Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν θέλησε να κάνει μια εντυπωσιακή κίνηση κατά τη χθεσινή ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης. Η δημόσια πρότασή της, ωστόσο, να γίνει ο Καναδάς το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της Ευρωπαϊκής Ένωσης προκάλεσε σύγχυση στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και δημιούργησε έναν νέο διπλωματικό πονοκέφαλο στις Βρυξέλλες.
Η ιδέα δεν είχε γνωστοποιηθεί εκ των προτέρων στις κυβερνήσεις των κρατών-μελών και προκάλεσε έντονα ερωτήματα, σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες που μίλησαν στο POLITICO.
Την ίδια ώρα, η Οτάβα φαίνεται να κρατά αποστάσεις από τον όρο «συνδεδεμένο μέλος», λίγες ώρες πριν από την ομιλία του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Η φον ντερ Λάιεν παρουσίασε την πρόταση κατά την ομιλία της την Τετάρτη, απευθυνόμενη απευθείας στον Κάρνεϊ από το βήμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
«Θα ήθελα να συνεργαστώ μαζί σας για να ανοίξουμε τον δρόμο ώστε ο Καναδάς να γίνει το πρώτο συνδεδεμένο μέλος της ΕΕ», δήλωσε, προκαλώντας θερμά χειροκροτήματα από τους ευρωβουλευτές και μια θερμή αγκαλιά από τον Καναδό πρωθυπουργό.
Υπάρχει, όμως, ένα βασικό πρόβλημα: κανείς δεν φαίνεται να γνωρίζει με ακρίβεια τι θα σήμαινε στην πράξη η ιδιότητα του «συνδεδεμένου μέλους».
Η Οτάβα χαμηλώνει τις προσδοκίες
Μέσα σε λίγες ώρες, ο Καναδάς έσπευσε να περιορίσει τις προσδοκίες.
«Δεν έχουμε φτάσει ακόμη εκεί», δήλωσε ο Τζόναθαν Γουίλκινσον, νέος πρεσβευτής του Καναδά στην ΕΕ, μιλώντας σε δημοσιογράφους στο Στρασβούργο και απαντώντας σε ερώτηση για την πρόταση περί συνδεδεμένης ιδιότητας μέλους. «Αυτό στο οποίο επικεντρωνόμαστε είναι να πετύχουμε αποτελέσματα».
Έτσι, η φον ντερ Λάιεν εμφανίζεται να έχει προτείνει δημοσίως ένα νέο καθεστώς, χωρίς η ΕΕ να έχει συμφωνήσει ούτε να το δημιουργήσει ούτε να έχει καταλήξει σε έναν σαφή ορισμό του. Παράλληλα, ο ίδιος ο Καναδάς δεν φαίνεται ιδιαίτερα πρόθυμος να υιοθετήσει τον συγκεκριμένο όρο.
Μια πρόταση που αιφνιδίασε τις πρωτεύουσες
Η ιδέα δεν προέκυψε από το πουθενά. Καθώς οι αμερικανικοί δασμοί και οι επανειλημμένες αναφορές του Ντόναλντ Τραμπ στον Καναδά ως πιθανή «51η πολιτεία» έχουν επιβαρύνει τις σχέσεις Ουάσιγκτον και Οτάβας, ο Καναδάς επιδιώκει να περιορίσει την εξάρτησή του από τις ΗΠΑ, όπου κατευθύνεται περίπου το 70% των καναδικών εξαγωγών, ενισχύοντας παράλληλα τους οικονομικούς και αμυντικούς δεσμούς του με την Ευρώπη.
Η Οτάβα εξετάζει εδώ και καιρό τη δυνατότητα μιας ακόμη πιο στενής σχέσης με την ΕΕ, όπως είχε αποκαλύψει την περασμένη εβδομάδα η Wall Street Journal. Ο Κάρνεϊ επιβεβαίωσε δημοσίως αυτή τη γενικότερη επιδίωξη την Κυριακή 13/9, ξεκαθαρίζοντας ότι ο Καναδάς δεν επιδιώκει ένταξη στην ΕΕ, αλλά μια «μοναδική συμμαχία» με την Ένωση.
Ωστόσο, η απόφαση της φον ντερ Λάιεν να παρουσιάσει την πρόταση κατά τη σημαντικότερη ετήσια πολιτική ομιλία της αιφνιδίασε τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών, σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες. Όπως ανέφεραν, οι κυβερνήσεις τους δεν είχαν ενημερωθεί εκ των προτέρων. Οι ίδιοι μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας, προκειμένου να περιγράψουν ελεύθερα τις αντιδράσεις τους.
Ένας από τους διπλωμάτες χαρακτήρισε την απόφαση να κρατηθεί μυστική η πρόταση «επικίνδυνη» και «άσοφη», επισημαίνοντας ότι η φον ντερ Λάιεν δεν είχε αναφέρει την ιδέα ούτε σε πρόσφατο γεύμα με τους πρεσβευτές των κρατών-μελών.
Άλλος διπλωμάτης ανέφερε ότι το αντίγραφο της ομιλίας που είχε λάβει η κυβέρνησή του πριν από την εκφώνησή της δεν περιείχε καν την αναφορά σε «συνδεδεμένη ιδιότητα μέλους».
Ένας ακόμη διπλωμάτης, με γνώση των συζητήσεων με την καναδική πλευρά, έθεσε το βασικό ερώτημα: «Κανείς δεν ξέρει πραγματικά τι σημαίνει η συνδεδεμένη ιδιότητα μέλους».
Η πρόεδρος της Επιτροπής δεν υποχρεούται να ενημερώνει εκ των προτέρων τις εθνικές κυβερνήσεις για κάθε σημείο μιας ομιλίας της. Ωστόσο, οποιοδήποτε επίσημο σχέδιο για την παραχώρηση σε ένα κράτος που δεν είναι στην ΕΕ ενός νέου και ιδιαίτερου καθεστώτος θα απαιτούσε τη συμφωνία των κρατών-μελών.
Τι θα σήμαινε για τη Βρετανία
Η πρόταση προκάλεσε επίσης ερωτήματα για το εάν το Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορούσε να διεκδικήσει μια αντίστοιχη συμφωνία.
Αξιωματούχοι της ΕΕ έσπευσαν, πάντως, να αποκλείσουν αυτό το ενδεχόμενο, υπογραμμίζοντας ότι το συγκεκριμένο μοντέλο θα αφορούσε χώρες που δεν μπορούν να ενταχθούν στην Ένωση.
«Σε αντίθεση με την Ουκρανία, τη Μολδαβία, τη Γεωργία, τη Νορβηγία και το Ηνωμένο Βασίλειο, ο Καναδάς δεν βρίσκεται στην Ευρώπη», δήλωσε ανώτερος αξιωματούχος της ΕΕ. «Δεν μπορεί να ενταχθεί στην ΕΕ».
Με βάση τις Συνθήκες της ΕΕ και την πάγια θεσμική πρακτική, υπάρχει σαφής διάκριση μεταξύ της πλήρους ένταξης και των μορφών εταιρικής σχέσης που διατηρεί η Ένωση με τρίτες χώρες.
Η ΕΕ έχει αναπτύξει στενές σχέσεις με πολλές χώρες που δεν είναι μέλη της, αλλά μόνο τα 27 κράτη-μέλη συμμετέχουν στους βασικούς πολιτικούς θεσμούς της Ένωσης και έχουν επίσημο ρόλο στη διαμόρφωση και ψήφιση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Ένα νέο μοντέλο ένταξης «θα απαιτούσε στην πραγματικότητα αλλαγή των Συνθηκών», δήλωσε στο POLITICO ο Γερμανός ευρωβουλευτής των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών, Ρενέ Ρεπάσι.
Η απουσία ευρείας διαβούλευσης φάνηκε ακόμη και στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Αξιωματούχος που ασχολείται με θέματα διεύρυνσης δήλωσε στο POLITICO ότι η ομάδα του δεν είχε συμμετάσχει σε καμία συζήτηση για την πρόταση και δεν γνώριζε τίποτα σχετικά με αυτήν.
Στους διαδρόμους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η πρόταση προκάλεσε διαφορετικές αντιδράσεις.
«Κανείς δεν γνώριζε για αυτή την ειδική ιδιότητα μέλους που προσφέρθηκε στον Καναδά», δήλωσε στο POLITICO η συμπρόεδρος της ομάδας των Ευρωπαίων Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών (ECR), Νικόλα Προκατσίνι. Πρόσθεσε ότι «δεν είναι καθόλου σαφές τι ακριβώς συνεπάγεται αυτή η ιδιότητα», υποστηρίζοντας παράλληλα ότι, εάν δημιουργηθεί ένα τέτοιο μοντέλο, το Ηνωμένο Βασίλειο θα έπρεπε να είναι το πρώτο που θα το αξιοποιήσει.
Δύο κεντρώοι ευρωβουλευτές και αξιωματούχος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου εκτίμησαν ότι η ανακοίνωση της φον ντερ Λάιεν θα μπορούσε να λειτουργήσει κυρίως ως πολιτικό πλαίσιο για την ανάπτυξη στενότερων σχέσεων με τον Καναδά σε συγκεκριμένους τομείς, καθώς οι Συνθήκες της ΕΕ δεν προβλέπουν σήμερα νομική βάση για ένα τέτοιο καθεστώς.
Ενδεικτικό ήταν και το γεγονός ότι το γραφείο της προέδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μετσόλα, απέφυγε να χρησιμοποιήσει τον όρο «συνδεδεμένο μέλος» μετά τη συνάντησή της με τον Κάρνεϊ. Σε ανακοίνωσή της έκανε λόγο για «τομείς με σημαντικές δυνατότητες για ακόμη στενότερη συνεργασία», από τα κρίσιμα ορυκτά έως την άμυνα.
Η υπηρεσία εκπροσώπου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν απάντησε άμεσα σε αίτημα του POLITICO για σχόλιο.
Τι θα μπορούσε να περιλαμβάνει το νέο μοντέλο
Η απάντηση του Καναδά δεν ήταν απορριπτική, αλλά ούτε και ενθουσιώδης.
Το γραφείο του Κάρνεϊ χαιρέτισε τη γενικότερη προσπάθεια των Βρυξελλών να εμβαθύνουν τις σχέσεις με την Οτάβα. Μετά την ομιλία της φον ντερ Λάιεν, ανέφερε ότι ο Καναδάς επιδιώκει να ενισχύσει τη σχέση του με την ΕΕ και να προχωρήσει πέρα από την υφιστάμενη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου, προς μια «πολύ ισχυρότερη και πιο φιλόδοξη συμμαχία».
Η καναδική κυβέρνηση, ωστόσο, φρόντισε δημοσίως να διαχωρίσει αυτή την επιδίωξη από οποιαδήποτε μορφή ένταξης στην ΕΕ. Ο Κάρνεϊ είχε δηλώσει την περασμένη εβδομάδα ότι επιθυμεί μια «μοναδική» σχέση συνεργασίας με τις Βρυξέλλες, αποφεύγοντας τον όρο «συνδεδεμένη ιδιότητα μέλους».
Ακόμη και αν ο Καναδάς αποδεχθεί τελικά την ιδέα, παραμένει το μεγαλύτερο ερώτημα: τι ακριβώς θα περιλαμβάνει ένα τέτοιο καθεστώς;
Μια πιθανή προσέγγιση θα μπορούσε να βασιστεί σε στοιχεία από τις υφιστάμενες σχέσεις της ΕΕ με χώρες που δεν είναι μέλη της.
Η Ισλανδία, η Νορβηγία, η Ελβετία και το Λιχτενστάιν συμμετέχουν στην ενιαία αγορά της ΕΕ μέσω του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ), ενώ συμμετέχουν και στη συνθήκη του Σένγκεν, παρά το γεγονός ότι δεν είναι κράτη-μέλη της Ένωσης.
Αντίστοιχα, η Ουκρανία και η Μολδαβία έχουν επωφεληθεί από τη συμφωνία της ΕΕ για «περιαγωγή σαν στο σπίτι», που επιτρέπει στους πολίτες τους να πραγματοποιούν κλήσεις και να στέλνουν μηνύματα εντός της ΕΕ χωρίς πρόσθετες χρεώσεις.
Χωρίς αλλαγή των Συνθηκών, «θα μπορούσε κανείς να κοιτάξει προς την κατεύθυνση του ΕΟΧ», δήλωσε ο Ρεπάσι, χαρακτηρίζοντάς τον «ουσιαστικά μια συνδεδεμένη μορφή ένταξης».
Το μοντέλο του ΕΟΧ, ωστόσο, έχει και τις δικές του δυσκολίες. Οι χώρες που συμμετέχουν σε αυτόν είναι βαθιά ενταγμένες στο κανονιστικό σύστημα της ΕΕ, χωρίς όμως να έχουν δικαίωμα ψήφου όταν η Ένωση θεσπίζει τη νομοθεσία της.
Σύμφωνα με αξιωματούχο της ΕΕ με γνώση των συνομιλιών, η «συνδεδεμένη ιδιότητα» δεν θα ήταν απλώς μια αναθεώρηση της υφιστάμενης σχέσης ΕΕ-Καναδά ούτε ένας διαφορετικός όρος για μια στενότερη συνεργασία. Θα μπορούσε να αποτελέσει μια νέα κατηγορία εταιρικής σχέσης, με ενισχυμένη πρόσβαση στο ελεύθερο εμπόριο και βαθύτερη συνεργασία σε τομείς όπως η άμυνα, η τεχνητή νοημοσύνη και η προηγμένη επιστημονική και τεχνολογική έρευνα.
Δεν θα περιλάμβανε πολιτικά δικαιώματα ή ελεύθερη μετακίνηση, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση.
Ο Καναδάς θα ήταν η πρώτη χώρα που θα εντασσόταν σε ένα τέτοιο σχήμα, αλλά ενδεχομένως όχι η μοναδική. Σύμφωνα με τον ίδιο αξιωματούχο, η Αυστραλία, η Νέα Ζηλανδία, η Σιγκαπούρη και η Ιαπωνία έχουν αναφερθεί ως πιθανοί μελλοντικοί εταίροι.
Παρά ταύτα, άλλος Ευρωπαίος διπλωμάτης εμφανίστηκε επιφυλακτικός ως προς το τι θα προσέφερε στην πράξη μια τέτοια συμφωνία και κατά πόσο θα διέφερε ουσιαστικά από τις ήδη στενές σχέσεις που διατηρεί η ΕΕ με συμμάχους της.
Ένας ακόμη διπλωμάτης επισήμανε ότι δέκα κράτη-μέλη δεν έχουν ακόμη επικυρώσει τη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου ΕΕ-Καναδά, γνωστή ως CETA, η οποία υπογράφηκε πριν από σχεδόν μία δεκαετία. Τρία κράτη-μέλη δεν έχουν επίσης εγκρίνει τη Συμφωνία Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης.
Μια ακόμη πιο φιλόδοξη συμφωνία θα απαιτούσε, επομένως, σημαντική πολιτική στήριξη από τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών.
Επιφυλακτική και η Γερμανία
Η Γερμανία υιοθέτησε επίσης προσεκτική στάση.
«Ο Καναδάς είναι ένας ιδιαίτερα στενός εταίρος για την Ευρώπη. Γι' αυτό είμαστε ανοιχτοί στη συζήτηση νέων μοντέλων συνεργασίας», δήλωσε την Τετάρτη ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Στέφαν Κορνέλιους.
Όταν ρωτήθηκε ειδικά για την ιδέα του «συνδεδεμένου μέλους», πρόσθεσε: «Νομίζω ότι θα πρέπει να το εξετάσουμε περισσότερο».
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
