Στο άρθρο αυτό εξετάζουμε πώς τα πρόστιμα για εκπρόθεσμες δηλώσεις μηδενικού φόρου αυξήθηκαν στα 250 ευρώ για επιχειρήσεις που τηρούν απλογραφικά βιβλία και στα 500 ευρώ για επιχειρήσεις που τηρούν διπλογραφικά βιβλία, από τα 100 ευρώ που ίσχυε εδώ και 11 χρόνια Η αύξηση αυτή επιβλήθηκε από την ΑΑΔΕ με την εγκύκλιο 2059 στις 7/8/2025 με αναδρομική ισχύ από 19/04/2024.
Η απόφαση αυτή αιφνιδίασε τους πάντες, γιατί όταν ψηφίστηκε ο νέας Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας (Ν. 5104/19-04-2024) κανείς δεν ισχυρίστηκε ότι με τον νέο νόμο αυξάνονται τα πρόστιμα για μηδενικές δηλώσεις και πιστεύω ότι κανένας βουλευτής δεν είχε τη συνείδηση ότι ψηφίζει αυτή την αύξηση προστίμων για μηδενική φοροδιαφυγή. Πώς καταλήξαμε λοιπόν να ερμηνεύσει η ΑΑΔΕ τη διάταξη με τέτοιον τρόπο;
Ας δούμε αρχικά πώς ξεκινά το άρθρο 53 του Νόμου. «...σε φορολογούμενους που παραλείπουν να υποβάλουν ή υποβάλλουν εκπρόθεσμα φορολογικές δηλώσεις και δηλώσεις πληροφοριακού χαρακτήρα από τις οποίες δεν προκύπτει υποχρέωση καταβολής φόρου... επιβάλλεται πρόστιμο εκατό (100) ευρώ για κάθε παράβαση». Είναι τόσο σαφής αυτή η διάταξη που είναι να απορεί κανείς, πώς οδηγήθηκε η ΑΑΔΕ σε εντελώς διαφορετικό συμπέρασμα, ώστε στις μηδενικές δηλώσεις να επιβάλλει πρόστιμα 250 ή 500 ευρώ.
Για να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα, θα πρέπει να ζητήσουμε βοήθεια από την επιστήμη της γενετικής. Σύμφωνα με τη γενετική, τα γονίδια έχουν την ικανότητα να φτιάχνουν αντίτυπα του εαυτού τους. Το ίδιο έχει ξεκινήσει να γίνεται και με τους φορολογικούς νόμους, ειδικά με τον Κώδικα Φορολογικών Διαδικασιών. Ο πρώτος ψηφίστηκε στις 26.7.2013 (Νόμος 4174). Ο νόμος αυτός, αφού κωδικοποιήθηκε τελευταία φορά με τον Ν. 4972/23-09-2022 (η 58η κωδικοποίησή του, δηλαδή μέσα σε 9 χρόνια, ο νόμος άλλαζε κατά μέσο όρο κάθε δύο μήνες) 42 μέρες μετά, στις 4 Νοεμβρίου 2022 ανατύπωσε τον εαυτό του και δημιουργήθηκε ο νέος Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας ο Ν. 4987, πιστό αντίγραφο του προηγούμενου.
18 μήνες μετά, στις 19 Απριλίου 2024, ο Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας ανατυπώθηκε και πάλι σε καινούριο Νόμο, τον 5104, αυτή τη φορά με αλλαγή στη σειρά των άρθρων. Και όπως συμβαίνει στην αντιγραφή των γονιδίων, έτσι και στην αντιγραφή των νόμων, μπορεί να γίνει ένα τυχαίο σφάλμα. Έτσι λοιπόν, στα πρόστιμα, εκεί που η διατύπωση ήταν «(επιβάλλεται πρόστιμο 100 ευρώ όταν ο φορολογούμενος) δεν υποβάλλει ή υποβάλλει εκπρόθεσμα ή υποβάλλει ελλιπή δήλωση πληροφοριακού χαρακτήρα ή φορολογική δήλωση από την οποία δεν προκύπτει υποχρέωση καταβολής φόρου» έγινε αυτή που είδαμε παραπάνω δηλαδή «...σε φορολογούμενους που παραλείπουν να υποβάλουν ή υποβάλλουν εκπρόθεσμα φορολογικές δηλώσεις και δηλώσεις πληροφοριακού χαρακτήρα από τις οποίες δεν προκύπτει υποχρέωση καταβολής φόρου … επιβάλλεται πρόστιμο εκατό (100) ευρώ για κάθε παράβαση».
Αυτή η αναδιατύπωση, αυτό το τυχαίο σφάλμα στην αντιγραφή του νόμου, δημιούργησε τα μεταλλαγμένα πρόστιμα για δηλώσεις μηδενικού φόρου. Για να συμβεί αυτό όμως, δεν αρκούσε η μη πιστή αντιγραφή του νόμου, χρειάστηκε και η βοήθεια της μεταφυσικής. Βλέπετε η ΑΑΔΕ για να ερμηνεύσει μια διάταξη, δεν ρωτά τον συντάκτη του νόμου, ούτε τους βουλευτές που τον ψήφισαν, ούτε συμβουλεύεται την αιτιολογική έκθεση. Αντιμετωπίζει τις διατάξεις σαν να έπεσαν από τον ουρανό, εξ αποκαλύψεως.
Ευτυχώς, στην Ελλάδα, λόγω ορθοδοξίας, έχουμε πλούσια παράδοση στην ερμηνεία ιερών κειμένων και πληθώρα ερμηνευτικών εργαλείων και πρακτικών. Οι δύο μεγάλες σχολές είναι η Αντιοχειανή, που προσανατολίζεται στην κατά γράμμα ερμηνεία, και η Αλεξανδρινή, που αναζητά το κρυμμένο νόημα πίσω τη γραμματική ανάλυση. Η ΑΑΔΕ έκανε έναν συνδυασμό και από την Αλεξανδρινή σχολή πήρε το βαθύτερο νόημα, που δεν είναι άλλο από το να δημιουργήσει σύγχυση στους φορολογούμενους και να τους τιμωρήσει όσο πιο αυστηρά μπορεί. Aπό την Αντιοχειανή πήρε τη στενή γραμματική ερμηνεία θεωρώντας ότι η φράση «από τις οποίες δεν προκύπτει υποχρέωση καταβολής φόρου» συνοδεύει μόνο τις «δηλώσεις πληροφοριακού χαρακτήρα» και όχι γενικά τις «φορολογικές δηλώσεις». Στη συνέχεια, στην παράγραφο 2 του άρθρου, στις δηλώσεις πληροφοριακού χαρακτήρα δεν εντάσσει τις δηλώσεις μηδενικού φόρου και δεν βλέπει καμία απολύτως αντίφαση μεταξύ παραγράφου 1 και παραγράφου 2, με την ερμηνευτική μέθοδο που η ίδια επιλέγει. Διαφορετικά, αν ως ερμηνευτική μέθοδο επιλέξουμε την κοινή λογική, δεν υπάρχει καμία απολύτως αντίφαση μεταξύ των δύο παραγράφων: εκπρόθεσμες μηδενικές δηλώσεις έχουν πρόστιμο 100 ευρώ, εκπρόθεσμες χρεωστικές δηλώσεις, 250 ή 500 ευρώ.
Να δούμε πόσο καιρό θα χρειαστεί η ΑΑΔΕ να λύσει το πρόβλημα που δημιούργησε. Χρειάζεται μια απλή ανακοίνωση του διοικητή, καμία αλλαγή του νόμου. Μέχρι τότε, οι φορολογούμενοι και οι λογιστές θα επιβαρυνόμαστε με αυξημένα πρόστιμα για τυπικές παραβάσεις μηδενικής φοροδιαφυγής και μάλιστα σε μια περίοδο που ξεκίνησε η μηνιαία υποβολή ΦΠΑ επιχειρήσεων που τηρούν απλογραφικά βιβλία, αλλαγή που ούτε το ίδιο το μητρώο της ΑΑΔΕ δεν μπόρεσε να παρακολουθήσει με σωστό τρόπο, παρασύροντας σε εκπρόθεσμες υποβολές πολλούς επιτηδευματίες επειδή το ίδιο το σύστημα δεν δεχόταν τις δηλώσεις εμπρόθεσμα.
* Ο Αγαμέμνων Σταυρόπουλος είναι Οικονομολόγος - Φοροτεχνικός
