Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, η χωρητικότητα των ελληνικών φυλακών όλων των κατηγοριών ανέρχεται σε 10.763 θέσεις, ενώ αυτή τη στιγμή κρατούνται 14.055 άτομα ήτοι πληρότητα 130%. Αυτό σημαίνει ότι κάποιοι κοιμούνται με βάρδιες ή στο πάτωμα ή δίνονται στους κρατουμένους πολλές άδειες εξόδου ώστε να εξοικονομούνται κρεβάτια. Ιδιαίτερα στις φυλακές Κορυδαλλού, χωρητικότητας 1.222 θέσεων, κρατούνται 1.825 άτομα, απαγορευτικός αριθμός για να γίνονται κρατήσεις σε μοναχικά κελιά.
Οι προσωρινά κρατούμενοι, υπέρ των οποίων υπάρχει το τεκμήριο αθωότητας, κανονικά πρέπει να κρατούνται χωριστά, εκτός αν δεν το επιτρέπουν οι συνθήκες της φυλακής. Δεν προβλέπεται χωριστή κράτηση σε μοναχικά κελιά για τους επωνύμους κρατουμένους. Ωστόσο, κατ' εξαίρεση προβλέπεται η χωριστή κράτηση κατά την ανέλεγκτη κρίση της διοίκησης της φυλακής για λόγους ασφαλείας του κρατουμένου ή για την εύρυθμο λειτουργία του σωφρονιστικού καταστήματος, που πολλές φορές δίνουν την εντύπωση ότι οι λόγοι εξαίρεσης προβάλλονται προσχηματικά για να δικαιολογήσουν τη χωριστή κράτηση επωνύμου κρατουμένου με ισχυρές διασυνδέσεις.
Λέγεται ότι το μεγαλύτερο ρουσφέτι που ζητάνε από το Υπουργείο Δικαιοσύνης πολιτικοί και άλλοι παράγοντες είναι να παραμείνει ένας κρατούμενος στις φυλακές Κορυδαλλού, φήμη που επαληθεύεται εκ του ότι αυτή τη στιγμή υπάρχουν στις φυλακές Κορυδαλλού 603 υπεράριθμοι κρατούμενοι χωρίς να έχει δημοσιοποιηθεί πόσοι κρατούνται σε μοναχικά κελιά.
Η κατάσταση στις φυλακές είναι ασφυκτική λόγω του υπερπληθυσμού των κρατουμένων, με αποτέλεσμα κυρίως επικίνδυνοι εγκληματίες αλλοδαποί (Αλβανοί-Αφγανοί) κρατούμενοι να συμπλέκονται μεταξύ τους με τραυματισμούς και φωτιές στα κελιά, όπως συνέβη πρόσφατα στις φυλακές Δομοκού.
Παρόμοια εικόνα παρουσιάζουν και τα σωφρονιστικά καταστήματα Δράμας, Αλικαρνασσού, Αυλώνας και άλλα, όπου κρατούνται περισσότεροι αλλοδαποί, που δημιουργούν και τα περισσότερα προβλήματα από τις μεταξύ τους εσωτερικές έριδες ιδίως μεταξύ των Αλβανών. Στις φυλακές μεταξύ των κρατουμένων λειτουργεί ένα ιδιότυπο αρχηγικό σύστημα ενδεχόμενα με συναλλαγές με τους σωφρονιστικούς υπαλλήλους και συμπτώματα διαφθοράς,που παρά τις έρευνες δεν είναι δυνατόν να εξαλειφθούν. Γενικά οι συνθήκες κράτησης στις φυλακές της χώρας μας δεν είναι ιδανικές, όπως προκύπτει από τις επανειλημμένες ακόμα και πρόσφατα καταδίκες της Ελλάδας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρώπινων Δικαιωμάτων (ΕΔΔΑ) για υπερπληθυσμό κρατουμένων και για κακές συνθήκες κράτησης.
Για την επίλυση των προβλημάτων των φυλακών γίνονται συνεχώς συσκέψεις των αρμοδίων, αλλά τα προβλήματα χωρίς ισχυρή πολιτική παρέμβαση κατά παράκαμψη των αντιδράσεων από ισχυρές κοινωνικές ομάδες δεν θα επιλυθούν. Η σχεδιαζόμενη μεταφορά των φυλακών στον Ασπρόπυργο, που θα ανακουφίσει κάπως το σύστημα, θα καθυστερήσει πολύ να υλοποιηθεί. Υπάρχουν όμως κάποιες απλές λύσεις, που οι κυβερνήσεις δεν εφαρμόζουν από τον φόβο πολιτικών αντιδράσεων. Ένας μεγάλος αριθμός κρατούμενων είναι αλλοδαποί, που έχουν καταδικαστεί για παράνομη είσοδο στη χώρα, οι οποίοι για την ανακούφιση του σωφρονιστικού συστήματος θα μπορούσαν να κρατηθούν σε ένα έρημο νησί π.χ. στη Γυάρο και στη συνέχεια να απελαθούν. Με το νέο ΠΚ (ν. 4619/2019) εισήχθη ο θεσμός της εκτίσεως σε βαθμό πλημμελήματος ποινής με την παροχή κοινωφελούς εργασίας, που η εφαρμογή του ανεστάλη λόγω έλλειψης της κατάλληλης υποδομής. Στις φυλακές κρατούνται πάνω από 2000 για καταδίκες σε βαθμό πλημμελήματος, που θα μπορούσαν να εκτιθούν με τη παροχή κοινωφελούς εργασίας. Δεν γνωρίζω το συνολικό κόστος για το Δημόσιο του σωφρονιστικού συστήματος της χώρας μέρος του οποίου θα μπορούσε να καλυφθεί από την αύξηση του κατωτάτου ορίου εξαγοράς των ποινών, που είναι τώρα δέκα ευρώ για κάθε ημέρα φυλάκισης.
Εξαιτίας της μεγάλης συνεχούς δημοσιότητας για τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη, της δικαστικής εξέλιξης και της αναφοράς στις εναλλακτικές θεραπείες, πέρασε σχεδόν απαρατήρητη η είδηση για τον Άλκέτ Ριζάι. Ο επικίνδυνος Αλβανός κακοποιός, καταδικασμένος δις σε ισόβια κάθειρξη για δύο ανθρωποκτονίες, δύο φορές δραπέτης από τις φυλακές με ελικόπτερο μαζί με τον Παλαιοκώστα με εγκληματική δραστηριότητα, γνωστού κάπο των φυλακών, κατά τη διάρκεια της αδείας (16ης) από τις φυλακές ενεπλάκη σε επεισόδιο στην Ανάβυσσο, όπου έκανε χρήση πυροβόλου όπλου πυροβολώντας στον αέρα, στη συνέχεια δεν επέστρεψε στις φυλακές Δομοκού, κηρύχθηκε δραπέτης και αναζητείται με μεγάλη κινητοποίηση της Αστυνομίας για τη σύλληψη του, που προκαλεί έλλειμμα παροχής δημόσιας ασφαλείας στους πολίτες.
Η κοινή γνώμη απαιτεί από την Πολιτεία απαντήσεις πως είναι δυνατόν ένας επικίνδυνος αλλοδαπός κακοποιός δις δραπέτης να παίρνει τόσο πολλές άδειες εξόδου από τις φυλακές με απόφαση του πειθαρχικού συμβουλίου των φυλακών και στη συνέχεια να δραπετεύει και γιατί δεν αναζητούνται ευθύνες από τα μέλη του συμβουλίου για την απόφαση τους, που προκάλεσε δημόσιο κίνδυνο και τεράστιες δαπάνες για την αναζήτηση του δραπέτη.
Φυσικά, δεν υπάρχουν απαντήσεις στα ερωτήματα παρά μόνο, ότι η χώρα μας είναι failed state και τα θύματα δεν έχουν δικαιώματα. Ο αμφιλεγόμενος θεσμός χορηγίας αδειών εξόδου στους φυλακισμένους μπορεί να έχει ευεργετικά αποτελέσματα στους περιστασιακούς παραβατικούς ενώ στους πωρωμένους εγκληματίες δίνει μόνο την ευκαιρία να δραπετεύσουν. Στη χώρα μας δίνονται περίπου 10.000 άδειες εξόδου από τις φυλακές τον χρόνο, ενώ το 3%, συνήθως σκληροί εγκληματίες, δεν επιστρέφει και συλλαμβάνονται τυχαία. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να μεταρρυθμιστεί το άρθρο 54 του Σωφρονιστικού Κώδικα και να μην δίνονται άδειες εξόδου σε με βαριές καταδίκους αλλοδαπούς εγκληματίες ούτε στους δραπέτες των φυλακών.
* Ο Λέανδρος Τ. Ρακιντζής είναι Αρεοπαγίτης ε.τ.
