Το διαστημικό τηλεσκόπιο Neil Gehrels Swift Observatory της NASA αναμένεται να ολοκληρώσει την αποστολή του με μια εντυπωσιακή αλλά και επικίνδυνη επιστροφή στη Γη, τα ξημερώματα της Τετάρτης, σχεδόν 22 χρόνια μετά την εκτόξευσή του. Στόχος του ήταν να μελετά τις ισχυρότερες εκρήξεις και τα πιο εντυπωσιακά φαινόμενα στο Σύμπαν.
Το μεγαλύτερο μέρος του διαστημικού σκάφους, που ζυγίζει περίπου 1.450 κιλά, αναμένεται να καταστραφεί καθώς θα εισέρχεται στα πυκνά στρώματα της ατμόσφαιρας της Γης. Ωστόσο, η NASA εκτιμά ότι ορισμένα κομμάτια του ενδέχεται να επιβιώσουν από την πτώση και να φτάσουν στο έδαφος.
«Η πιθανότητα να προκληθεί τραυματισμός σε κάποιον άνθρωπο στη Γη είναι μικρή, περίπου 1 στις 2.100», ανέφερε η NASA σε ανακοίνωσή της τη Δευτέρα.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της υπηρεσίας, τα συντρίμμια του Swift ενδέχεται να πέσουν σε μια περιοχή μεταξύ των 20,6 μοιρών νότιου και 20,6 μοιρών βόρειου γεωγραφικού πλάτους. Με απλά λόγια, πρόκειται για μια μεγάλη ζώνη που εκτείνεται περίπου 2.285 χιλιόμετρα βόρεια και νότια του Ισημερινού.
Η περιοχή αυτή περιλαμβάνει μεγάλο μέρος της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής, της Κεντρικής Αφρικής, τη νότια Ινδία, τη Νοτιοανατολική Ασία και τη βόρεια Αυστραλία, καθώς και τεράστιες θαλάσσιες εκτάσεις.
Δεν είναι ακόμη γνωστό πότε ακριβώς το Swift θα πραγματοποιήσει την τελική του κάθοδο προς τη Γη. Τα υπολογιστικά μοντέλα πρόβλεψης έχουν συνήθως περιθώριο σφάλματος τουλάχιστον μερικών ωρών.
Σύμφωνα με εκτίμηση της μη κερδοσκοπικής εταιρείας Aerospace Corporation, η επανείσοδος στην ατμόσφαιρα αναμένεται στις 05:19 το πρωί (ώρα Ανατολικής Ακτής ΗΠΑ), με περιθώριο απόκλισης δύο ωρών. Μια νεότερη πρόβλεψη της Διαστημικής Δύναμης των ΗΠΑ (US Space Force) τοποθετούσε την επανείσοδο στις 07:42 το πρωί, επίσης με περιθώριο δύο ωρών.
Μια επιστροφή με αυξημένο κίνδυνο
Αν το Swift εκτοξευόταν σήμερα, θα έπρεπε να ακολουθήσει πολύ αυστηρότερους κανόνες ασφαλείας για τον σχεδιασμό του τέλους της αποστολής του, σύμφωνα με την Aerospace Corporation.
Οι σημερινοί διεθνείς κανόνες για τον περιορισμό των διαστημικών απορριμμάτων, οι οποίοι ανανεώθηκαν το 2019, προβλέπουν ότι η πιθανότητα σοβαρού τραυματισμού ή θανάτου από μια ανεξέλεγκτη επιστροφή διαστημικού αντικειμένου στη Γη πρέπει να είναι μικρότερη από 1 στις 10.000.
Ο Πάρκερ Γουίσιεκ, εκπρόσωπος της Aerospace Corporation, διευκρίνισε ότι ο όρος «απώλεια ανθρώπινης ζωής» ή «ανθρώπινη απώλεια» σε αυτή την περίπτωση αφορά σοβαρό τραυματισμό ή θάνατο.
Η NASA γνώριζε εδώ και χρόνια ότι το Swift πιθανότατα θα επέστρεφε στη Γη με ανεξέλεγκτο τρόπο. Ωστόσο, είχε ελπίσει ότι μια τολμηρή αποστολή διάσωσης, η οποία ξεκίνησε τον Ιούλιο, θα κατάφερνε να προσεγγίσει το τηλεσκόπιο, να συνδεθεί μαζί του και να το ανεβάσει ξανά σε ασφαλέστερη τροχιά γύρω από τη Γη. Αν η επιχείρηση πετύχαινε, θα μπορούσε να παρατείνει τη λειτουργία του Swift για ακόμη μία δεκαετία ή και περισσότερο. Τελικά, όμως, η προσπάθεια απέτυχε.
Το διαστημικό τηλεσκόπιο συνέχισε να πλησιάζει τη Γη, εξαιτίας της σταδιακής επιβράδυνσής του από την ατμόσφαιρα, μέχρι που έφτασε σε ύψος μόλις 275 χιλιομέτρων πάνω από την επιφάνεια του πλανήτη. Στη συνέχεια, σταμάτησε επίσημα να συλλέγει επιστημονικά δεδομένα.
«Σε αυτό το σημείο, το διαστημικό σκάφος δεν μπορούσε πλέον να αντισταθμίσει την αυξημένη αντίσταση της ατμόσφαιρας και πέρασε σε κατάσταση ασφαλείας», ανέφερε η NASA σε ανακοίνωσή της.
Η κατάσταση ασφαλείας είναι μια ειδική λειτουργία στην οποία περνά ένα διαστημικό σκάφος όταν αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα. Σε αυτή τη λειτουργία περιορίζει τις δραστηριότητές του, προκειμένου να προστατεύσει τα βασικά του συστήματα.
Μια ομάδα ερευνητών από το Πανεπιστήμιο Penn State, το οποίο συνεργαζόταν με τη NASA και φιλοξενούσε το κέντρο επιχειρήσεων της αποστολής, έστειλε την τελική εντολή απενεργοποίησης του Swift στις 20 Οκτωβρίου. Η πτώση του επιταχύνθηκε εξαιτίας της αυξημένης δραστηριότητας του Ήλιου τα τελευταία δύο χρόνια, καθώς το άστρο μας έφτασε στο μέγιστο της δραστηριότητάς του το 2024, στο πλαίσιο του φυσικού κύκλου των περίπου 11 ετών.
Οι ισχυρές ηλιακές εκλάμψεις και οι εκτινάξεις μεγάλων ποσοτήτων ηλιακού υλικού προς το Διάστημα προκάλεσαν διαστολή της γήινης ατμόσφαιρας. Με απλά λόγια, τα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας «φούσκωσαν» και έφτασαν σε μεγαλύτερα ύψη. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να αυξηθεί η αντίσταση που συναντούσε το Swift καθώς κινούνταν γύρω από τη Γη.
Η αυξημένη αντίσταση το επιβράδυνε σταδιακά, με αποτέλεσμα να χάνει ύψος και να πλησιάζει όλο και περισσότερο στον πλανήτη μας. Έτσι, οι επιστήμονες άρχισαν να προβλέπουν ότι η επιστροφή του θα πραγματοποιούνταν μέσα στο φθινόπωρο.
Η εταιρεία Katalyst Space Technologies, με έδρα την Αριζόνα, επιχείρησε να οργανώσει μια τελευταία αποστολή διάσωσης για τη σταθεροποίηση του Swift. Κατάφερε να σχεδιάσει και να κατασκευάσει μέσα σε μόλις εννέα μήνες ένα νέο διαστημικό σκάφος, με την ονομασία LINK.
Στόχος του LINK ήταν να προσεγγίσει το τηλεσκόπιο, να συνδεθεί μηχανικά μαζί του και να το ανυψώσει ξανά σε μια σταθερή τροχιά γύρω από τη Γη.
Ωστόσο, η αποστολή απέτυχε λίγες εβδομάδες μετά την εκτόξευσή της, τον Ιούλιο. Το LINK άρχισε να περιστρέφεται ανεξέλεγκτα στο Διάστημα, χάνοντας τον έλεγχο της πορείας του, προτού καταφέρει να φτάσει στο Swift.
Μια ακόμη προσπάθεια διάσωσης
Καθώς η τύχη του Swift είχε πλέον κριθεί, οι επιστήμονες της αποστολής αποφάσισαν να ενεργοποιήσουν σταδιακά ξανά τα επιστημονικά του όργανα, ώστε να συνεχίσει να συλλέγει παρατηρήσεις και δεδομένα μέχρι τις τελευταίες ημέρες της λειτουργίας του.
Τα όργανα είχαν παραμείνει απενεργοποιημένα για μήνες, προκειμένου να εξοικονομηθεί ενέργεια και να περιοριστεί όσο ήταν δυνατόν η ταχύτητα με την οποία το τηλεσκόπιο έχανε ύψος.
Το Swift, το οποίο δεν έχει αυτή τη στιγμή κάποιο άμεσο αντικαταστάτη, αποτέλεσε ένα ιδιαίτερα σημαντικό εργαλείο για την αστροφυσική από την εκτόξευσή του, τον Νοέμβριο του 2004.
Πήρε το όνομά του από τα γρήγορα πουλιά, καθώς είχε τη δυνατότητα να στρέφεται πολύ γρήγορα προς διαφορετικές κατευθύνσεις, ώστε να παρατηρεί σύντομα και απρόβλεπτα κοσμικά φαινόμενα.
Το τηλεσκόπιο σχεδιάστηκε αρχικά για να μελετά τις λεγόμενες εκρήξεις ακτίνων γάμμα (Gamma-Ray Bursts), δηλαδή εξαιρετικά ισχυρές εκρήξεις στο Διάστημα, οι οποίες απελευθερώνουν τεράστιες ποσότητες ενέργειας μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα.
Στην πορεία, όμως, οι επιστήμονες αξιοποίησαν τις δυνατότητές του και για την παρακολούθηση πολλών άλλων φαινομένων, όπως:
Μαύρες τρύπες που παρουσιάζουν ξαφνικές εκρήξεις δραστηριότητας.
Σύντομες και έντονες εκπομπές ενέργειας από μακρινά αστρονομικά αντικείμενα.
Αστεροειδείς και κομήτες που κινούνται στο ηλιακό μας σύστημα.
Παρά την αποτυχημένη προσπάθεια διάσωσης του Swift, η NASA έχει δείξει ότι ενδιαφέρεται να αξιοποιήσει παρόμοιες τεχνολογίες και για την παράταση της ζωής άλλων πολύτιμων διαστημικών τηλεσκοπίων.
Την περασμένη εβδομάδα, μάλιστα, η υπηρεσία απηύθυνε επίσημη πρόσκληση προς ιδιωτικές διαστημικές εταιρείες, ζητώντας προτάσεις για το πώς θα μπορούσαν να ανεβάσουν σε υψηλότερη τροχιά, να επισκευάσουν ή με άλλον τρόπο να παρατείνουν τη λειτουργία του εμβληματικού διαστημικού τηλεσκοπίου Hubble.
Σύμφωνα με την ανάλυση της NASA, υπάρχει πιθανότητα 10% το Hubble να βγει από την τροχιά του έως το 2032, ενώ η πιθανότητα αυτή αυξάνεται στο 50% έως το 2033.
Το Hubble, που εκτοξεύτηκε το 1990, έχει προσφέρει μερικές από τις πιο αναγνωρίσιμες εικόνες του Σύμπαντος και έχει αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο οι επιστήμονες αντιλαμβάνονται το Διάστημα.
Προς το παρόν, δεν αναμένεται να υπάρξει άμεσος αντικαταστάτης του πριν από τη δεκαετία του 2040.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
