Της Μαρίνας Χαραλάμπους
Τα τελευταία χρόνια η πρωτεΐνη ορού γάλακτος (whey protein), ένα από τα πιο δημοφιλή συμπληρώματα διατροφής παγκοσμίως, βρίσκεται στο επίκεντρο μιας νέας διατροφικής και οικονομικής πραγματικότητας.
Η αυξανόμενη ζήτηση για προϊόντα υψηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη, σε συνδυασμό με περιορισμούς στην παραγωγή και το αυξημένο κόστος πρώτων υλών, έχει ασκήσει σημαντική πίεση στην αγορά, οδηγώντας σε ελλείψεις και αισθητές αυξήσεις τιμών. Το φαινόμενο αυτό επηρεάζει τόσο τη βιομηχανία των συμπληρωμάτων όσο και τους καταναλωτές που βασίζονται στη whey ως εύκολη και πρακτική πηγή πρωτεΐνης στην καθημερινότητά τους.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η διαθεσιμότητα προϊόντων whey εμφανίζει καθυστερήσεις ή μειωμένα αποθέματα, γεγονός που επηρεάζει την ομαλή λειτουργία της αγοράς και τη σταθερότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας.Την ίδια στιγμή, η παγκόσμια στροφή προς μια πιο “high-protein” διατροφή, με αυξημένη κατανάλωση πρωτεϊνικών snacks, ροφημάτων και εμπλουτισμένων τροφίμων, έχει ενισχύσει περαιτέρω τη ζήτηση.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το ζήτημα της “έλλειψης πρωτεΐνης” δεν αφορά αποκλειστικά τον χώρο του fitness ή τους αθλητές, αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη συζήτηση γύρω από τις σύγχρονες διατροφικές τάσεις.
Η διατροφολόγος Τόνια Καπαρελιώτη αναλύει τους βασικούς παράγοντες πίσω από αυτή την εξέλιξη και απαντά στα πιο κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με τις επιπτώσεις της στην αγορά και τον καταναλωτή.
Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε μια τεράστια στροφή προς τα προϊόντα υψηλής πρωτεΐνης. Πρόκειται για πραγματική διατροφική ανάγκη ή για μια τάση που έχει ενισχυθεί από το μάρκετινγκ;
Η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση. Τα τελευταία χρόνια η επιστήμη έχει αναδείξει περισσότερο τη σημασία της πρωτεΐνης για τη διατήρηση της μυϊκής μάζας, τον κορεσμό και τη συνολική υγεία, ιδιαίτερα όσο μεγαλώνουμε. Ακόμα από την ηλικία των 30 και μέχρι τα 45 αρχίζει σταδιακά η μείωση της μυϊκής μάζας κατά 0,7% κάθε χρόνο και όσο μεγαλώνουμε, η μυϊκή μας μάζα φθίνει με πιο γρήγορο ρυθμό. Ωστόσο, παράλληλα βλέπουμε μια έντονη εμπορική εκμετάλλευση αυτής της γνώσης. Έτσι, η πρωτεΐνη έχει μετατραπεί από ένα σημαντικό θρεπτικό συστατικό σε ένα ισχυρό εργαλείο μάρκετινγκ. Σήμερα βλέπουμε εκδοχές προϊόντων υψηλής πρωτεΐνες με την ένδειξη “hight protein”, σχεδόν σε κάθε κατηγορία τροφίμων. Δεν σημαίνει όμως ότι κάθε άνθρωπος χρειάζεται περισσότερη πρωτεΐνη ή ότι κάθε προϊόν με αυτή την ένδειξη είναι απαραίτητα πιο υγιεινό.
Πόση πρωτεΐνη χρειάζεται πραγματικά ένας μέσος ενήλικας που δεν είναι αθλητής και πόσο απέχει αυτή η ανάγκη από όσα καταναλώνουν σήμερα πολλοί άνθρωποι;
Η ποσότητα πρόσληψης πρωτεΐνης εξαρτάται από το σωματικό βάρος του κάθε ενός. Η ελάχιστη συνιστώμενη πρόσληψη για έναν υγιή ενήλικα είναι περίπου 0,8 γραμμάρια πρωτεΐνης ανά κιλό σωματικού βάρους ημερησίως. Αυτό σημαίνει ότι ένας άνθρωπος 70 κιλών χρειάζεται περίπου 56 γραμμάρια πρωτεΐνης την ημέρα. Παρ' όλα αυτά, οι περισσότεροι άνθρωποι στις δυτικές κοινωνίες καλύπτουν ήδη τις βασικές ανάγκες τους μέσω της διατροφής τους και συχνά καταναλώνουν περισσότερη πρωτεΐνη από όση πραγματικά χρειάζονται.
Η whey protein (συμπλήρωμα πρωτεΐνης) θεωρείται συχνά η "χρυσή επιλογή" στα συμπληρώματα. Υπάρχουν σημαντικά πλεονεκτήματα σε σχέση με άλλες πηγές πρωτεΐνης ή είναι μύθος;
Η whey protein πράγματι θεωρείται μία από τις πιο ποιοτικές πρωτεΐνες. Περιέχει όλα τα απαραίτητα αμινοξέα και είναι ιδιαίτερα πλούσια σε λευκίνη, το αμινοξύ που ενεργοποιεί τη σύνθεση μυϊκής πρωτεΐνης. Επίσης απορροφάται γρήγορα από τον οργανισμό. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι η μοναδική καλή επιλογή. Για τον μέσο άνθρωπο, πρωτεΐνες από τρόφιμα όπως το ψάρι, τα αυγά, το γιαούρτι, τα όσπρια ή και συνδυασμοί φυτικών πηγών μπορούν να καλύψουν πλήρως τις ανάγκες του. Η whey είναι ένα χρήσιμο εργαλείο, όχι απαραίτητα μια αναγκαιότητα. Η αυξημένη ζήτηση για whey παγκοσμίως είναι μάλιστα ένας από τους λόγους που παρατηρούνται ελλείψεις και αυξήσεις τιμών το τελευταίο διάστημα.
Ο κόσμος που έρχεται σε εσάς, σας ζητάει να κάνετε μια διατροφή βασισμένη στην πρωτεΐνη;
Πολύ συχνά! Τα τελευταία χρόνια πολλοί άνθρωποι έρχονται έχοντας ήδη επηρεαστεί από τη λογική ότι «όσο περισσότερη πρωτεΐνη τόσο καλύτερα» ή και στον αντίποδα « όσο λιγότερος υδατάνθρακας τόσο το καλύτερο» που είναι μια νέα τάση. Συχνά ζητούν να αυξήσουν την πρωτεΐνη τους ακόμη και όταν οι ανάγκες τους καλύπτονται ήδη. Ο δικός μου ρόλος και κάθε ειδικού είναι να αξιολογήσει τις πραγματικές ανάγκες του κάθε ατόμου και να εξηγήσει ότι μια ισορροπημένη διατροφή δεν βασίζεται αποκλειστικά σε ένα θρεπτικό συστατικό. Η πρωτεΐνη είναι σημαντική, αλλά εξίσου σημαντικά είναι οι φυτικές ίνες, οι υδατάνθρακες, τα καλά λιπαρά, οι βιταμίνες και τα μέταλλα.
Είναι τελικά μια μπάρα πρωτεΐνης μια υγιεινή επιλογή για ένα γρήγορο σνακ;
Εξαρτάται από το προϊόν. Υπάρχουν μπάρες με καλή διατροφική αξία, αλλά υπάρχουν και πολλές που περιέχουν μεγάλες ποσότητες ζάχαρης, κορεσμένων λιπαρών ή πρόσθετων συστατικών. Μια μπάρα πρωτεΐνης μπορεί να είναι πρακτική λύση όταν βρισκόμαστε εκτός σπιτιού, αλλά δεν θα πρέπει να θεωρείται αυτόματα πιο υγιεινή από ένα γιαούρτι, ένα φρούτο με ξηρούς καρπούς ή ένα τοστ καλής ποιότητας.
Βλέπουμε όλο και περισσότερα προϊόντα στην αγορά να διαφημίζονται ως "high protein". Είναι όλα απαραίτητα ή σε πολλές περιπτώσεις μπορούμε να καλύψουμε τις ανάγκες μας μέσα από μια ισορροπημένη διατροφή;
Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων μπορούμε να καλύψουμε τις ανάγκες μας μέσα από μια σωστά σχεδιασμένη διατροφή. Η ύπαρξη περισσότερης πρωτεΐνης σε ένα τρόφιμο δεν το κάνει αυτόματα απαραίτητο ή καλύτερο. Συχνά βλέπουμε τρόφιμα που παραδοσιακά δεν αποτελούσαν πηγή πρωτεΐνης να εμπλουτίζονται μόνο και μόνο για εμπορικούς λόγους. Ο καταναλωτής χρειάζεται να κοιτάζει τη συνολική διατροφική αξία του προϊόντος και όχι μόνο έναν ισχυρισμό στη συσκευασία. Πιστεύω ότι όλο και περισσότερο γίνεται επιτακτική η ανάγκη για την εκπαίδευση του κόσμου στη σωστή ανάγνωση των ετικετών πίσω από κάθε προϊόν.
Υπάρχουν κίνδυνοι ή παρενέργειες από την υπερκατανάλωση πρωτεΐνης, ειδικά όταν προέρχεται από συμπληρώματα;
Για τους περισσότερους υγιείς ανθρώπους μια μέτρια αυξημένη πρόσληψη πρωτεΐνης δεν φαίνεται να δημιουργεί πρόβλημα. Ωστόσο, η υπερβολική εξάρτηση από συμπληρώματα μπορεί να οδηγήσει σε μονομερή διατροφή και να εκτοπίσει άλλα σημαντικά τρόφιμα. Επιπλέον, άτομα με νεφρική νόσο ή συγκεκριμένα προβλήματα υγείας χρειάζονται εξατομικευμένες οδηγίες. Το βασικό πρόβλημα δεν είναι συνήθως η πρωτεΐνη αυτή καθαυτή, αλλά η υπερβολή και η λανθασμένη αντίληψη ότι περισσότερο σημαίνει πάντα καλύτερο.
Ποια συμβουλή θα δίνατε σε έναν καταναλωτή που βλέπει τις τιμές των συμπληρωμάτων να αυξάνονται και αναρωτιέται αν αξίζει να συνεχίσει να τα αγοράζει;
Θα τον συμβούλευα πρώτα να αξιολογήσει αν πραγματικά τα χρειάζεται. Αν είναι αθλητής υψηλών απαιτήσεων, άτομο με αυξημένες πρωτεϊνικές ανάγκες ή δυσκολεύεται να καλύψει τις ανάγκες του μέσω τροφής, τότε ένα συμπλήρωμα μπορεί να είναι χρήσιμο. Αν όμως το χρησιμοποιεί απλώς επειδή κάποιος μας είπε ότι «καλό θα ήταν…», ίσως αξίζει να επενδύσει τα χρήματά του σε ποιοτικά τρόφιμα όπως ψάρι, αυγά, γαλακτοκομικά, όσπρια και ξηρούς καρπούς. Η πρόσφατη αύξηση της ζήτησης παγκοσμίως έχει οδηγήσει σε σημαντικές αυξήσεις στις τιμές της whey protein, γεγονός που κάνει αυτή τη συζήτηση ακόμη πιο επίκαιρη.
Έχουμε τελικά ανάγκη από περισσότερη πρωτεΐνη ή απλώς έχουμε πειστεί ότι τη χρειαζόμαστε;
Για ορισμένες ομάδες πληθυσμού, όπως οι ηλικιωμένοι οι οποίοι παρουσιάζουν φαινόμενα σαρκοπενίας, αθλητές ή άτομα σε πρόγραμμα απώλειας βάρους, η αυξημένη πρόσληψη πρωτεΐνης μπορεί να είναι πραγματικά ωφέλιμη. Για τον μέσο άνθρωπο όμως, το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι συνήθως η έλλειψη πρωτεΐνης αλλά η συνολική ποιότητα της διατροφής του. Θα έλεγα λοιπόν ότι η ανάγκη για καλύτερη διατροφή είναι πραγματική, ενώ η ανάγκη για συνεχώς περισσότερη πρωτεΐνη συχνά υπερεκτιμάται.
Στην Ελλάδα έχουμε τη μεσογειακή διατροφή. Θεωρείτε πως με μια σωστή διατροφή χρειάζονται τόσα συμπληρώματα πρωτεΐνης ή τελικά είναι μύθος και μια τάση της σύγχρονης εποχής;
Η παραδοσιακή μεσογειακή διατροφή περιλαμβάνει ήδη εξαιρετικές πηγές φυτικής και ζωικής πρωτεΐνης όπως ψάρια, γαλακτοκομικά, όσπρια, ξηρούς καρπούς και αυγά. Ένας άνθρωπος που ακολουθεί ένα ισορροπημένο μεσογειακό πρότυπο διατροφής συνήθως μπορεί να καλύψει τις ανάγκες του χωρίς συμπληρώματα. Τα συμπληρώματα πρωτεΐνης έχουν τη θέση τους, αλλά δεν είναι απαραίτητα για όλους. Σε μεγάλο βαθμό, η σημερινή έκρηξη των πρωτεϊνικών προϊόντων αντανακλά περισσότερο μια παγκόσμια καταναλωτική τάση παρά μια καθολική διατροφική ανάγκη. Η πρωτεΐνη είναι σημαντική, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η υγεία δεν κρίνεται από ένα μόνο θρεπτικό συστατικό. Αντίθετα τα θρεπτικά συστατικά συνεργάζονται μεταξύ τους προσφέροντας καλύτερη απορρόφηση και απόδοση.
Ίσως τελικά το ερώτημα δεν είναι αν χρειαζόμαστε περισσότερη πρωτεΐνη, αλλά αν χρειαζόμαστε καλύτερη διατροφή. Και σε αυτό, η ισορροπία παραμένει η πιο σημαντική τάση από οποιαδήποτε άλλη!
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.