Μέση Ανατολή: Θα εκτοξευτεί η τιμή του πετρελαίου;

Οι αγορές πετρελαίου προετοιμάζονται για απότομες αυξήσεις τιμών λόγω της κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή. Ο ρόλος του Ιράν είναι κομβικός, όμως η στρατηγική του θέση κρατά τους εμπόρους σε επιφυλακή.Ανησυχία στις αγορές πετρελαίου έχει προκαλέσει η κλιμάκωση της βίας στη Μέση Ανατολή, με πολλούς αναλυτές να προβλέπουν μεγάλη άνοδο των τιμών.

Αν και στο Ιράν αναλογεί μόλις το 3-4% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου, η εγγύτητά του στα Στενά του Ορμούζ – που θεωρούνται το σημαντικότερο «στενό σημείο» μεταφοράς πετρελαίου στον κόσμο – ωθεί τους αναλυτές να αναθεωρούν προς τα πάνω τις προβλέψεις τους για τις μελλοντικές τιμές.

Μια παρατεταμένη διακοπή της κυκλοφορίας στα Στενά, μέσω των οποίων μεταφέρεται το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου, θα μπορούσε να οδηγήσει τις τιμές πάνω από τα 100 δολάρια ανά βαρέλι – μια εξέλιξη που θα έπληττε την παγκόσμια οικονομία και θα αύξανε περαιτέρω τις τιμές, οι οποίες ήδη αποδεικνύονται δύσκολο να συγκρατηθούν.

Το Brent εκτινάχθηκε έως και 13% τη Δευτέρα (2 Μαρτίου) – την πρώτη ημέρα διαπραγμάτευσης μετά τα πλήγματα ΗΠΑ–Ισραήλ στο Ιράν – πριν περιορίσει μέρος των κερδών του και διαμορφωθεί περίπου στα 77 δολάρια το βαρέλι, καθώς οι έμποροι επικεντρώθηκαν στα Στενά του Ορμούζ, όπου η εμπορική κίνηση έχει ουσιαστικά διακοπεί, με το Ιράν να επιτίθεται σε τρία πετρελαιοφόρα το Σαββατοκύριακο.

Η Σαουδική Αραβία έκλεισε τη μεγαλύτερη εγχώρια διυλιστική μονάδα της τη Δευτέρα, αφού έγινε στόχος ιρανικών drones. Το κύμα επιθέσεων οδήγησε επίσης σε διακοπές λειτουργίας εγκαταστάσεων πετρελαίου και φυσικού αερίου σε όλη τη Μέση Ανατολή.

Οι τιμές του πετρελαίου είχαν ήδη φτάσει στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων μηνών πριν από τον τελευταίο πόλεμο στην πετρελαιοπαραγωγό περιοχή, καθώς οι έμποροι ανησυχούσαν για τις συνέπειες πιθανών στρατιωτικών πληγμάτων κατά του Ιράν. Η ομάδα OPEC+ συμφώνησε την Κυριακή να αυξήσει την παραγωγή από τον Απρίλιο, σε μια προσπάθεια να καθησυχάσει τις αγορές.

«Αν η σύγκρουση παραταθεί και, ιδίως, αν επηρεάσει την πραγματική προσφορά πετρελαίου – λόγω διακοπών της ιρανικής παραγωγής ή προσπαθειών του Ιράν να αποκλείσει τα Στενά του Ορμούζ – θα μπορούσε να προκαλέσει άνοδο των τιμών, ίσως γύρω στα 100 δολάρια το βαρέλι», ανέφερε ο Γουίλιαμ Τζάκσον, επικεφαλής οικονομολόγος αναδυόμενων αγορών της Capital Economics.

Πόσο πετρέλαιο παράγει το Ιράν;

Το Ιράν παράγει περίπου 3,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως (bpd), γεγονός που το καθιστά τον τέταρτο μεγαλύτερο παραγωγό πετρελαίου στον OPEC. Είναι επίσης ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς φυσικού αερίου στον κόσμο.

Η χώρα διαθέτει μερικά από τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως – περίπου το ένα τέταρτο των αποθεμάτων της Μέσης Ανατολής και το 12% των παγκόσμιων αποθεμάτων, σύμφωνα με την Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ. Ωστόσο, η παραγωγή παραμένει περιορισμένη λόγω χρόνιων υπο-επενδύσεων και διεθνών κυρώσεων.

Το Ιράν έχει βρει τρόπους να παρακάμπτει τις δυτικές κυρώσεις και πλέον πουλά το 90% των εξαγωγών πετρελαίου του στην Κίνα. Χάρη στη ζήτηση από την Κίνα αύξησε την παραγωγή του κατά περίπου 1 εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως από το 2020 έως το 2023.

Παρ' ότι η ιρανική οικονομία είναι σχετικά πιο διαφοροποιημένη από άλλες οικονομίες της Μέσης Ανατολής που εξαρτώνται από το πετρέλαιο, οι εξαγωγές ενέργειας αποτελούν σημαντική πηγή κρατικών εσόδων. Το 2023 τα καθαρά έσοδα από εξαγωγές πετρελαίου ανήλθαν περίπου στα 53 δισεκατομμύρια δολάρια.

Γιατί βρίσκονται στο επίκεντρο τα Στενά του Ορμούζ;

Τα Στενά του Ορμούζ, που βρίσκονται μεταξύ Ιράν και Ομάν, αποτελούν βασική θαλάσσια οδό μεταφοράς πετρελαίου που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν και την Αραβική Θάλασσα.

Μεγάλοι όγκοι αργού πετρελαίου από χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κουβέιτ και το Ιράκ διέρχονται από τα Στενά.

Το Ιράν έχει επανειλημμένα απειλήσει να κλείσει τα Στενά, αλλά δεν το έχει πράξει, καθώς κάτι τέτοιο θα προκαλούσε πιθανότατα άμεση διεθνή αντίδραση που θα εμπόδιζε και τις δικές του εξαγωγές.

Λόγω της παρούσας σύγκρουσης η διέλευση έχει ουσιαστικά παγώσει, καθώς αρκετές εταιρείες ανέστειλαν τις αποστολές για λόγους ασφαλείας.

Αυτό απειλεί να εμποδίσει τη διάθεση 15 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως — περίπου το 30% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου αργού πετρελαίου. Ακόμα και στην περίπτωση που βρεθούν αξιόπιστες εναλλακτικές, η απώλεια εκτιμάται σε 8-10 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.

Πώς αντέδρασε ο OPEC+;

Ο OPEC+ (συμμαχία του OPEC υπό τη Σαουδική Αραβία με άλλους παραγωγούς, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας) ανακοίνωσε μεγαλύτερη του αναμενόμενου αύξηση παραγωγής.

Ωστόσο, εάν περιοριστούν οι ροές μέσω του Κόλπου, η επιπλέον παραγωγή θα προσφέρει περιορισμένη άμεση ανακούφιση. Η πρόσβαση στις εξαγωγικές οδούς είναι πιο κρίσιμη από τους στόχους παραγωγής.

Η Σαουδική Αραβία αύξησε τις εξαγωγές της προσφάτως, δημιουργώντας «μαξιλάρι» πριν από τα πλήγματα. Το Ιράν επίσης αύξησε τις εξαγωγές του πριν τις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ. Παρ' όλα αυτά τέτοια «μαξιλάρια» είναι περιορισμένα και σχεδιασμένα για βραχυπρόθεσμους κραδασμούς.

Πώς θα επηρεαστεί η παγκόσμια οικονομία;

Ο αντίκτυπος στην παγκόσμια οικονομία θα εξαρτηθεί από το πόσο θα αυξηθούν οι τιμές. Το πετρέλαιο είναι βασικός οικονομικός συντελεστής, επομένως η άνοδος αυξάνει το κόστος πολλών αγαθών.

«Κατά κανόνα μία αύξηση 5% στις τιμές πετρελαίου προσθέτει περίπου 0,1 ποσοστιαία μονάδα στον πληθωρισμό μεγάλων οικονομιών», δήλωσε ο Τζάκσον. «Άνοδος του μπρεντ στα 100 δολάρια θα μπορούσε να προσθέσει 0,6–0,7 ποσοστιαίες μονάδες στον παγκόσμιο πληθωρισμό».

Ο υψηλότερος πληθωρισμός μειώνει την καταναλωτική εμπιστοσύνη και τις δαπάνες. Οι κεντρικές τράπεζες μπορεί να αυξήσουν τα επιτόκια, επιβραδύνοντας όμως έτσι περαιτέρω την οικονομική ανάπτυξη.

Επιμέλεια: Γιώργος Πασσάς

Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.