Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, εξέπληξε τις Βρυξέλλες και όχι μόνο κατά την ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης το 2026, αφήνοντας να εννοηθεί ότι θα ήθελε να δει τον Καναδά να αποκτά ένα νέο καθεστώς «συνδεδεμένου μέλους» της ΕΕ.
Την ιδέα υποστήριξε και η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μέτσολα, η οποία ανήκει στο κεντροδεξιό πολιτικό κόμμα της φον ντερ Λάιεν στη Μάλτα. Η ίδια υποστήριξε ότι υποψήφιες για ένα τέτοιο καθεστώς θα μπορούσαν να είναι επίσης η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία, χώρες που, όπως ο Καναδάς και η Μάλτα, είναι μέλη της Κοινοπολιτείας.
Το πρόβλημα είναι ότι η κατηγορία του «συνδεδεμένου μέλους» δεν έχει ακόμη συγκεκριμένο περιεχόμενο.
Η ιδέα μπορεί να είναι πολιτικά ελκυστική, όμως ούτε απλή είναι ούτε ιδιαίτερα γνωστή εκτός των ευρωπαϊκών κύκλων χάραξης πολιτικής. Προς το παρόν, πρόκειται περισσότερο για μια πολιτική ιδέα παρά για ένα θεσμοθετημένο καθεστώς.
Το πλησιέστερο υφιστάμενο μοντέλο είναι ο Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος (ΕΟΧ), στον οποίο συμμετέχουν η Νορβηγία, η Ισλανδία και το Λιχτενστάιν, παρέχοντας στις τρεις χώρες πρόσβαση στην ενιαία αγορά και σε μεγάλο μέρος του ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου.
Το POLITICO εξηγεί τι θα μπορούσε να σημαίνει ένα τέτοιο καθεστώς, ποια δικαιώματα και ποιες υποχρεώσεις θα συνεπαγόταν και γιατί η δημιουργία μιας νέας σχέσης με την ΕΕ θα μπορούσε να απαιτήσει χρόνια διαπραγματεύσεων.
Τι θα σήμαινε η «συνδεδεμένη ένταξη» στην ΕΕ;
Η πρόταση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν μπορεί να γίνει καλύτερα αντιληπτή ως μια πρόσκληση για τη δημιουργία ενός νέου πλαισίου που θα επιτρέπει βαθύτερες σχέσεις ανάμεσα στην ΕΕ και σε στενούς, έμπιστους εταίρους της.
Θα επρόκειτο για κάτι βαθύτερο από μια απλή συμφωνία ελεύθερου εμπορίου, αλλά λιγότερο απαιτητικό σε πολιτικό επίπεδο από την πλήρη ένταξη στην ΕΕ.
Ένα τέτοιο πλαίσιο θα μπορούσε να καλύπτει τομείς όπως το εμπόριο, η άμυνα, η ενέργεια, η τεχνητή νοημοσύνη, η έρευνα και η εκπαίδευση.
Η δημιουργία του, ωστόσο, πιθανότατα θα απαιτούσε χρόνια διαπραγματεύσεων. Ενδεικτικό είναι ότι υποψήφιες χώρες για ένταξη στην ΕΕ, όπως η Τουρκία, βρίσκονται επί δεκαετίες σε διαδικασία προσέγγισης χωρίς να έχουν φτάσει στην πλήρη ένταξη.
Το σημαντικότερο είναι ότι ο όρος «συνδεδεμένο μέλος» δεν αποτελεί σήμερα ένα θεσμοθετημένο ενδιάμεσο στάδιο μεταξύ τρίτης χώρας και πλήρους μέλους της ΕΕ. Δεν έχει συγκεκριμένη νομική υπόσταση.
Η ιδέα, πάντως, έχει κερδίσει έδαφος την τελευταία δεκαετία, καθώς η Βρετανία αναζητούσε τρόπους επαναπροσδιορισμού της σχέσης της με την ΕΕ μετά το Brexit και καθώς στην Ευρώπη ενισχύθηκε η συζήτηση για τρόπους προσέγγισης της Ουκρανίας, μετά τις ρωσικές εισβολές του 2014 και του 2022.
Τι είναι ο Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος
Το πλησιέστερο υφιστάμενο μοντέλο σε μια ενδεχόμενη συνδεδεμένη ιδιότητα μέλους είναι ο Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος.
Ο ΕΟΧ συνδέει τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ με τρία μέλη της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών: τη Νορβηγία, την Ισλανδία και το Λιχτενστάιν.
Μέσω του ΕΟΧ, οι τρεις χώρες έχουν πρόσβαση στην ενιαία αγορά της ΕΕ, η οποία βασίζεται στην ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών, υπηρεσιών, κεφαλαίων και ανθρώπων.
Το πλαίσιο καλύπτει επίσης ένα ευρύ φάσμα τομέων, μεταξύ άλλων τον ανταγωνισμό, τις κρατικές ενισχύσεις, την προστασία των καταναλωτών, την περιβαλλοντική νομοθεσία, το εταιρικό δίκαιο, την εκπαίδευση και την έρευνα.
Πώς διαφέρει από μια εμπορική συμφωνία;
Στον πυρήνα της σχέσης με την ΕΕ βρίσκεται η δέσμευση στο κοινό κανονιστικό της πλαίσιο.
Εάν, για παράδειγμα, η ΕΕ θεσπίσει νέο κανόνα για τη λειτουργία των ψηφιακών υπηρεσιών ή για τη ρύθμιση ενός χρηματοπιστωτικού προϊόντος, μια χώρα του ΕΟΧ θα πρέπει να τον ενσωματώσει στο δικό της νομικό σύστημα, προκειμένου να εξακολουθήσει να τηρεί τις υποχρεώσεις της.
Αυτό μπορεί να γίνεται με διαφορετικούς τρόπους. Οι κανονισμοί της ΕΕ εφαρμόζονται κατά κανόνα άμεσα, ενώ οι οδηγίες καθορίζουν το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα και αφήνουν στα κράτη μεγαλύτερο περιθώριο ως προς τον τρόπο εφαρμογής τους.
Πόσο χρόνο θα μπορούσε να χρειαστεί;
Δεν υπάρχει προηγούμενο για μια τέτοια συμφωνία και, επομένως, είναι δύσκολο να υπάρξει ασφαλής εκτίμηση.
Οι χώρες που εντάσσονται στην ΕΕ χρειάζονται κατά μέσο όρο περίπου εννέα χρόνια για να ολοκληρώσουν τις απαραίτητες διαδικασίες και να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ένταξης.
Η Τουρκία ξεκίνησε τη διαδικασία το 1987 και, παρά τις διαπραγματεύσεις, σημείωσε περιορισμένη πρόοδο επί σειρά ετών.
Το Ηνωμένο Βασίλειο χρειάστηκε περισσότερα από τέσσερα χρόνια για να ολοκληρώσει την αποχώρησή του από την ΕΕ και να θέσει σε εφαρμογή το νέο πλαίσιο εμπορικών σχέσεων με την Ένωση.
Για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο χρειάστηκαν περίπου τέσσερα χρόνια από τη διαμόρφωση της ιδέας μέχρι την εφαρμογή της.
Πρόσβαση στην αγορά με αντάλλαγμα την υιοθέτηση κανόνων
Το βασικό όφελος είναι η πρόσβαση σε μια αγορά περίπου 450 εκατομμυρίων καταναλωτών. Σε περίπτωση που ο Καναδάς εντασσόταν σε ένα αντίστοιχο σύστημα, το συνολικό οικονομικό μέγεθος της αγοράς θα αυξανόταν περαιτέρω.
Το αντάλλαγμα είναι ο περιορισμός της ελευθερίας μιας χώρας να διαμορφώνει ανεξάρτητα το δικό της κανονιστικό πλαίσιο.
Οι χώρες εκτός ΕΕ που συμμετέχουν στον ΕΟΧ υιοθετούν σε μεγάλο βαθμό κανόνες που έχουν διαμορφωθεί σε επίπεδο ΕΕ, χωρίς να συμμετέχουν ισότιμα στη διαδικασία λήψης των τελικών αποφάσεων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι αποκλείονται πλήρως από τη διαδικασία. Αξιωματούχοι από τη Νορβηγία, την Ισλανδία και το Λιχτενστάιν μπορούν να συμμετέχουν σε ομάδες εμπειρογνωμόνων της ΕΕ και να καταθέτουν απόψεις κατά την προετοιμασία νέας νομοθεσίας.
Δεν διαθέτουν, όμως, δικαίωμα ψήφου ή επίσημη συμμετοχή στην τελική διαδικασία λήψης αποφάσεων.
Παράλληλα, η συμμετοχή στον ΕΟΧ δεν ισοδυναμεί με συμμετοχή σε όλους τους τομείς της ΕΕ. Οι χώρες διατηρούν σημαντικό βαθμό αυτονομίας, καθώς το καθεστώς δεν καλύπτει, μεταξύ άλλων, την τελωνειακή ένωση, την κοινή εμπορική πολιτική, την κοινή γεωργική και αλιευτική πολιτική, μεγάλο μέρος της συνεργασίας σε θέματα δικαιοσύνης και εσωτερικών υποθέσεων, την εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας, τη φορολογία και το ευρώ.
Ποια σχέση έχει σήμερα το Ηνωμένο Βασίλειο με την ΕΕ;
Το Ηνωμένο Βασίλειο αποτελεί πλέον την τρίτη χώρα και βρίσκεται εκτός της ενιαίας αγοράς και της τελωνειακής ένωσης της ΕΕ.
Στο πλαίσιο αυτό, η Μεγάλη Βρετανία (Αγγλία, Σκωτία και Ουαλία) διατηρεί κανονιστική αυτονομία, ενώ η Βόρεια Ιρλανδία εξακολουθεί να έχει μερική ευθυγράμμιση με τους κανόνες της ενιαίας αγοράς.
Η Συμφωνία Εμπορίου και Συνεργασίας μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και ΕΕ προβλέπει εμπορικές συναλλαγές χωρίς δασμούς και ποσοστώσεις για επιλέξιμα προϊόντα, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται οι κανόνες καταγωγής.
Ωστόσο, δεν επαναφέρει το καθεστώς εμπορίου χωρίς συνοριακές διαδικασίες.
Οι επιχειρήσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τελωνειακές διασαφήσεις, συνοριακούς ελέγχους και απαιτήσεις πιστοποίησης προϊόντων. Η συμφωνία προβλέπει επίσης περιορισμένη συνεργασία στις υπηρεσίες και στο ψηφιακό εμπόριο, χωρίς να προσφέρει το ευρύ επίπεδο πρόσβασης στην αγορά που απολαμβάνουν τα μέλη του ΕΟΧ.
Η Βόρεια Ιρλανδία έχει ιδιαίτερο καθεστώς. Με βάση το Πλαίσιο του Ουίνδσορ, παραμένει ευθυγραμμισμένη με συγκεκριμένους κανόνες της ΕΕ που αφορούν, μεταξύ άλλων, τα εμπορεύματα, τα τελωνεία, τα αγροδιατροφικά προϊόντα και τα φάρμακα.
Ο λόγος είναι η ιδιαίτερη γεωγραφική θέση της, καθώς μοιράζεται χερσαία σύνορα με τη Δημοκρατία της Ιρλανδίας.
Τι θα μπορούσαν να περιμένουν ο Καναδάς και η Αυστραλία;
Η Οτάβα ή η Καμπέρα θα χρειάζονταν μια ειδικά διαμορφωμένη συνθήκη, προσαρμοσμένη στη γεωγραφία, την οικονομική τους δομή και τις πολιτικές τους προτεραιότητες.
Μια τέτοια συμφωνία θα μπορούσε να αντλήσει στοιχεία από το μοντέλο του ΕΟΧ: πρόσβαση σε επιλεγμένα τμήματα της ενιαίας αγοράς με αντάλλαγμα την υιοθέτηση και εφαρμογή κοινών κανόνων, την αποδοχή μηχανισμών εποπτείας και επίλυσης διαφορών, οικονομικές συνεισφορές σε συγκεκριμένα κοινά προγράμματα και εγγυήσεις προς την ΕΕ για την εφαρμογή των συμφωνημένων κανόνων.
Το πλαίσιο θα μπορούσε, ωστόσο, να είναι πολύ πιο περιορισμένο και στοχευμένο.
Οι βασικές προτεραιότητες που παρουσίασε ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ στην ομιλία του στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο την Πέμπτη παραπέμπουν περισσότερο σε συμμετοχή σε συγκεκριμένους τομείς της ενιαίας αγοράς παρά σε μια συνολική ένταξη.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η ενεργειακή πολιτική, οι αμυντικές προμήθειες, η τεχνητή νοημοσύνη, το διάστημα, το ψηφιακό εμπόριο και το ευρωπαϊκό πρόγραμμα εκπαιδευτικών ανταλλαγών Erasmus+.
Πώς θα μπορούσε η ΕΕ να θεσπίσει ένα τέτοιο καθεστώς;
Οι Συνθήκες της ΕΕ παρέχουν ήδη τη δυνατότητα σύναψης συμφωνιών σύνδεσης με τρίτες χώρες. Οι συμφωνίες αυτές μπορούν να προβλέπουν αμοιβαία δικαιώματα, κοινές δράσεις και ειδικές διαδικασίες συνεργασίας.
Νομική βάση αποτελεί το άρθρο 217 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο επιτρέπει τη δημιουργία εξατομικευμένων και στενών σχέσεων με τρίτες χώρες.
Ωστόσο, το άρθρο αυτό δεν δημιουργεί από μόνο του έναν θεσμό «συνδεδεμένου μέλους». Θα απαιτούνταν πολιτική συμφωνία και ένα συγκεκριμένο νομικό και θεσμικό πλαίσιο που θα καθόριζε τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις κάθε χώρας.
Ποιο θα μπορούσε να είναι το πολιτικό κόστος;
Μια τέτοια στενότερη σχέση θα μπορούσε να προκαλέσει αντιδράσεις στο εσωτερικό των ενδιαφερόμενων χωρών, μεταξύ ομάδων συμφερόντων ή ψηφοφόρων που αντιμετωπίζουν με επιφυλακτικότητα τη μεταφορά αρμοδιοτήτων σε διεθνείς οργανισμούς, την κανονιστική εναρμόνιση ή το ελεύθερο εμπόριο.
Υπάρχει επίσης η διάσταση των διεθνών σχέσεων. Μια βαθύτερη οικονομική και κανονιστική σύνδεση του Καναδά με την ΕΕ θα μπορούσε να επηρεάσει τις σχέσεις του με άλλες μεγάλες οικονομικές δυνάμεις.
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η προειδοποίηση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ ότι θα μπορούσαν να επιβληθούν νέοι εμπορικοί περιορισμοί στην ΕΕ και τον Καναδά σε περίπτωση περαιτέρω προσέγγισής τους. Ο Τραμπ έχει χαρακτηρίσει μια τέτοια εξέλιξη «εχθρική πράξη».
Έτσι, η ιδέα των «συνδεδεμένων μελών» βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της πολιτικής συζήτησης. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν μπορεί να μετατραπεί σε ένα συγκεκριμένο θεσμικό μοντέλο που θα προσφέρει στις ενδιαφερόμενες χώρες βαθύτερη πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά, χωρίς να απαιτεί την πλήρη πολιτική και θεσμική ένταξή τους στην ΕΕ.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
