Ηλεκτρικά πατίνια: Πολύτιμο εργαλείο βιώσιμης κινητικότητας ή ωρολογιακή βόμβα για την οδική ασφάλεια;

Οι ελληνικές πόλεις βρίσκονται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η ανάγκη για τη μετάβαση προς τη βιώσιμη κινητικότητα είναι πλέον αδιαμφισβήτητη και τα Ελαφρά Προσωπικά Ηλεκτροκίνητα Οχήματα (ΕΠΗΟ), με κυρίαρχα τα ηλεκτρικά πατίνια, αποτελούν ένα εξαιρετικό εργαλείο σε αυτή την κατεύθυνση. Είναι μέσα αμιγώς φιλικά προς το περιβάλλον, αθόρυβα και ευέλικτα, ιδανικά για να καλύψουν το λεγόμενο «τελευταίο μίλι» (last mile) των μετακινήσεών μας ή τη διαδρομή από την κατοικία προς τους σταθμούς των μέσων μαζικής μεταφοράς. Απαιτούν μικρό χώρο για τη στάθμευση τους είτε στο σπίτι είτε στην εργασία είτε στον δρόμο. Και αυτή είναι η ουσιαστική μεγάλη διαφορά σε σχέση π.χ. με το ποδήλατο.

Ωστόσο, η θετική τους συμβολή ακυρώνεται στην πράξη από μια σκληρή και επικίνδυνη πραγματικότητα: τη διαρκώς αυξανόμενη άναρχη και παράνομη χρήση τους, η οποία εξελίσσεται σε μείζον ζήτημα οδικής ασφάλειας.

Τα στοιχεία που έχουμε στα χέρια μας δεν αφήνουν περιθώρια για εφησυχασμό. Μόνο το 2025 καταγράφηκαν στην Ελλάδα 109 τροχαία ατυχήματα με εμπλοκή ηλεκτρικών πατινιών, εκ των οποίων τα δύο ήταν θανατηφόρα. Ακόμα πιο σοκαριστικά είναι τα δεδομένα της ΠΟΕΔΗΝ, σύμφωνα με τα οποία πάνω από 400 παιδιά νοσηλεύτηκαν μετά από ατυχήματα με ΕΠΗΟ, με τα μισά εξ αυτών να εισάγονται στα δύο μεγάλα παιδιατρικά νοσοκομεία της Αθήνας. Και η αλήθεια είναι ότι οι αριθμοί αυτοί πιθανότατα υποεκτιμούν το πρόβλημα λόγω των δεκάδων αδήλωτων συμβάντων.

Το ηλεκτρικό πατίνι δεν είναι παιχνίδι, είναι όχημα

Όταν χρησιμοποιείται για μεγάλες αποστάσεις ή σε οδικούς άξονες υψηλών ταχυτήτων, εκθέτει τον χρήστη σε δυσανάλογους κινδύνους, καθώς στερείται παθητικής προστασίας, έχει πολύ μικρούς τροχούς που αυξάνουν την πιθανότητα ανατροπής σε κακοτεχνίες και υψηλό κέντρο βάρους (σώμα του οδηγού) που δυσχεραίνει τους ελιγμούς έκτακτης ανάγκης.

Η Ελλάδα υπήρξε από τις πρώτες χώρες που θέσπισε θεσμικό πλαίσιο το 2021. Γιατί λοιπόν θρηνούμε θύματα;

Η απάντηση κρύβεται στη συστηματική μη τήρηση των κανόνων και στο τεράστιο έλλειμμα ενημέρωσης, ελέγχου, οδικής κουλτούρας και αυτογνωσίας. Βλέπουμε καθημερινά ανηλίκους κάτω των 15 ετών να οδηγούν παράνομα, χρήστες χωρίς κράνος, πατίνια με δύο επιβάτες ή οχήματα να κινούνται σε λεωφόρους με ταχύτητες πολύ πάνω από το νόμιμο όριο των 25 χλμ/ώρα.

Η Ρίζα του Προβλήματος: Σε μια πόλη όπου ο πεζός (ποσό μάλλον ο ανήλικος πεζός) αισθάνεται απειλή, το πρόβλημα δεν εντοπίζεται κυρίως στο πατίνι. Ζούμε σε πόλεις που δεν υπάρχουν πεζοδρόμια, ζούμε σε πόλεις που κυριαρχεί το αυτοκίνητο έναντι του πεζού και όπου, δυστυχώς, αποτελεί καθημερινότητα το να μη σταματάμε στις πεζοδιαβάσεις. Το αποτέλεσμα είναι η πλειονότητα των θυμάτων στο αστικό οδικό δίκτυο αφορά τους ευάλωτους χρήστες: πεζούς, ποδηλάτες και μοτοσικλετιστές. Εκεί εντοπίζεται το μεγάλο πρόβλημα.

Ας μην ξεχνάμε λοιπόν ότι υπάρχουν παιδιά και έφηβοι που απλώς περπατούν και κινδυνεύουν. Και υπάρχουν επίσης γονείς που φοβούνται για λόγους οδικής ασφάλειας να αφήσουν π.χ. το δωδεκάχρονο παιδί τους να πάει βόλτα στη γειτονιά μόνο του ή με τους φίλους του ή να περάσει τον δρόμο απέναντι για να πάρει το σχολικό το πρωί.

Η αντίδραση της κοινωνίας απέναντι στους χρήστες των ηλεκτρικών πατινιών εμπεριέχει συχνά ένα στοιχείο υποκρισίας, καθώς εστιάζουμε επιλεκτικά στο μέσο και όχι στη συνολική οδηγική μας συμπεριφορά ή στις βαθύτερες ελλείψεις των πόλεων μας. Οφείλουμε, λοιπόν, να αποφασίσουμε ως κοινωνία, συλλογικά και ανεξαιρέτως, ότι αυτή η κατάσταση είναι απαράδεκτη.

Ειδικά για τη μετακίνηση και την ασφάλεια των ανηλίκων -είτε αυτοί είναι πεζοί είτε χρήστες ηλεκτρικών πατινιών- η Πολιτεία οφείλει να δράσει άμεσα και χωρίς καμία κωλυσιεργία. Έχουν δρομολογηθεί πλέον σημαντικά μέτρα και διαδικασίες που αισιοδοξώ ότι θα αποδώσουν σημαντικά το επόμενο διάστημα (κάμερες, θεσμοθέτηση φορέα οδικής ασφάλειας, αστυνόμευση, αναβάθμιση ΜΜΜ κ.λπ.), αλλά θα πρέπει να δοθεί βάρος και στα απλά καθημερινά (διαγραμμίσεις, βελτίωση επικίνδυνων σημείων, ορατότητες σε κόμβους, πεζοδρόμια κ.λπ.).

Όμως αν δεν καταφέρουμε από μόνοι μας ως κοινωνία να κάνουμε το πιο απλό -να σταματάμε στις πεζοδιαβάσεις και να δίνουμε προτεραιότητα στον πεζό- κανένα νομοσχέδιο και καμία αστυνόμευση δε θα μπορέσει να το επιβάλλει. Το να σταματάμε στις πεζοδιαβάσεις δεν είναι απλώς μια μεμονωμένη πράξη ευγένειας. Λειτουργεί ασυνείδητα ως ένας «κόφτης ταχύτητας». Ο οδηγός βάζει στον εαυτό του τον κανόνα «πρέπει να έχω τον νου μου για πεζούς στις διαβάσεις», η προσοχή του μετατοπίζεται από το «πόσο γρήγορα θα φτάσω» στο «τι συμβαίνει γύρω μου». Αυτή η αυξημένη ετοιμότητα τον αναγκάζει ασυνείδητα να μειώσει ταχύτητα, καθώς το μυαλό του προετοιμάζεται για μια πιθανή επιβράδυνση. Το φρενάρισμα για τον πεζό επαναφέρει τον οδηγό στην αστική πραγματικότητα. Του υπενθυμίζει ασυνείδητα ότι βρίσκεται μέσα σε μια γειτονιά, σε έναν ζωντανό οργανισμό, και όχι σε μια πίστα ταχύτητας ή σε έναν αυτοκινητόδρομο κλειστής ροής. Αν αυτή η συμπεριφορά γινόταν καθολική, η μέση ταχύτητα των οχημάτων στις πόλεις θα έπεφτε κατακόρυφα από μόνη της, χωρίς την ανάγκη για σαμαράκια ή τεχνητά εμπόδια, αναβαθμίζοντας συνολικά την οδική ασφάλεια.

Ως προς τα ΕΠΗΟ, ο ΣΕΣ κατέθεσε πρόσφατα 8 συγκεκριμένες, ρεαλιστικές προτάσεις:

1. Εντατικοποίηση της αστυνόμευσης: Η σημαντικότητα της αστυνόμευσης είναι αδιαμφισβήτητη και αποδεικνύεται από την μείωση-ρεκόρ κατά 22% στα θανατηφόρα ατυχήματα το 2025 λόγω της συστηματικής επιβολής των κανόνων από την Τροχαία για παραβάσεις όπως το αλκοόλ, το κράνος, η ζώνη, η ταχύτητα.

2. Εποπτεία αγοράς και τεχνική συμμόρφωση: Το Υπουργείο Ανάπτυξης πρέπει να βάλει φρένο στην ελεύθερη πώληση πατινιών που αναπτύσσουν ταχύτητες 70 ή 100 χλμ/ώρα, επιβάλλοντας απαραβίαστους εργοστασιακούς περιοριστές ταχύτητας (κόφτες) και τεχνολογίες γεωεντοπισμού (geofencing) ειδικά για τα κοινόχρηστα πατίνια.

3. Κατάργηση της "γκρίζας ζώνης" για τους ανηλίκους κάτω των 15 ετών: Σήμερα επιτρέπεται να χρησιμοποιούν ηλεκτρικά πατίνια εκτός οδού και με ταχύτητα που δεν υπερβαίνει τα 6 χλμ/ώρα. Η ρύθμιση αυτή δημιουργεί στην πράξη σύγχυση, τόσο στα ίδια τα παιδιά όσο και στους γονείς, καθώς η διάκριση μεταξύ "εντός" και "εκτός" οδού είναι δυσδιάκριτη στο αστικό περιβάλλον, ενώ ο έλεγχος της ταχύτητας των 6 χλμ/ώρα είναι ουσιαστικά ανέφικτος. Προτείνουμε τη θέσπιση ενός καθαρού κανόνα: Απόλυτη απαγόρευση χρήσης ΕΠΗΟ σε οποιοδήποτε περιβάλλον για όσους δεν έχουν συμπληρώσει το 15ο έτος της ηλικίας τους.

4. Πιστοποίηση οδήγησης και Εκπαίδευση στα σχολεία: Tα ΕΠΗΟ να οδηγούνται από χρήστες (άνω των 15 ετών) που είτε διαθέτουν ειδική πιστοποίηση, είτε διαθέτουν δίπλωμα οδήγησης άλλου οχήματος. Συνεπώς απαιτείται θεσμοθέτηση προγραμμάτων οδικής ασφάλειας, με θεωρητική και πρακτική κατάρτιση σε συνεργασία με την Ελληνική Αστυνομία, εκπαιδευτές οδήγησης και φορείς οδικής ασφάλειας. Η επιτυχής ολοκλήρωση θα συνοδεύεται από Πιστοποιητικό Ικανότητας. Το παραπάνω μπορεί να έχει άμεση ισχύ, έτσι ώστε να μην επιτρέπεται η οδήγηση ΕΠΗΟ σε κάποιον χωρίς αποδεδειγμένη γνώση των κανόνων κυκλοφορίας (Κ.Ο.Κ) ή χωρίς γνώση χειρισμού του οχήματος.

5. Κίνηση αποκλειστικά σε οδούς με όριο έως 30 χλμ/ώρα (απαραίτητο ειδικά για τους ανηλίκους οδηγούς) με σκοπό την μείωση της διαφοράς ταχύτητας μεταξύ των πατινιών και των αυτοκινήτων. Η πρόταση εναρμονίζεται πλήρως με τη φιλοσοφία του νέου ΚΟΚ.

6. Υποχρεωτική ασφάλιση και ταυτοποίηση: Τα ΕΠΗΟ είναι οχήματα και είναι σκόπιμο να μην κυκλοφορούν ανώνυμα. Απαιτείται υποχρεωτική ασφάλιση αστικής ευθύνης και ειδικό σήμα κυκλοφορίας ανά όχημα.

7. Συμμετοχή των δήμων στην αδειοδότηση κοινόχρηστων πατινιών: Σήμερα, οι άδειες λειτουργίας κοινόχρηστων πατινιών χορηγούνται από το Υπουργείο Ανάπτυξης, χωρίς να εξασφαλίζεται εκ των προτέρων ότι η πόλη διαθέτει το κατάλληλο οδικό δίκτυο και τις απαραίτητες υποδομές στάθμευσης. Να μην δίνονται άδειες σε εταιρείες ενοικίασης κοινόχρηστων πατινιών, αν ο οικείος δήμος δεν διαθέτει εγκεκριμένο κανονιστικό πλαίσιο κίνησης και στάθμευσης ΕΠΗΟ.

8. Βελτίωση Υποδομών και Μείωση της Ταχύτητας στην πράξη: Οι δήμοι πρέπει να διαμορφώσουν το οδικό περιβάλλον έτσι ώστε να «υποχρεώνει» τον οδηγό να κόψει ταχύτητα (υπερυψωμένες διαβάσεις, στενώσεις οδοστρώματος, σωστές διαγραμμίσεις, πεζοδιαβάσεις κ.λπ.). Προς τούτο, είναι επιτακτική η άμεση αναθεώρηση του αναχρονιστικού πλαισίου π.χ. που απαγορεύει τις υπερυψωμένες διαβάσεις σε οδούς από όπου διέρχεται αστική συγκοινωνία.

Η οδική ασφάλεια δεν μπορεί να επαφίεται στην τύχη ή αποκλειστικά στην ατομική ευθύνη. Απαιτεί μια Πολιτεία που νομοθετεί με τόλμη, μια Τοπική Αυτοδιοίκηση που δημιουργεί ασφαλείς υποδομές και ένα εκπαιδευτικό σύστημα που καλλιεργεί κουλτούρα σεβασμού.

Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.