Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από μια ιλιγγιώδη ταχύτητα. Νέες τεχνολογίες εμφανίζονται καθημερινά, οι κοινωνικές τάσεις διαδέχονται η μία την άλλη και οι καταναλωτικές μας προτιμήσεις μεταβάλλονται με το πάτημα ενός κουμπιού. Μέσα σε αυτό το κλίμα διαρκούς ανανέωσης, τείνουμε να συγχέουμε την τεχνολογική και επιφανειακή πρόοδο με την πραγματική εσωτερική εξέλιξη του ανθρώπου.
Ωστόσο, η εξέλιξη δεν σημαίνει απαραίτητα αλλαγή και βελτίωση της ανθρώπινης φύσης. Οι προτιμήσεις μας και τα εργαλεία μας αλλάζουν, αλλά ο βασικός τρόπος με τον οποίο λειτουργούμε, φοβόμαστε, επιθυμούμε και υποφέρουμε παραμένει εντυπωσιακά ίδιος.
Στην κορυφή αυτής της υποτιθέμενης προόδου βρίσκεται η Τεχνητή Νοημοσύνη. Ενώ υπόσχεται να μας συνδέσει και να διευκολύνει τη ζωή μας, στην πραγματικότητα κινδυνεύει να μας αποξενώσει βαθύτερα. Οι οθόνες και οι αλγόριθμοι αντικαθιστούν την αυθεντική ανθρώπινη επαφή, δημιουργώντας μια ψευδαίσθηση κοινότητας, ενώ πίσω από αυτήν κρύβεται η απόλυτη μοναξιά. Την ίδια στιγμή, παρά την ψηφιοποίηση των πάντων, οι υλικές ανάγκες συνεχίζουν να είναι απαραίτητες για την επιβίωσή μας. Ο άνθρωπος του 21ου αιώνα παγιδεύεται σε έναν αέναο αγώνα για την απόκτηση όλο και περισσότερων αγαθών, θεωρώντας ότι η υλική αφθονία θα γεμίσει το εσωτερικό του κενό.
Αυτή η πνευματική δυσαρμονία αποτυπώνεται στα πιο μελανά στατιστικά στοιχεία της εποχής μας. Οι αυτοκτονίες αυξάνονται παγκοσμίως, ανεξάρτητα από το κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο των ανθρώπων. Το γεγονός αυτό αποδεικνύει περίτρανα ότι ο πλούτος, η κοινωνική θέση και η πρόσβαση στην τεχνολογία δεν εξασφαλίζουν την ψυχική γαλήνη. Ο πόνος της ύπαρξης και η έλλειψη νοήματος πλήττουν εξίσου τον προνομιούχο και τον μη προνομιούχο, υπενθυμίζοντάς μας ότι τα βασικά υπαρξιακά μας ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα.
Μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο αντιφάσεις, η συνάντηση με τον αληθινό εαυτό δεν είναι εύκολη υπόθεση. Η κοινωνία μάς εκπαιδεύει να κοιτάζουμε προς τα έξω, να συγκρινόμαστε και να καταναλώνουμε, καθιστώντας την ενδοσκόπηση μια πράξη σχεδόν επαναστατική. Ζούμε σε ένα περιβάλλον γεμάτο οξύμωρα σχήματα. Από τη μία πλευρά, θεοποιείται η νεότητα και η εξωτερική εμφάνιση, με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να επιβάλλουν πρότυπα αψεγάδιαστης και αιώνιας εφηβείας. Από την άλλη πλευρά, κάποιες ομάδες μάχονται σθεναρά υπέρ της συμπερίληψης και της αποδοχής της διαφορετικότητας, προσπαθώντας να χτίσουν γέφυρες σε μια κατακερματισμένη κοινωνία.
Ωστόσο, η υποκρισία του σύγχρονου πολιτισμού γίνεται εμφανής στον τρόπο που αντιμετωπίζει το πέρασμα του χρόνου. Παρά τις διακηρύξεις για ισότητα και σεβασμό, ο ηλικιακός ρατσισμός συνεχίζει ακάθεκτος. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία άνθρωποι περιθωριοποιούνται, θεωρούνται μη παραγωγικοί και αντιμετωπίζονται ως βάρος σε μια αγορά εργασίας και μια κουλτούρα που λατρεύει μόνο την ταχύτητα και το "νέο".
Η συμπερίληψη συχνά σταματά εκεί που αρχίζουν οι ρυτίδες και η εμπειρία των χρόνων.
Συμπερασματικά, η ιστορία αποδεικνύει ότι η ανθρωπότητα αλλάζει μόνο το περιτύλιγμα. Τα σκηνικά του θεάτρου της ζωής γίνονται πιο εντυπωσιακά, τα φώτα πιο λαμπερά και τα μέσα πιο εξελιγμένα. Όμως, ο ηθοποιός – ο άνθρωπος – παραμένει αντιμέτωπος με τα ίδια αρχέγονα πάθη, τις ίδιες ανασφάλειες και την ίδια ανάγκη για αγάπη και αποδοχή. Η πραγματική βελτίωση δεν θα έρθει από την επόμενη τεχνολογική ανακάλυψη, αλλά από την απόφασή μας να κοιτάξουμε μέσα μας και να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε με τον εαυτό μας και τους γύρω μας.
* Η Δρ Βενετία Κουσία είναι Εκτελεστική Διευθύντρια του Συμβουλίου Ανταγωνιστικότητας της Ελλάδας
