκώνεται όταν πέφτει.
Φαντάσου τότε πώς θα γινόταν η κοινωνία: λιγότερα άτομα εγκλωβισμένα σε λάθος επιλογές για δεκαετίες, περισσότεροι άνθρωποι που πατούν στα πόδια τους από νωρίς. Λιγότεροι ενήλικες που συμβιβάζονται σε δουλειές, σχέσεις και ρόλους που δεν τους εκφράζουν, περισσότεροι που τολμούν να αναζητήσουν αυτό που πραγματικά θέλουν. Λιγότερος φόβος, περισσότερη αυτεπίγνωση, λιγότερες αποφάσεις από υποχρέωση, περισσότερες από συνείδηση. Μια κοινωνία χτίζεται μέσα από τους ανθρώπους της, και οι άνθρωποι χτίζονται μέσα από τη σχέση που έχουν με τον εαυτό τους. Αν αλλάξει αυτή η σχέση, αλλάζει και η κοινωνία.
Είναι εντυπωσιακό – και ταυτόχρονα θλιβερό – ότι μπαίνουμε στην ενήλικη ζωή με τόσες γνώσεις και τόσο λίγη κατανόηση για τον εαυτό μας. Ξέρουμε τι είναι το φωτόνιο και τι είναι η αορτή, αλλά δεν ξέρουμε γιατί δεν μπορούμε να πούμε “όχι”. Ξέρουμε να λύσουμε εξισώσεις, αλλά δεν ξέρουμε να λύσουμε κόμπους που κουβαλάμε μέσα μας. Ξέρουμε να γράφουμε εκθέσεις, αλλά δεν ξέρουμε να εκφράζουμε ανάγκες. Αν υπήρχε ένα μάθημα που μας έδειχνε πώς να στεκόμαστε απέναντι στον εαυτό μας με καλοσύνη, ωριμότητα και αλήθεια, τότε ίσως θα είχαμε λιγότερη ψυχική εξάντληση, λιγότερη αυτοκριτική, λιγότερη ντροπή. Και περισσότερη ζωή.
Το μάθημα αυτό δεν υπάρχει ακόμη στο σχολείο. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να υπάρξει – και κυρίως, δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε να το δημιουργήσουμε εμείς. Μπορούμε να το φέρουμε μέσα στις οικογένειές μας, στους χώρους εργασίας μας, στις σχέσεις μας. Μπορούμε να το χτίσουμε μέσα από συζητήσεις που δεν φοβόμαστε, μέσα από επιλογές που μας τιμούν, μέσα από το θάρρος να βλέπουμε τον εαυτό μας καθαρά. Γιατί στην τελική, το μεγαλύτερο έργο κάθε ανθρώπου δεν είναι το σπίτι που θα χτίσει, ούτε η καριέρα που θα ακολουθήσει, ούτε τα επιτεύγματα που θα συγκεντρώσει. Το μεγαλύτερο έργο κάθε ανθρώπου είναι ο ίδιος του ο εαυτός, ολόκληρος. Κι αυτό το έργο – το πιο απαιτητικό, το πιο φωτεινό, το πιο αληθινό – δεν τελειώνει ποτέ.
* Ο Νικόλαος - Θεολόγος Παπαδόπουλος είναι εν ενεργεία εκπαιδευτικός γαλλικής γλώσσας στην Πρωτοβάθμια και Μεταδευτεροβάθμια Εκπαίδευση.
