Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι η γήρανση είναι συνώνυμη με τη σταδιακή απώλεια των γνωστικών και σωματικών ικανοτήτων και ότι το καλύτερο που μπορεί να ελπίζει κανείς είναι να επιβραδύνει αυτή την αναπόφευκτη πορεία. Ωστόσο, μια πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό "Geriatrics" παρουσιάζει μια πολύ πιο αισιόδοξη εικόνα: σχεδόν οι μισοί ηλικιωμένοι άνθρωποι βελτιώνονται με την πάροδο των χρόνων.
Μάλιστα, ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που προβλέπουν αυτή τη βελτίωση είναι κάτι που βρίσκεται στον έλεγχο του καθενός: οι ίδιες του οι πεποιθήσεις σχετικά με τη γήρανση.
Η κατανόηση της μεθοδολογίας της μελέτης είναι καθοριστική για να εκτιμήσει κανείς τη σημασία των ευρημάτων της. Οι ερευνητές αξιοποίησαν δεδομένα από μια μακροχρόνια έρευνα που χρηματοδοτήθηκε από τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ (NIH), η οποία παρακολούθησε περισσότερους από 11.000 ηλικιωμένους Αμερικανούς για διάστημα έως και 12 ετών. Κατά μέσο όρο, οι συμμετέχοντες ήταν από τα τέλη της έκτης έως τις αρχές της έβδομης δεκαετίας της ζωής τους όταν ξεκίνησε η μελέτη.
Σε αντίθεση με προηγούμενες έρευνες, οι επιστήμονες δεν επικεντρώθηκαν μόνο στο πόσο μειώθηκαν οι ικανότητες των συμμετεχόντων με την ηλικία, αλλά και στις περιπτώσεις όπου υπήρξε βελτίωση σε δύο βασικούς τομείς. Η γνωστική λειτουργία αξιολογήθηκε μέσω μιας δοκιμασίας που εξέταζε 27 διαφορετικές πτυχές των νοητικών διεργασιών, όπως η μνήμη και οι μαθηματικές δεξιότητες. Η σωματική λειτουργία αξιολογήθηκε με βάση την ταχύτητα βάδισης, έναν ευρέως χρησιμοποιούμενο δείκτη που προβλέπει τον μελλοντικό κίνδυνο αναπηρίας και νοσηλείας.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι, όταν όλοι οι συμμετέχοντες εξετάστηκαν ως μία ενιαία ομάδα, η συνολική εικόνα ήταν αυτή της σταδιακής έκπτωσης. Ωστόσο, περίπου το 32% των ηλικιωμένων παρουσίασε βελτίωση στις γνωστικές του επιδόσεις, ενώ το 28% βελτίωσε την ταχύτητα βάδισής του. Συνολικά, περισσότερο από το 45% εμφάνισε βελτίωση τουλάχιστον σε έναν από τους δύο αυτούς τομείς.
Για να αποκλείσουν το ενδεχόμενο οι θετικές μεταβολές να οφείλονται απλώς στην ανάρρωση από κάποιον τραυματισμό ή ασθένεια, οι ερευνητές εξέτασαν ξεχωριστά μια υποομάδα ηλικιωμένων που είχαν φυσιολογική λειτουργικότητα ήδη από την αρχή της μελέτης. Και σε αυτή την ομάδα παρατηρήθηκαν σημαντικά ποσοστά βελτίωσης, γεγονός που υποδηλώνει ότι ακόμη και υγιείς ηλικιωμένοι διαθέτουν ανεκμετάλλευτες δυνατότητες και μπορούν να συνεχίσουν να βελτιώνουν τη σωματική και γνωστική τους κατάσταση σε προχωρημένη ηλικία.
Η επικεφαλής της μελέτης, Becca Levy, καθηγήτρια επιδημιολογίας στη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Yale, δήλωσε ότι αν η ίδια μεθοδολογία εφαρμοζόταν και σε παλαιότερες έρευνες, πιθανότατα θα είχαν καταγραφεί αντίστοιχα οφέλη. Όπως εξήγησε, τα περισσότερα καθιερωμένα εργαλεία αξιολόγησης, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που χρησιμοποιεί ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, ταξινομούν τους ηλικιωμένους μόνο ως άτομα που παρουσιάζουν ή δεν παρουσιάζουν επιδείνωση, χωρίς να προβλέπουν την κατηγορία της βελτίωσης. Έτσι, «αγνοούν τις δυνατότητες των ανθρώπων που στην πραγματικότητα γίνονται καλύτεροι με την πάροδο του χρόνου», όπως ανέφερε.
Οι άνθρωποι αυτοί δεν αποτελούν σπάνιες εξαιρέσεις. Η μελέτη εκτιμά ότι περισσότεροι από 26 εκατομμύρια ηλικιωμένοι Αμερικανοί βιώνουν βελτίωση στη λειτουργικότητά τους. Υπήρχαν πάντοτε. Απλώς οι ερευνητές δεν χρησιμοποιούσαν τα κατάλληλα εργαλεία για να τους εντοπίσουν.
Η μελέτη κατέληξε επίσης σε δύο ακόμη σημαντικά συμπεράσματα. Το πρώτο ήταν ότι περίπου τα δύο τρίτα όσων παρουσίασαν βελτίωση, τη βίωσαν μόνο σε έναν από τους δύο τομείς. Όπως εξήγησε η Levy, υπάρχει η τάση να θεωρούμε ότι όταν κάποιος εμφανίζει έκπτωση σε έναν τομέα, αυτή επεκτείνεται και σε όλους τους υπόλοιπους. Όμως αυτό δεν ισχύει απαραίτητα. Ένα άτομο μπορεί να αντιμετωπίζει σωματικούς περιορισμούς και ταυτόχρονα να συνεχίζει να βελτιώνεται γνωστικά, ή το αντίστροφο.
Ένας ακόμη συγγραφέας της μελέτης και επίσης ερευνητής στο Yale, Martin Slade, τόνισε ότι όσοι αντιμετωπίζουν δυσκολίες σε έναν τομέα δεν θα πρέπει να θεωρούν πως η ζωή τους γίνεται μικρότερη και πιο περιορισμένη, αλλά ότι μπορεί να ανοίγονται νέοι δρόμοι ανάπτυξης σε άλλους τομείς. Όπως χαρακτηριστικά είπε: «Αν δεν μπορώ να κάνω ορισμένα πράγματα, ίσως μπορώ να κάνω άλλα».
Το δεύτερο σημαντικό εύρημα αφορούσε τη μεγάλη επίδραση των λεγόμενων «πεποιθήσεων για την ηλικία», των βαθιά ριζωμένων αντιλήψεων που έχει κανείς για τη διαδικασία της γήρανσης. Προηγούμενες έρευνες των ίδιων επιστημόνων είχαν δείξει ότι οι πιο θετικές αντιλήψεις για τη γήρανση συνδέονται με καλύτερη υγεία και ακόμη και με αύξηση του προσδόκιμου ζωής κατά περίπου 7,5 χρόνια. Στη νέα μελέτη, οι συμμετέχοντες που είχαν πιο αισιόδοξες αντιλήψεις για τη γήρανση είχαν σημαντικά περισσότερες πιθανότητες να βελτιώσουν τόσο τις γνωστικές τους λειτουργίες όσο και την ταχύτητα βάδισης, ακόμη και αφού λήφθηκαν υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία, το μορφωτικό επίπεδο, η κατάθλιψη και άλλες χρόνιες παθήσεις.
Η σχέση αυτή είναι εύκολο να γίνει κατανοητή. Όποιος πιστεύει ότι τα καλύτερα χρόνια της ζωής του μπορεί ακόμη να βρίσκονται μπροστά του είναι πιθανότερο να υιοθετήσει συμπεριφορές που προάγουν την υγεία, όπως η τακτική άσκηση, η διακοπή του καπνίσματος και η διατήρηση ισχυρών κοινωνικών σχέσεων. Αντίθετα, όπως σχολίασε ο Slade, «αν περιμένω μόνο επιδείνωση, γιατί να κάνω οτιδήποτε για να αλλάξω την πορεία μου;»
Γι' αυτό τα ευρήματα αυτά έχουν ιδιαίτερη σημασία. Οι άνθρωποι χρειάζεται να γνωρίζουν ότι η βελτίωση σε μεγαλύτερη ηλικία δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά μια αρκετά συχνή πραγματικότητα. Αυτό είναι σημαντικό και για τους επαγγελματίες υγείας. Αν θεωρούν ότι η επιδείνωση είναι η φυσιολογική πορεία της γήρανσης, υπάρχει κίνδυνος να αποδίδουν όλα τα συμπτώματα αποκλειστικά στην ηλικία και να μην παραπέμπουν τους ασθενείς σε προγράμματα αποκατάστασης, φυσικοθεραπείας, ενίσχυσης της μνήμης ή άλλες παρεμβάσεις που μπορούν να μεγιστοποιήσουν τις σωματικές και γνωστικές τους δυνατότητες.
Η αλλαγή αυτών των αντιλήψεων δεν θα είναι εύκολη. Μια έρευνα του 2024 από την Alzheimer's Disease International έδειξε ότι το 80% των ανθρώπων πιστεύει λανθασμένα πως η άνοια αποτελεί φυσιολογικό μέρος της γήρανσης, μια πεποίθηση που μπορεί τελικά να λειτουργήσει ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Αν διευρύνουμε την αντίληψή μας για τη γήρανση ώστε να περιλαμβάνει και τη δυνατότητα βελτίωσης της υγείας, θα προσεγγίσουμε περισσότερο την πραγματικότητα και ίσως βοηθήσουμε περισσότερους ανθρώπους να ζήσουν όχι μόνο περισσότερα, αλλά και καλύτερα χρόνια.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
