Η Νεφέλη Μυρωδιά, ως επικεφαλής του προγράμματος Onassis AiR (Artists-in-Residence) του Ιδρύματος Ωνάση μας αποκαλύπτει σημαντικές πτυχές σχετικά με τη φιλοσοφία του προγράμματος και τι έχει αλλάξει σε αυτά τα έξι χρόνια λειτουργίας του Onassis AiR
- Τι ακριβώς είναι το Onassis AiR και τι προσφέρει στους καλλιτέχνες; Το Onassis AiR (Artists in Residence) είναι ένα πρόγραμμα καλλιτεχνικής έρευνας, φιλοξενίας και καλλιτεχνικών υποτροφιών που υποστηρίζει και προωθεί την καλλιτεχνική διαδικασία και τον πειραματισμό, φέρνοντας σε επαφή δημιουργούς από διαφορετικές γεωγραφίες και πρακτικές. Παρέχει τον απαραίτητο χρόνο και χώρο σε επαγγελματίες των τεχνών από διαφορετικούς τομείς και από όλο τον κόσμο, ώστε να εμβαθύνουν στην πρακτική τους χωρίς την πίεση της παρουσίασης κάποιου τελικού έργου.
Πέρα από την καλλιτεχνική αμοιβή, το πρόγραμμα προσφέρει προϋπολογισμό έρευνας και παραγωγής, έξοδα μετακίνησης και διαμονής για δημιουργούς που δεν ζουν στην Αθήνα, τεχνικό εξοπλισμό και ένα υποστηρικτικό πλαίσιο που περιλαμβάνει πρόσβαση σε εργαστήρια, ομιλίες, masterclasses, feedback, ευκαιρίες δικτύωσης και συμμετοχής σε πολιτιστικές δράσεις στην Αθήνα. Επιπλέον, όλα τα συμμετέχοντα άτομα έχουν πρόσβαση σε εξατομικευμένη επαγγελματική καθοδήγηση από ένα ευρύ δίκτυο συνεργατών/τριών του Onassis AiR στους τομείς της επιμέλειας, δραματουργίας, παραγωγής και τεχνολογίας, μεταξύ άλλων.
- Τι έχει αλλάξει σε αυτά τα έξι χρόνια λειτουργίας του Onassis AiR; Ποιες στιγμές θα ξεχωρίζατε;
Ο τρόπος που έχει σχεδιαστεί το Onassis AiR είναι να παραμένει ευέλικτο μέσα στα χρόνια και ανοιχτό σε ανατροφοδότηση από τα άτομα που συμμετέχουν ώστε να μπορεί κάθε χρόνο να αναπτύσσεται με βάση τις τρέχουσες ανάγκες της καλλιτεχνικής του κοινότητας αλλά και αφουγκραζόμενο τις τοπικές και παγκόσμιες εξελίξεις στον χώρο του πολιτισμού. Τα τελευταία έξι χρόνια έχουμε πειραματιστεί με διαφορετικούς τρόπους σχεδίασης του προγράμματος. Για παράδειγμα, έχουμε στηρίξει τη συλλογική καλλιτεχνική έρευνα πάνω σε συγκεκριμένες θεματικές όπως η οικολογία, η τεχνολογία ή οι ταυτότητες, δημιουργώντας πεδία διαλόγου και διεπιστημονικής ανταλλαγής. Παράλληλα, έχουμε ενισχύσει την εξατομικευμένη έρευνα, προσφέροντας το πλαίσιο για εμβάθυνση της καλλιτεχνικής πρακτικής των μελών μας και ανάπτυξη νέων έργων αλλά και ανταλλαγές καλλιτεχνών σε συνεργασία με άλλα προγράμματα φιλοξενίας στο εξωτερικό.
H πρώτη στιγμή που θα ξεχώριζα είναι φυσικά το 2019, όταν ανοίξαμε για πρώτη φορά τις πόρτες μας. Το Onassis AiR αποτέλεσε τότε για την ελληνική καλλιτεχνική σκηνή το πρώτο πλήρως χρηματοδοτούμενο πρόγραμμα καλλιτεχνικής φιλοξενίας και έρευνας στη χώρα που υποστηρίζει ετησίως έναν τόσο μεγάλο αριθμό καλλιτεχνών από όλο τον κόσμο. Μέχρι σήμερα, έχουμε υποστηρίξει συνολικά 250 δημιουργούς από πάνω από 30 χώρες.
Η επόμενη καθοριστική στιγμή είναι το 2022, η χρονιά που μεταφέραμε τις δράσεις μας στον Νέο Κόσμο, ακριβώς πίσω από τη Στέγη. Η εγγύτητα με τη Στέγη άνοιξε νέες δυνατότητες για τους-ις δημιουργούς που συμμετέχουν στο πρόγραμμα, τόσο σε επίπεδο υποδομών όσο και υποστήριξης από το ανθρώπινο δυναμικό της Στέγης. Όλοι οι Onassis AiR Fellows έχουν πλέον πρόσβαση σε νέους, πλήρως εξοπλισμένους χώρους εργασίας και στους χώρους προβών και τα στούντιο της Στέγης, καθώς και στην πολύτιμη τεχνική υποστήριξη από τις εξειδικευμένες ομάδες παραγωγής της Στέγης. Επιπλέον, το νέο σπίτι του AiR προσφέρει την ευκαιρία για δικτύωση και συμβουλευτική από την επιμελητική ομάδα της Στέγης, η οποία έχει την ευκαιρία να παρακολουθεί τα έργα των συμμετεχόντων από τα πρώτα στάδια έρευνας και ανάπτυξής τους. Αυτή η καθημερινή επαφή δημιούργησε μια οργανική συσχέτιση των δημιουργών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα με τα υπόλοιπα κομμάτια του οικοσυστήματος Ωνάση με αποτέλεσμα να βλέπουμε τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερα καλλιτεχνικά έργα που εξελίχθηκαν στο πλαίσιο του Onassis AiR να παρουσιάζονται στις σκηνές της Στέγης, σε μεγάλες εκθέσεις του οργανισμού, να ταξιδεύουν στο εξωτερικό με την υποστήριξη του Touring Program ή να γίνονται μέρος της Συλλογής του Ιδρύματος Ωνάση.
Τέλος, το 2025 σηματοδοτεί μια νέα σελίδα για το Onassis AiR, με το άνοιγμα του νέου χώρου του Ιδρύματος Ωνάση, το Onassis Ready. Στη βιομηχανική περιοχή του Ρέντη, το κτίριο αυτό λειτουργεί ως ένα «εργοστάσιο εμπειριών» για το Οnassis Culture και φιλοξενεί στον πρώτο του όροφο τους Fellows του Onassis AiR και του Onassis ONX, σε έναν χώρο έκτασης σχεδόν 1000 τ.μ. H επέκταση του προγράμματος στον νέο αυτό χώρο δίνει την ευκαιρία στους-ις καλλιτέχνες-ιδες να πειραματιστούν με τις τέχνες της εμβύθισης και των νέων μέσων, να αξιοποιήσουν τα στούντιο επεξεργασίας εικόνας, ηχογράφησης και γυρισμάτων και να δημιουργήσουν εγκαταστάσεις μεγάλης κλίμακας. Επιπλέον, μας προσφέρει τη δυνατότητα να εμπλουτίσουμε περαιτέρω την καλλιτεχνική μας κοινότητα με δημιουργούς που δραστηριοποιούνται στο ευρύτερο πεδίο των εφαρμοσμένων τεχνών, όπως της μόδας, της κεραμικής και του design. Βρισκόμαστε αυτή τη στιγμή, στη διαδικασία δημιουργίας εργαστηρίων με εξειδικευμένο εξοπλισμό για την ανάπτυξη πρότζεκτ στα πεδία αυτά. Είμαστε ακόμα στην αρχή αλλά ανυπομονούμε για τις νέες προοπτικές που θα προκύψουν μέσα από αυτό το νέο εγχείρημα.
- Πού οφείλεται, κατά τη γνώμη σας, η τόσο μεγάλη ανταπόκριση καλλιτεχνών που καταγράφεται τα τελευταία χρόνια, τόσο από την Ελλάδα όσο και από το εξωτερικό; Τι είναι αυτό που καθιστά το πρόγραμμα ελκυστικό για δημιουργούς με διαφορετικές καλλιτεχνικές διαδρομές και πολιτισμικά υπόβαθρα; Πώς αυτή η πολυεθνική συμμετοχή επηρεάζει το ίδιο το πρόγραμμα;
Το 2025 δεχτήκαμε σχεδόν 2.300 αιτήσεις στο Open Call μας και περιμένουμε σε λίγες μέρες (με προθεσμία στις 3 Μαρτίου) να δούμε εάν φέτος θα ξεπεράσουμε αυτό τον αριθμό. Η ανταπόκριση που λαμβάνουμε από το καλλιτεχνικό κοινό τα τελευταία χρόνια είναι εντυπωσιακή αλλά παράλληλα υποδηλώνει και την ανάγκη για την ύπαρξη περισσότερων τέτοιων προγραμμάτων διεθνώς. Θεωρώ ότι αυτό που κάνει το πρόγραμμα ελκυστικό έχει να κάνει με το ίδιο το DNA του προγράμματος. Κάθε καλλιτεχνική υποτροφία ή φιλοξενία διαμορφώνεται βάσει των αναγκών του κάθε Fellow, ενώ παράλληλα διατηρούμε το πνεύμα κοινότητας του προγράμματος, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου οι ατομικές πρακτικές και η συλλογική ανταλλαγή αναπτύσσονται παράλληλα. Για δημιουργούς από την Ελλάδα, δημιουργείται μια σπάνια ευκαιρία να βρίσκονται σε ένα διεθνές περιβάλλον συνδιαλλαγής και υποστήριξης εδώ στην Αθήνα, χωρίς να χρειάζεται να ταξιδέψουν στο εξωτερικό για να το βρουν. Ταυτόχρονα, τα άτομα που έρχονται από το εξωτερικό έχουν τη δυνατότητα να γνωρίσουν την τοπική καλλιτεχνική σκηνή και να συνδεθούν με δημιουργούς από την Ελλάδα, γεγονός που συχνά έχει οδηγήσει σε εξαιρετικά ενδιαφέρουσες συνεργασίες και συνέργειες. Επιπλέον, το Οnassis AiR είναι ένας χώρος στον οποίο έχει κανείς την ευκαιρία να επιστρέφει ξανά και ξανά. Από την αρχή του σχεδιασμού του προγράμματος επενδύουμε στη μακροχρόνια σύνδεση με όλα τα προηγούμενα συμμετέχοντα άτομα. Οι Onassis AiR Fellows μας είναι πάντα ευπρόσδεκτοι-ες να χρησιμοποιούν τον χώρο, τον εξοπλισμό και τις υποδομές του προγράμματος. Έτσι χτίζουμε μακροχρόνιες σχέσεις εμπιστοσύνης με τους-ις δημιουργούς που συνεργαζόμαστε. Είμαστε δίπλα τους από τα πρώτα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας, στην ανάπτυξη, παρουσίαση και προώθηση των έργων τους, αλλά και σε μελλοντικές ανάγκες που μπορεί να προκύψουν κατά την εξέλιξη της καλλιτεχνικής τους πορείας.
- Τι ακριβώς περιλαμβάνει η εμπειρία ενός Fellow κατά τη διάρκεια του προγράμματος; Πώς διαμορφώνεται η καθημερινότητά του κατά τη διάρκεια του προγράμματος, με ποιους τρόπους αξιοποιεί τον χρόνο και τους πόρους που του προσφέρονται;
Κάθε μέρα στο Onassis AiR είναι διαφορετική. Οι πρώτες εβδομάδες κάθε κύκλου αφιερώνονται στην γνωριμία των συμμετεχόντων μεταξύ τους μέσα από παρουσιάσεις της πρακτικής και των ερευνητικών τους έργων και μέσα από δομημένα εργαστήρια ανατροφοδότησης, τα οποία έχουν σχεδιαστεί από την ομάδα του Onassis AiR και Fellows προηγούμενων ετών και βασίζονται σε μεθοδολογίες ανατροφοδότησης από ένα μεγάλο εύρος πεδίων. Μέρος της εμπειρίας στο residency είναι και η εισαγωγή τόσο στο οικοσύστημα του Ιδρύματος Ωνάση, μέσα από ξεναγήσεις στη Στέγη, στην Ωνάσειο Βιβλιοθήκη και στο Αρχείο Καβάφη, αλλά και στην ευρύτερη καλλιτεχνική σκηνή της Αθήνας. Μαζί με τους Onassis AiR Fellows επισκεπτόμαστε συχνά άλλους χώρους τέχνης, παρακολουθούμε παραστάσεις και εκθέσεις που συμβαίνουν στην πόλη, οργανώνουμε ερευνητικά ταξίδια στην Ελλάδα και το εξωτερικό, με βάση συγκεκριμένες θεματικές ή τόπους που μπορεί να άπτονται των ερευνητικών ενδιαφερόντων του εκάστοτε γκρουπ. Ένα σημαντικό σημείο αναφοράς από την αρχή του προγράμματος είναι και τα συλλογικά γεύματα. Αποτελούν μια ευκαιρία να συναντηθούμε, να μαγειρέψουμε και να συνδεθούμε γύρω από ένα κοινό γεύμα, αξιοποιώντας και τα βιολογικά εποχικά λαχανικά από τον αστικό λαχανόκηπο που βρίσκεται ακριβώς πάνω από τα γραφεία μας στον Νέο Κόσμο.
- Γιατί θεωρείτε σημαντική τη δυνατότητα που δίνετε στους δημιουργούς να σκεφτούν χωρίς να πρέπει αναγκαστικά να παράξουν κάτι;
Η δυνατότητα για δημιουργικό χρόνο χωρίς την πίεση ενός άμεσου αποτελέσματος είναι μια κοινή ανάγκη των καλλιτεχνών, όπως έχουμε εντοπίσει σε πολλές περιστάσεις μέσα στα χρόνια. Οι καλλιτέχνες-ιδες καθώς και οι εργαζόμενοι-ες στον πολιτισμό (πχ. επιμελητές-τριες, αρχιτέκτονες-ισσες, ερευνητές-τριες, παραγωγοί κ.ο.κ) εργάζονται σε μια πολύ απαιτητική και ανταγωνιστική οικονομία και συχνά βρίσκονται σε επισφαλείς ή πιεστικές συνθήκες ανάπτυξης, παραγωγής ή παρουσίασης των πρότζεκτ τους οπότε το να δίνεται χώρος στην έρευνα και υποστήριξη στη διαδικασία είναι κάτι σπάνιο αλλά και πολύτιμο για πολλές και πολλούς. Επίσης, κατά τη διάρκεια του residency τα συμμετέχοντα άτομα έχουν τον χρόνο και τη δυνατότητα να ανταλλάξουν ιδέες και να συνυπάρξουν με άτομα από άλλα πεδία, το οποίο μπορεί να είναι εξαιρετικά αναζωογονητικό για το έργο και την πρακτική τους.
- Τι μπορεί να ανακαλύψει κανείς στα Οpen Days του προγράμματος; Είναι ανοιχτές στο ευρύ κοινό; Με ποιον τρόπο ενθαρρύνεται ο διάλογος ανάμεσα στους καλλιτέχνες και τους θεατές κατά τη διάρκεια αυτών των ημερών;
Τα Open Days του Onassis AiR είναι μια σειρά διήμερων δημόσιων εκδηλώσεων που πραγματοποιούνται τρεις φορές το χρόνο, μια για κάθε κύκλο του προγράμματος (Φθινόπωρο, Άνοιξη, Καλοκαίρι). Κάθε εκδήλωση είναι ειδικά σχεδιασμένη με βάση τις πρακτικές των Onassis AiR Fellows που συμμετέχουν στο πρόγραμμα την εκάστοτε περίοδο και προσφέρουν στο κοινό μια ιδέα του ευρέος φάσματος των πεδίων και των πρότζεκτ που αναπτύσσονται κατά τη διάρκεια του residency. Και σε αυτή την περίπτωση δίνεται έμφαση στη δημιουργική διαδικασία και όχι στο τελικό αποτέλεσμα, κι έτσι οι Fellows έχουν την ευκαιρία να πειραματιστούν και τα έργα που παρουσιάζονται μπορεί να βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια της εξέλιξής τους.
Στους χώρους του προγράμματος πίσω από τη Στέγη, οι Onassis AiR Fellows μοιράζονται το εν εξελίξει έργο τους μέσα από διάφορες μορφές, όπως προβολές, περφόρμανς, ομιλίες, πολυμεσικές εγκαταστάσεις ή ηχοτοπία. Κατά τη διάρκεια των εκδηλώσεων είναι παρόντες-ούσες για να γνωριστούν με το κοινό ενώ το Σάββατο πραγματοποιείται μια ξενάγηση στους χώρους από τους-ις ίδιους-ιες κατά τη διάρκεια της οποίας το κοινό μπορεί να απευθύνει και πιο συγκεκριμένες ερωτήσεις.
- Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε ότι αρκετοί καλλιτέχνες που συμμετέχουν στο AiR συνεχίζουν τη συνεργασία τους με τον οργανισμό και περνούν στο επόμενο στάδιο, παρουσιάζοντας μια ολοκληρωμένη παραγωγή στη Στέγη. Ποια είναι η διαδικασία που ακολουθείται σε αυτές τις περιπτώσεις; Πώς εξελίσσεται μια καλλιτεχνική ιδέα από το στάδιο της φιλοξενίας και της έρευνας μέχρι την πλήρη παραγωγή; Υπάρχει συγκεκριμένο πλαίσιο αξιολόγησης ή πρόκειται για μια οργανική συνέχεια της συνεργασίας που χτίζεται κατά τη διάρκεια του residency;
Οι συνεργασίες αυτές προκύπτουν σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο με τον οποίο συσχετιζόμαστε με την καλλιτεχνική μας κοινότητα. Tο γεγονός ότι η επιμελητική ομάδα της Στέγης παρακολουθεί τη δημιουργική διαδικασία των Onassis AiR Fellows από την αρχή, προσφέρει τη δυνατότητα να εντοπίσουν από νωρίς τα έργα που έχουν κοινές θεματικές με τις επιμελητικές κατευθύνσεις του οργανισμού και θα μπορούσαν να ενταχθούν στον μελλοντικό του προγραμματισμό. Αντίστροφα, δημιουργοί με τους οποίους ξέρουμε ότι θα θέλαμε να συνδεθούμε πιο στενά και να συνεργαστούμε για επόμενες παραγωγές, ενθαρρύνονται να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα ώστε να έχουν την ευκαιρία να διεξάγουν την έρευνά τους σε ένα υποστηρικτικό πλαίσιο, να πειραματιστούν και να εξερευνήσουν τα όρια της πρακτικής τους, πριν μπουν σε ένα στάδιο παραγωγής και παρουσίασης.
Αιτήσεις έως 3 Μαρτίου Onassis AiR Open Call 2026/27 | Ίδρυμα Ωνάση
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
