Το μνημόνιο κατανόησης που υπέγραψε ο Ντόναλντ Τραμπ με το Ιράν το περασμένο Σαββατοκύριακο θέτει τις βάσεις για μια εντατική διαπραγμάτευση 60 ημερών με στόχο μια τελική και μακροπρόθεσμη συμφωνία σχετικά με το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, οκτώ χρόνια μετά την αποχώρησή του από την πυρηνική συμφωνία της κυβέρνησης Ομπάμα, την οποία είχε χαρακτηρίσει «καταστροφική» και «μονόπλευρη».
Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι το νέο μνημόνιο κατανόησης είναι σαφώς ανώτερο από το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA) του 2015 και ότι θα συμβάλει πολύ περισσότερο στην αποτροπή απόκτησης πυρηνικού όπλου από το Ιράν.
Ο Αμερικανός υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ επιμένει ότι η νέα συμφωνία θα διαφέρει από το JCPOA, επειδή οι Ηνωμένες Πολιτείες θα «διασφαλίσουν ότι η στρατιωτική επιλογή παραμένει στο τραπέζι», κάτι που έχει υπογραμμίσει και ο ίδιος ο Τραμπ.
Το μνημόνιο δεν αποτελεί τελική συμφωνία όπως το JCPOA, το οποίο αριθμούσε εκατοντάδες σελίδες και περιλάμβανε εκτενείς τεχνικές λεπτομέρειες.
Αντίθετα, η νέα συμφωνία συνιστά ένα πλαίσιο 14 σημείων, το οποίο παρατείνει την εκεχειρία στον πόλεμο μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν και δημιουργεί το πλαίσιο για διαπραγματεύσεις σχετικά με μια μόνιμη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα.
Δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένες προβλέψεις για το τι θα συμβεί με το εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν ή με το ίδιο το πυρηνικό του πρόγραμμα, καθώς τα ζητήματα αυτά παραπέμπονται στις διαπραγματεύσεις που θα διεξαχθούν κατά τις επόμενες 60 ημέρες.
Το περιεχόμενο της συμφωνίας παρουσιάστηκε στους δημοσιογράφους την Τετάρτη από ανώτερους Αμερικανούς αξιωματούχους.
Αν και το μνημόνιο αποτελεί ουσιαστικά έναν οδικό χάρτη για περαιτέρω διαπραγματεύσεις, το CBS εξετάζει τις διαφορές και τις ομοιότητές του με το JCPOA, δεδομένου ότι στελέχη της κυβέρνησης Τραμπ προχωρούν ήδη σε συγκρίσεις μεταξύ των δύο κειμένων.
Και οι δύο συμφωνίες απαγορεύουν στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνικά όπλα - Το JCPOA ήταν πολύ πιο συγκεκριμένο
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου την Τετάρτη ότι ήθελε να διασφαλίσει πως το Ιράν δεν θα μπορέσει ποτέ να «προμηθευτεί» πυρηνικό όπλο, εκτός από το να διασφαλίσει απλώς ότι το Ιράν δεν θα μπορεί να αναπτύξει. Όπως ανέφερε, επιδίωξε να συμπεριληφθεί αυτή η διατύπωση στο μνημόνιο κατανόησης.
Ωστόσο, και η συμφωνία JCPOA περιλάμβανε αντίστοιχη δέσμευση από το Ιράν να μην αποκτήσει πυρηνικό όπλο.
Όπως αναφέρεται στο κείμενο του JCPOA: «Το Ιράν επαναβεβαιώνει ότι, υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, δεν θα επιδιώξει ποτέ, δεν θα αναπτύξει και δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα».
Το νέο μνημόνιο προβλέπει ότι το Ιράν: «Επαναβεβαιώνει ότι δεν θα αποκτήσει ούτε θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα».
Ωστόσο, το πώς ακριβώς θα εφαρμοστεί και θα επιβληθεί αυτή η δέσμευση παραμένει ανοιχτό ζήτημα και αναμένεται να καθοριστεί στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας.
Το JCPOA επέτρεπε εμπλουτισμό ουρανίου σε περιορισμένο επίπεδο
Βάσει του JCPOA, το Ιράν δεν ήταν υποχρεωμένο να καταστρέψει όλο το εμπλουτισμένο ουράνιό του, αλλά ήταν υποχρεωμένο να μειώσει δραστικά το απόθεμά του, σε μια περίοδο κατά την οποία τα επίπεδα του υλικού υψηλού εμπλουτισμού που διέθετε ήταν πολύ χαμηλότερα από ό,τι είναι σήμερα.
Το Ιράν είχε επίσης δεσμευθεί στο πλαίσιο του JCPOA να περιορίσει τον βαθμό εμπλουτισμού ουρανίου στο 3,67% για διάστημα 15 ετών, ποσοστό σημαντικά χαμηλότερο από το περίπου 90% που απαιτείται για την κατασκευή πυρηνικού όπλου.
Η συμφωνία υποχρέωνε επίσης το Ιράν να περιορίσει όλες τις δραστηριότητες εμπλουτισμού σε μία και μόνο πυρηνική εγκατάσταση, στη Νατάνζ, ενώ έθετε περιορισμούς τόσο στον αριθμό όσο και στους τύπους των φυγοκεντρητών που μπορούσαν να λειτουργούν.
Το νέο μνημόνιο κατανόησης προβλέπει ότι οι τεχνικές λεπτομέρειες σχετικά με τη διαχείριση του εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν θα καθοριστούν στις διαπραγματεύσεις που θα διεξαχθούν κατά τις επόμενες 60 ημέρες, αν και αφήνει να εννοηθεί ότι θα επιβληθούν ορισμένοι περιορισμοί.
Σε αντίθεση με την περίοδο κατά την οποία έγινε η διαπραγμάτευση για το JCPOA, το ιρανικό απόθεμα περιλαμβάνει σήμερα ουράνιο εμπλουτισμένο σε ποσοστό 60%, δηλαδή μόλις ένα βήμα πριν από το επίπεδο που θεωρείται κατάλληλο για την κατασκευή πυρηνικών όπλων.
Η συμφωνία αναφέρει ότι οι δύο χώρες «συμφώνησαν να επιλύσουν το ζήτημα της τύχης του αποθηκευμένου εμπλουτισμένου υλικού». Ως ελάχιστη προϋπόθεση, προβλέπεται η αραίωση του εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν επί τόπου, υπό την εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA).
Ωστόσο, δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί εάν το εμπλουτισμένο ουράνιο θα καταστραφεί, θα απομακρυνθεί από τη χώρα ή απλώς θα υποβαθμιστεί σε χαμηλότερο βαθμό εμπλουτισμού. Το μνημόνιο δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένα ποσοτικά όρια, ενώ η νέα συμφωνία δεν κάνει καμία αναφορά στους φυγοκεντρητές.
Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έδειξε ιδιαίτερη ανησυχία την Τετάρτη για το απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, σημειώνοντας ότι το μεγαλύτερο μέρος του υλικού εμπλουτισμένου σε ποσοστό 60% εκτιμάται ότι βρίσκεται θαμμένο κάτω από τα ερείπια που άφησαν πίσω τους οι αμερικανικοί αεροπορικοί βομβαρδισμοί του περασμένου έτους.
«Κανείς δεν πρόκειται να το αποκτήσει για πολύ καιρό, εκτός αν θελήσουμε εμείς να το αποκτήσουμε», δήλωσε ο πρόεδρος στους δημοσιογράφους κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στο περιθώριο της συνόδου της G7 στη Γαλλία. Πρόσθεσε μάλιστα ότι το υλικό αυτό «δεν έχει αξία» και ότι «κανείς δεν το αγγίζει».
Νωρίτερα φέτος, ο Τραμπ είχε πιέσει το Ιράν να εγκαταλείψει πλήρως κάθε δραστηριότητα εμπλουτισμού ουρανίου, μια απαίτηση που θα ήταν αυστηρότερη από τις προβλέψεις του JCPOA και την οποία Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν επανειλημμένα απορρίψει στο παρελθόν.
Η Τεχεράνη υποστηρίζει διαχρονικά ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα έχει αποκλειστικά ειρηνικούς σκοπούς. Ωστόσο, το ουράνιο εμπλουτισμένο σε ποσοστό 60% που έχει συγκεντρώσει τα τελευταία χρόνια υπερβαίνει κατά πολύ τα επίπεδα που απαιτούνται για μη στρατιωτικές χρήσεις.
Την Τετάρτη, πάντως, ο Τραμπ φάνηκε να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο το Ιράν να διατηρήσει ένα πυρηνικό πρόγραμμα για ειρηνικούς σκοπούς. «Είναι κάπως δύσκολο όταν λες ότι κάποιος το θέλει, άλλοι το έχουν και γειτονικά κράτη το διαθέτουν επίσης», είπε.
Και πρόσθεσε: «Και εσύ δεν τους επιτρέπεις να το έχουν για σκοπούς όπως η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και άλλα παρόμοια. Είναι πάντοτε ένα δύσκολο ζήτημα. Πρέπει να χρησιμοποιείς και λίγη κοινή λογική».
Ρήτρες λήξης
Το JCPOA περιλάμβανε ρήτρες λήξης ισχύος διάρκειας 10 και 15 ετών, στοιχείο που αποτέλεσε μία από τις βασικές επικρίσεις εναντίον της συμφωνίας.
Το μνημόνιο κατανόησης, το οποίο δεν αποτελεί ακόμη τελική συμφωνία, δεν περιλαμβάνει ρήτρες λήξης. Παραμένει ωστόσο ασαφές εάν μια μελλοντική οριστική συμφωνία θα προβλέπει τέτοιους χρονικούς περιορισμούς.
Ο Τραμπ δήλωσε στους New York Times το περασμένο Σαββατοκύριακο ότι επιθυμεί το Ιράν να συμφωνήσει σε αναστολή κάθε δραστηριότητας εμπλουτισμού ουρανίου για 15 έως 20 χρόνια.
Παράλληλα, επιδιώκει και μόνιμους περιορισμούς, σύμφωνα με τους οποίους το Ιράν θα μπορεί: «να εμπλουτίζει ουράνιο μόνο για μη στρατιωτικούς σκοπούς. Για πάντα».
Άρση κυρώσεων
Στο πλαίσιο του JCPOA, το Ιράν έλαβε σταδιακή άρση των διεθνών κυρώσεων σε αντάλλαγμα για την αποδοχή περιορισμών στο πυρηνικό του πρόγραμμα. Η άρση των κυρώσεων εξαρτιόταν από την επαλήθευση της συμμόρφωσης του Ιράν από τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (IAEA), ενώ τόσο το JCPOA όσο και το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ είχαν καθορίσει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την άρση τους.
Σύμφωνα με το νέο μνημόνιο κατανόησης, οι αμερικανικές κυρώσεις θα αρθούν βάσει συμφωνημένου χρονοδιαγράμματος στο πλαίσιο μιας τελικής συμφωνίας, κάτι που δεν διαφέρει ουσιαστικά από το μοντέλο του JCPOA.
Μία σημαντική διαφορά είναι ότι στο JCPOA συμμετείχαν και άλλες χώρες που είχαν επιβάλει κυρώσεις στο Ιράν, μεταξύ των οποίων η Κίνα, η Ρωσία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γερμανία. Αντίθετα, το νέο μνημόνιο αποτελεί διμερή συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, γεγονός που αφήνει ανοιχτό το ερώτημα για το πώς θα αντιδράσουν τρίτες χώρες που εξακολουθούν να εφαρμόζουν κυρώσεις κατά της Τεχεράνης.
Ωστόσο, σύμφωνα με το κείμενο του μνημονίου όπως παρουσιάστηκε από ανώτερους Αμερικανούς αξιωματούχους, το Ιράν λαμβάνει άμεσες εξαιρέσεις που αφορούν τις εξαγωγές πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων.
Η πρώην πρέσβειρα των ΗΠΑ στον ΟΗΕ, Νίκι Χέιλι, επέκρινε έντονα το ενδεχόμενο το Ιράν να αρχίσει να αποκομίζει άμεσα έσοδα από τις πετρελαϊκές πωλήσεις.
«Αν αυτό ισχύει, τότε το Ιράν κερδίζει», έγραψε στην πλατφόρμα X. «Δεν θα έπρεπε να υπάρξει καμία άρση κυρώσεων από την πρώτη ημέρα».
Το Ιράν υποστήριξε τις τελευταίες ημέρες ότι η συμφωνία θα οδηγήσει επίσης στην άμεση αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που έχουν παγώσει λόγω των αμερικανικών κυρώσεων.
Η κυβέρνηση Τραμπ απορρίπτει αυτόν τον ισχυρισμό, τονίζοντας ότι η Τεχεράνη θα λάβει ελάφρυνση από τις κυρώσεις μόνο αφού συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις που θα προβλέπει η συμφωνία.
Χρηματοδότηση
Το μνημόνιο κατανόησης προβλέπει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι περιφερειακοί τους εταίροι θα «αναπτύξουν ένα οριστικό, αμοιβαία συμφωνημένο σχέδιο ύψους τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων για την ανοικοδόμηση και την οικονομική ανάπτυξη της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν», ενώ ο μηχανισμός υλοποίησης αυτού του σχεδίου θα καθοριστεί σε μεταγενέστερο στάδιο.
Ωστόσο, ο Ντόναλντ Τραμπ επέμεινε ότι οποιαδήποτε επένδυση στο Ιράν θα είναι απολύτως προαιρετική.
«Δεν επενδύουμε χρήματα στο Ιράν, παρεμπιπτόντως», δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος κατά τη σύνοδο της G7 στη Γαλλία. «Χθες κυκλοφόρησε αυτή η φήμη και ήταν γελοία. Έχουμε το δικαίωμα κάποια μέρα να συμμετάσχουμε, αν εγώ θελήσω να κάνω κάτι ή αν κάποιος άλλος θελήσει να κάνει κάτι. Αλλά δεν επενδύουμε χρήματα και δεν έχουμε καμία υποχρέωση να επενδύσουμε χρήματα στο Ιράν» πρόσθεσε.
Σε αντίθεση με το νέο μνημόνιο, το JCPOA δεν περιλάμβανε προβλέψεις για χρηματοδότηση της οικονομικής ανάπτυξης του Ιράν.
Ωστόσο, το 2016 το Ιράν έλαβε 1,7 δισ. δολάρια σε μετρητά από τις Ηνωμένες Πολιτείες για τη διευθέτηση μιας μακροχρόνιας οικονομικής διαφοράς.
Πριν από την Ιρανική Επανάσταση του 1979, η Τεχεράνη είχε καταβάλει στις ΗΠΑ 400 εκατ. δολάρια για αγορά οπλικών συστημάτων που τελικά δεν παραδόθηκαν ποτέ.
Επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες επέστρεψαν το ποσό αυτό, μαζί με τόκους που ανήλθαν περίπου σε 1,3 δισ. δολάρια, ανεβάζοντας το συνολικό ποσό στα 1,7 δισ. δολάρια.
Βαλλιστικοί πύραυλοι
Το JCPOA δεν επέβαλε περιορισμούς στις συμβατικές στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν, συμπεριλαμβανομένου του οπλοστασίου βαλλιστικών πυραύλων, γεγονός που αποτελεί ένα από τα βασικά σημεία κριτικής κατά της συμφωνίας.
Το νέο μνημόνιο κατανόησης δεν περιλαμβάνει επίσης καμία αναφορά στους βαλλιστικούς πυραύλους.
Την Τετάρτη, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι θεωρεί «αποδεκτό» το Ιράν να διαθέτει βαλλιστικούς πυραύλους, εφόσον το οπλοστάσιό του βρίσκεται σε αναλογία με εκείνο των γειτονικών χωρών.
«Αν άλλες χώρες διαθέτουν τέτοιους πυραύλους, είναι κάπως άδικο να μην έχει και το Ιράν κάποιους», είπε.
«Ένας βαλλιστικός πύραυλος δεν είναι το ίδιο πράγμα με αυτό για το οποίο μιλάμε όταν αναφερόμαστε στα πυρηνικά όπλα. Αλλά αν η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και οι υπόλοιποι διαθέτουν τέτοια μέσα, τότε θα έλεγα ότι, σε αναλογική βάση, αυτό είναι αποδεκτό. Αυτό εννοώ» σημείωσε.
Συμπέρασμα: Σε αντίθεση με τις προηγούμενες απαιτήσεις ορισμένων αμερικανικών κυβερνήσεων, το νέο πλαίσιο συμφωνίας δεν φαίνεται να συνδέει το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν με τις πυρηνικές διαπραγματεύσεις, ενώ ο Τραμπ εμφανίζεται διατεθειμένος να αποδεχθεί την ύπαρξη ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Η στήριξη ένοπλων οργανώσεων από το Ιράν
Ούτε το JCPOA ούτε το πρόσφατο μνημόνιο κατανόησης ΗΠΑ-Ιράν περιλαμβάνουν ρητές προβλέψεις για κυρώσεις ή άλλες συνέπειες που σχετίζονται με τη χρηματοδότηση τρομοκρατικών οργανώσεων.
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε την Τετάρτη στους δημοσιογράφους ότι η κυβέρνησή του θα προωθήσει μια «παράλληλη πρωτοβουλία» σε συνεργασία με τις χώρες του Περσικού Κόλπου, προκειμένου να αντιμετωπιστούν ζητήματα εκτός του πυρηνικού προγράμματος, όπως οι συμβατικοί πύραυλοι του Ιράν και η χρηματοδότηση οργανώσεων-πληρεξουσίων.
Η στήριξη που παρέχει το Ιράν σε ένοπλες οργανώσεις όπως η Χαμάς, η Χεζμπολάχ και οι Χούθι, τις οποίες οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν χαρακτηρίσει τρομοκρατικές οργανώσεις, αποτελεί εδώ και χρόνια ένα από τα βασικά σημεία αντιπαράθεσης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Στο πλαίσιο του JCPOA, οι αμερικανικές κυρώσεις που είχαν επιβληθεί στο Ιράν για ζητήματα που σχετίζονται με την τρομοκρατία παρέμειναν σε ισχύ.
Ωστόσο, επικριτές της συμφωνίας υποστήριζαν ότι η άρση ορισμένων οικονομικών κυρώσεων και η απελευθέρωση πόρων προς το Ιράν θα μπορούσαν να αυξήσουν τα διαθέσιμα κεφάλαια της Τεχεράνης και, κατ’ επέκταση, να διευκολύνουν τη χρηματοδότηση ένοπλων οργανώσεων που υποστηρίζει στην περιοχή.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
