Υπάρχουν επιχειρηματικές ιστορίες που ξεκινούν με πολύ θόρυβο και τελειώνουν σχεδόν με σιωπή. Η ιστορία της MERE στην Ελλάδα είναι μια από αυτές. Μπήκε στην ελληνική αγορά το 2021 με ένα φιλόδοξο σχέδιο για 80 καταστήματα και την υπόσχεση του φθηνότερου καλαθιού της αγοράς. Αν και κατάφερε να δημιουργήσει έναν πυρήνα πιστών πελατών, πέντε χρόνια αργότερα, η αλυσίδα κατέβασε ρολά και στα 11 σημεία που είχε αναπτύξει, όχι εξαιτίας της αγοράς, αλλά ως παράπλευρη απώλεια της γεωπολιτικής πραγματικότητας και των ευρωπαϊκών κυρώσεων κατά των ιδιοκτητών της.
Από τη Σιβηρία στην Ευρώπη
H ιστορία της MERE ξεκινά το 2009 στο Κρασνογιάρσκ της Σιβηρίας, όπου τα αδέλφια Sergey και Andrei Shnayder ίδρυσαν τον όμιλο Torgservis, με το βρετανικό The Grocer να σημειώνει ότι η μητέρα τους, Valentina Shnayder, εμφανίζεται επισήμως ως βασική μέτοχος του ομίλου. Στη ρωσική αγορά η αλυσίδα δραστηριοποιείται με το όνομα Svetofor («φανάρι») και μετρά πάνω από 1.000 καταστήματα. Το ρωσικό οικονομικό μέσο The Bell περιγράφει μάλιστα τη Svetofor ως «τον πιο μυστηριώδη λιανέμπορο της Ρωσίας», καθώς οι ιδιοκτήτες της δεν έχουν παραχωρήσει ποτέ συνέντευξη.
Η φιλοσοφία τους όπως την περιγράφουν αναλυτές και πρώην στελέχη βασίζεται στο εξής: δεν πληρώνουμε για διακόσμηση, δεν πληρώνουμε για μάρκετινγκ, δεν πληρώνουμε για περιττές μεταφορές. Αυτό το όφελος το μεταφέρουμε απευθείας στον καταναλωτή.
Έτσι, το επιχειρηματικό μοντέλο που ακολουθήθηκε ήταν εξαιρετικά λιτό: τα καταστήματα μοιάζουν με αποθήκες, χωρίς ράφια ή διακόσμηση, με τα προϊόντα να διατίθενται απευθείας από παλέτες και κούτες και χωρίς διαφήμιση. Αυτά τα στοιχεία φέρονται να επιτρέπουν τιμές έως και 20-30% χαμηλότερες από τον μέσο όρο της αγοράς.
Μοντέλο «αποθήκης»
- «Γυμνοί» χώροι: Τα καταστήματα θύμιζαν αποθήκες. Τα εμπορεύματα παρέμεναν στις συσκευασίες μεταφοράς.
- Ελάχιστο προσωπικό: Ανάλογα από το μέγεθος του καταστήματος, σε ορισμένες περιπτώσεις υπήρχαν μόλις 3 έως 5 εργαζόμενοι οι οποίοι εκτελούσαν χρέη ταμία και αποθηκάριου ταυτόχρονα.
- Μηδενικό Marketing: Καμία επένδυση σε διαφήμιση (TV, ραδιόφωνο, φυλλάδια). Η προώθηση γινόταν αποκλειστικά «από στόμα σε στόμα».
- Ευέλικτο κωδικολόγιο: Σε αντίθεση με τα 10.000–20.000 είδη ενός τυπικού σούπερ μάρκετ, η MERE διατηρούσε μόλις 800 έως 1.200 κωδικούς, οι οποίοι άλλαζαν διαρκώς ανάλογα με τις ευκαιρίες που έβρισκε στην αγορά χονδρικής.
«Το ρωσικό Aldi και Lidl»
Η διεθνής επέκταση ξεκίνησε το 2017, με πρώτο σταθμό τη Λευκορωσία, και συνεχίστηκε σε Λιθουανία και Πολωνία. Το εμπορικό σήμα MERE καταχωρήθηκε τον Νοέμβριο του 2017 για χρήση εκτός Ρωσίας. Το άνοιγμα του πρώτου καταστήματος στη Γερμανία, κοντά στη Λειψία τον Ιανουάριο του 2019, προκάλεσε -σύμφωνα με αναφορές σε ξένα ειδησεογραφικά πρακτορεία- ουρές πελατών που το αποκαλούσαν «το ρωσικό κλωνοποιημένο Aldi και Lidl». Ακολούθησαν καταστήματα σε Ρουμανία, Λιθουανία, Λετονία και αργότερα σχέδια για Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία, Γαλλία, Βουλγαρία, Τσεχία, ακόμη και Ηνωμένο Βασίλειο, όπου η εταιρεία είχε ανακοινώσει φιλόδοξο στόχο για 300 καταστήματα μέσα σε μια δεκαετία.
Το μέγεθος της ευρωπαϊκής δραστηριότητας παρέμενε, ωστόσο, περιορισμένο σε σχέση με τη ρωσική. Αναλυτές του ειδησεογραφικού πρακτορείου bne IntelliNews εκτιμούσαν το 2023 τα συνολικά έσοδα της MERE σε περίπου 50 εκατ. ευρώ σε ολόκληρη την Ευρώπη -περίπου το 1% των ρωσικών εσόδων της Svetofor- αποτυπώνοντας τη μεγάλη απόσταση που τη χώριζε από τους μεγάλους παίκτες του ευρωπαϊκού discount, όπως η γερμανική Aldi, η οποία μόνο στην ευρωπαϊκή αγορά έχει τζίρο περίπου 80 δισ. ευρώ. Το ίδιο δημοσίευμα σημείωνε ότι, ακόμη και μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Svetofor συνέχισε «σιωπηλά» να ανοίγει καταστήματα στην ΕΕ, βασιζόμενη σε ένα χαμηλού προφίλ και χαμηλού κόστους μοντέλο επέκτασης.
Η είσοδος στην Ελλάδα και τα μεγάλα σχέδια
Η MERE εμφανίστηκε στο ελληνικό ραντάρ το 2020, με δημοσιεύματα να μιλούν για σχέδια εισόδου στην αγορά μέσω της θυγατρικής Torg Hellas. Το αρχικό επιχειρηματικό σχέδιο ήταν φιλόδοξο: έως και 80 καταστήματα σε βάθος πενταετίας, με στόχο να ανταγωνιστεί απευθείας τη Lidl, κάτι που της χάρισε γρήγορα το ανεπίσημο προσωνύμιο «τα ρωσικά Lidl».
Τα πρώτα καταστήματα άνοιξαν στις αρχές του 2021-2022, σε πόλεις όπως η Λάρισα, η Τρίπολη και η Θεσσαλονίκη, με το δίκτυο να επεκτείνεται σταδιακά σε Κόρινθο, Αγρίνιο, Καλαμάτα, Αμαλιάδα, Γιαννιτσά, Βέροια, Πτολεμαΐδα και Τρίκαλα. Η εταιρεία λειτουργούσε με πολιτική άμεσων πληρωμών προς τους προμηθευτές αντί για τις συνηθισμένες μακροχρόνιες πιστώσεις του κλάδου, κάτι που παρουσίαζε ως ανταγωνιστικό της πλεονέκτημα.
Η ανταπόκριση των Ελλήνων καταναλωτών αποτυπώθηκε στους αριθμούς της εταιρείας. Το 2024, ο κύκλος εργασιών της Torg Hellas κατέγραψε αύξηση 60%, φτάνοντας τα 11,98 εκατ. ευρώ (από 7,46 εκατ. ευρώ το 2023).
Ωστόσο, η ανάπτυξη του δικτύου στα 11 καταστήματα συνοδεύτηκε από διπλασιασμό των προ φόρων ζημιών (στις 797.000 ευρώ από 414.000 ευρώ το 2023), αποδεικνύοντας ότι τα περιθώρια κέρδους στη συγκεκριμένη κατηγορία είναι εξαιρετικά συμπιεσμένα. Παράλληλα, η αλυσίδα ήρθε αντιμέτωπη με την επιφυλακτικότητα πολλών μεγάλων εγχώριων προμηθευτών, οι οποίοι απέφευγαν να τοποθετήσουν τα προϊόντα τους στο δάπεδο της MERE για να μην διαταράξουν τις σχέσεις τους με τις μεγάλες αλυσίδες της χώρας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ταχύτητα ανάπτυξης που είχε αρχικά εξαγγελθεί -30 καταστήματα μόνο τον πρώτο χρόνο- δεν επαληθεύτηκε ποτέ στην πράξη. Το σχέδιο των 80 καταστημάτων συρρικνώθηκε σταδιακά σε μόλις 11, με πολύ πιο αργούς ρυθμούς απ' ό,τι είχε προαναγγελθεί, κυρίως σε Βόρεια Ελλάδα και Πελοπόννησο.
Η σκιά του πολέμου
Η αιτία της επιβράδυνσης δεν ήταν μόνο εμπορική. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022 δημιούργησε πρόσθετα εμπόδια (όπως δυσκολίες σε προμήθειες, καχυποψία μέρους των καταναλωτών και επιφυλακτικότητα προμηθευτών) για μια εταιρεία ρωσικών συμφερόντων που προσπαθούσε να χτίσει εμπιστοσύνη σε μια νέα αγορά. Παρ΄ όλα αυτά η εταιρεία συνέχισε να λειτουργεί και μάλιστα να επεκτείνεται ήπια μέσα στο 2024 και το 2025, με τζίρο που έφτασε στα περίπου 12 εκατομμύρια ευρώ και με αύξηση πωλήσεων άνω του 60% σε ετήσια βάση, παρότι οι ζημιές επίσης διευρύνονταν.
Η ανατροπή
Η πλήρης ανατροπή ήρθε τον Ιούλιο του 2026. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ενέκρινε την 21η δέσμη κυρώσεων κατά της Ρωσίας -η οποία υιοθετήθηκε επισήμως στις 23 Ιουλίου- εντάσσοντας στη λίστα φυσικών προσώπων τον Sergey Shnayder, συνιδρυτή και βασικό ιδιοκτήτη του ομίλου Svetofor και μαζί του, όπως αναφέρεται στο σκεπτικό των Βρυξελλών, και τον αδελφό του Andrey. Το αιτιολογικό της ΕΕ ήταν ότι ο όμιλος εξακολουθεί να δραστηριοποιείται σε κατεχόμενες ουκρανικές περιοχές (Κριμαία, Χερσώνα, Λουγκάνσκ, Ντονέτσκ) και παρέχει, κατά την εκτίμηση των ευρωπαϊκών αρχών, οικονομική στήριξη σε δραστηριότητες που υπονομεύουν την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας.
Το αποτέλεσμα ήταν άμεσο. Μέσα σε λίγες μέρες, η Torg Hellas αναγκάστηκε να κατεβάσει τα ρολά και στα 11 καταστήματα που λειτουργούσε στην Ελλάδα, θέτοντας σε αναστολή περίπου 170 θέσεις εργασίας και δημιουργώντας αβεβαιότητα σε δεκάδες προμηθευτές (πάνω από 200, σύμφωνα με ορισμένα δημοσιεύματα). Αρχικά, εκπρόσωπος της εταιρείας επικαλέστηκε στα ελληνικά μέσα «τεχνικούς λόγους», πριν αποσαφηνιστεί ότι επρόκειτο για άμεση συνέπεια των κυρώσεων.
Πίσω από την Torg Hellas, στοιχεία του ΓΕΜΗ δείχνουν ότι ο Sergey Shnayder κατέχει το 79%, με τον Andrey Shnayder και τον Valeriy Iakovlev να μοιράζονται το υπόλοιπο. Με τον βασικό μέτοχο πλέον στη λίστα κυρώσεων, στελέχη της αγοράς εκτιμούν πως θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να βρεθεί νομική «φόρμουλα» ώστε η αλυσίδα να συνεχίσει να λειτουργεί στην Ελλάδα, έστω και υπό νέα εταιρική δομή. Οπως αναφέρουν ορισμένες πληροφορίες, αναζητούνται διαθέσιμες νομικές επιλογές, αλλά μέχρι στιγμής δεν υπάρχει ξεκάθαρη διέξοδος.
Το πιο πιεστικό ζήτημα αφορά τους εργαζόμενους. Το Εργατοϋπαλληλικό Κέντρο Πέλλας έχει ήδη απευθυνθεί επίσημα στα αρμόδια υπουργεία και στη ΓΣΕΕ, ζητώντας άμεση κρατική παρέμβαση για την προστασία των περίπου 170 εργαζομένων, τονίζοντας πως η αναστολή λειτουργίας είναι συνέπεια γεωπολιτικών εξελίξεων και όχι επιλογή ή ευθύνη του προσωπικού.
Το ευρωπαϊκό ντόμινο
Η περίπτωση της Ελλάδας δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο επεισόδιο, αλλά το πιο πρόσφατο κεφάλαιο μιας ευρύτερης υποχώρησης της MERE στην ευρωπαϊκή αγορά. Το ρωσικό μοντέλο χαμηλού κόστους, που είχε γνωρίσει μεγάλη ανάπτυξη στη Ρωσία, άρχισε να συναντά ανυπέρβλητα εμπόδια στη Δύση αμέσως μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Στη Λετονία, όπου η MERE λειτουργούσε 12 καταστήματα, οι τοπικές αρχές ανακοίνωσαν αντίστοιχη διακοπή δραστηριότητας, καθώς οι κυρώσεις κατά του Shnayder καταλαμβάνουν και τις εταιρείες που διαχειρίζονται το δίκτυο σε κάθε χώρα της ΕΕ. Στη Λιθουανία, οι αρχές προειδοποίησαν για πιθανή απόπειρα καταστρατήγησης των κυρώσεων μέσω rebranding των καταστημάτων, αφού ο ιστότοπος και ο λογαριασμός της εταιρείας στο Facebook έσβησαν απότομα.
Η MERE είχε ήδη γνωρίσει, σε μικρότερη κλίμακα, ανάλογες αναποδιές σε άλλες ευρωπαϊκές αγορές πριν από την επιβολή της 21ης δέσμης κυρώσεων: το μοναδικό κατάστημα που είχε ανοίξει στη Γαλλία έκλεισε ύστερα από μόλις τέσσερις μήνες λειτουργίας, εν μέρει λόγω οικονομικών λόγων και εν μέρει επειδή ο δήμαρχος της περιοχής δήλωσε πως η φιλοξενία μιας ρωσικής επιχείρησης αντέβαινε στις προσπάθειες στήριξης της Ουκρανίας.
Στο Βέλγιο, αντιδράσεις ακτιβιστών οδήγησαν σε άρνηση αδειών για το άνοιγμα νέων καταστημάτων. Στην Πολωνία, όπου η MERE είχε ανοίξει καταστήματα ήδη από το 2020, η αλυσίδα αναγκάστηκε να κλείσει μετά την εισβολή στην Ουκρανία, ενώ επανεμφανίστηκε αργότερα με το όνομα MyPrice, για να δεχθεί νέες πολωνικές κυρώσεις το 2025.
Έτσι, η ένταξη του Sergey Shnayder στη λίστα κυρώσεων της ΕΕ λειτούργησε ως καταλύτης για το τέλος της παρουσίας της MERE στην Ευρώπη, από την Ελλάδα μέχρι τη Βαλτική. Το πείραμα που ξεκίνησε με στόχο να αλλάξει το τοπίο του discount λιανεμπορίου, βρέθηκε τελικά αντιμέτωπο με έναν παράγοντα που δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει με χαμηλές τιμές: τη γεωπολιτική.
Το γεωπολιτικό χτύπημα
Για την ελληνική αγορά, η ιστορία της MERE κλείνει πολύ διαφορετικά από ό,τι ξεκίνησε. Το σχέδιο για 80 καταστήματα δεν ξεπέρασε ποτέ τα 11 και η λειτουργία τους ανεστάλη όχι λόγω της πορείας των πωλήσεων, αλλά εξαιτίας των ευρωπαϊκών κυρώσεων κατά των βασικών μετόχων του ομίλου. Μια περίπτωση που δείχνει πώς οι γεωπολιτικές εξελίξεις μπορούν πλέον να επηρεάσουν άμεσα ακόμη και τη λειτουργία μιας αλυσίδας σούπερ μάρκετ.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.