Η απόφαση της Σαουδικής Αραβίας να βομβαρδίσει από κοινού με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ιρακινές ένοπλες ομάδες (28/7), που υποστηρίζονται από το Ιράν, είναι ένα ακόμη σημείο που εγείρει φόβους για κλιμάκωση της σύγκρουσης στον Κόλπο.
Οι επιδρομές σηματοδοτούν επίσης το τέλος μιας σύντομης εκεχειρίας που κήρυξε η Ουάσιγκτον την περασμένη εβδομάδα εναντίον στόχων στο Ιράν, αφού η τελευταία έπληξε ορισμένες στρατιωτικές εγκαταστάσεις των ΗΠΑ στην Ιορδανία. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έξαλλος, υποσχόταν να χτυπήσει σκληρά τους Ιρανούς.
Μετά τις επιθέσεις, ο Ιρακινός πρωθυπουργός Αλί αλ Ζαΐντι ακύρωσε τη συνάντηση που είχε προγραμματιστεί στην Τζέντα με τον Σαουδάραβα πρίγκιπα διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν (Mbs), ενώ το ιρακινό προεδρικό γραφείο χαρακτήρισε τις αεροπορικές επιδρομές κατά των Δυνάμεων Λαϊκής Κινητοποίησης (PMF- Popular Mobilization Forces), γνωστές και ως al-Hashd al-Shaabi «κατάφωρη παραβίαση της ιρακινής κυριαρχίας».
Τις ίδιες ώρες, εκρήξεις σημειώθηκαν στο λιμάνι φόρτωσης φυσικού αερίου στη Δαμιέττα της Αιγύπτου. Ήταν επίθεση με drone, την οποία επιβεβαίωσε η κυβέρνηση του Καΐρου, η πρώτη που αναφέρθηκε στην Αίγυπτο και τη Μεσόγειο Θάλασσα από την αρχή του πολέμου. Είναι αξιοσημείωτη η εκτίμηση, ότι πέντε μήνες μετά την έναρξη του πολέμου, ο κίνδυνος ενός πολιτικού και στρατιωτικού ντόμινο δεν ήταν ποτέ υψηλότερος.
Δύσκολη η θέση του Ιράκ
Το Ιράκ είναι η χώρα η οποία θα έχει ενδεχομένως τις μεγαλύτερες απώλειες από τη διεύρυνση της σύγκρουσης και εκείνη, η οποία θα κατέβαλε ίσως το μεγαλύτερο τίμημα.
Μετά την πτώση του Σαντάμ Χουσεΐν, η Βαγδάτη έχει κινηθεί σε μια λεπτή γραμμή μεταξύ της αμερικανικής και της ιρανικής επιρροής. Η Τεχεράνη επηρεάζει τα πράγματα μέσω του PMF, ενός δικτύου ένοπλων ομάδων με σιιτική πλειοψηφία, που ιδρύθηκε το 2014 για την καταπολέμηση του Ισλαμικού Κράτους, και εξακολουθεί να είναι πολιτικά εγγύτερα στην Τεχεράνη παρά στη Βαγδάτη.
Οι επιδρομές της Τρίτης (28/7) σημειώθηκαν την ημέρα που εκατομμύρια προσκυνητές από το Ιράκ, το Ιράν, το Πακιστάν και άλλες χώρες συγκεντρώθηκαν στην Κερμπάλα για το Arbaeen, μια από τις μεγαλύτερες σιιτικές θρησκευτικές εορτές. Την ημερολογιακή σύμπτωση, αρκετοί περιφερειακοί παρατηρητές εκτίμησαν ως σκόπιμη επίδειξη προς τον λεγόμενο «Άξονα της Αντίστασης».
Ο Τραμπ είπε, ότι η επιχείρηση είχε συμφωνηθεί εκ των προτέρων με τη Βαγδάτη, μια δήλωση αντίθετη με την καταδίκη του γεγονότος από την ιρακινή κυβέρνηση και το αίτημα ορισμένων Ιρακινών νομοθετών να προετοιμάσουν μια στρατιωτική απάντηση. Αν αυτή η επιλογή υλοποιηθεί, θα σύρει το Ιράκ σε μια σύγκρουση, την οποία μέχρι στιγμής έχει κατορθώσει η Βαγδάτη να διατηρήσει έξω από τα σύνορά της.
Το δίλημμα της Σαουδικής Αραβίας
Οι πρώτες επίσημες αεροπορικές επιδρομές που ανέλαβε η Σαουδική Αραβία, είναι ένα σημαντικό γεγονός, αλλά δεν ισοδυναμούν, τουλάχιστον προς το παρόν, με είσοδο στον πόλεμο με την πλευρά των Ηνωμένων Πολιτειών. Το Ριάντ προσπαθεί τους τελευταίους μήνες να παραμείνει στο περιθώριο των εχθροπραξιών, που θα απειλούσαν το «Όραμα 2030», το πρόγραμμα οικονομικής διαφοροποίησης του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, το οποίο βασίζεται σε ξένες επενδύσεις και υποδομές, με τα κέντρα διαχείρισης δεδομένων να παίζουν κύριο ρόλο. Το πρόγραμμα, αν δεν ακυρωνόταν και παρέμενε ενεργό, θα ήταν εξαιρετικά εκτεθειμένο στην περίπτωση ανοιχτής σύγκρουσης του βασιλείου με το Ιράν.
Σε αυτή τη λογική σύνεσης ανταποκρίθηκε και η ύφεση με την Τεχεράνη, μετά τη μεσολάβηση του Πεκίνου το 2023. Τις τελευταίες εβδομάδες ωστόσο, τα πράγματα έχουν αλλάξει και το Ριάντ έχει εμπλακεί σε πολλά μέτωπα. Χαρακτηριστικά, δεν είναι μόνο οι επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη στις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις του βασιλείου, που αποδίδονται σε πολιτοφυλακές που εδρεύουν στο Ιράκ, αλλά και ο ναυτικός αποκλεισμός τον οποίο κήρυξαν στις 20 Ιουλίου οι Χούθι της Υεμένης κατά των πλοίων και των λιμανιών της Σαουδικής Αραβίας στο στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ. Ένας αποκλεισμός που, αν και εξακολουθεί να είναι μερικός, είναι ιδιαίτερα επικίνδυνος μετά το κλείσιμο του Ορμούζ. Αυτό δεδομένου ότι, περίπου το 70% των εξαγωγών πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας έχει στην πραγματικότητα εκτραπεί προς τον τερματικό σταθμό Yanbu, στην Ερυθρά Θάλασσα. Με το Ορμούζ αποκλεισμένο στα ανατολικά και το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ να απειλείται στα δυτικά, οι επιδρομές του Ριάντ φαίνονται λιγότερο ως επιλογή πλευρών και περισσότερο ως προσπάθεια αποκατάστασης της αποτροπής, για προστασία των ενεργειακών υποδομών και των εξαγωγικών οδών που απομένουν.
Η κόκκινη γραμμή του Ιράν
Το Ιράν απέρριψε την πρόταση του Ομάν να χωρίσει τα Στενά του Ορμούζ σε δύο θαλάσσιες οδούς, προσφέροντας μια εναλλακτική προσωρινή διέλευση μόνο από τα ιρανικά χωρικά ύδατα. Για την Τεχεράνη, είπε ο Ιρανός υφυπουργός εξωτερικών Zarem Gharimbadi, η γραμμή είναι, ότι «τα στενά δεν θα επιστρέψουν ποτέ στην προπολεμική κατάσταση».
Η αποδοχή μιας παράλληλης θαλάσσιας λωρίδας, στο νότιο μέρος του Στενού, την οποία θα διαχειρίζονταν το Ομάν και οι Ηνωμένες Πολιτείες, θα ισοδυναμούσε με ακύρωση της ιρανικής αξίωσης για αποτελεσματική κυριαρχία στη θαλάσσια διέλευση, μέσω του Ορμούζ, την οποία η Τεχεράνη θεωρεί πλέον ένα μέσο εθνικής ασφάλειας. Αυτήν τη διέλευση, οι Ιρανοί είναι διατεθειμένοι να υπερασπιστούν με κάθε κόστος, ακόμη και αυτό μιας νέας κλιμάκωσης, σύμφωνα με τον Ιρανό υφυπουργό.
Γεγονός παραμένει, ότι το θαλάσσιο μέτωπο της σύγκρουσης διευρύνεται από τον Περσικό Κόλπο μέχρι την Ερυθρά Θάλασσα, και τώρα, με την προσοχή που επιβάλλει το επεισόδιο της Νταμιέττα, και προς τη Μεσόγειο.
Το Κάιρο δήλωσε (30/7) σχετικά, ότι μια αρχική έρευνα διαπίστωσε, επίθεση με μη επανδρωμένο αεροσκάφος την Τετάρτη (29/7), η οποία προκάλεσε πυρκαγιά σε πλοία, σύμφωνα με το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων Μέση Ανατολή.
Το πλήγμα πραγματοποιήθηκε στο λιμάνι της Νταμιέττα, το οποίο είναι κόμβος διακίνησης υγροποιημένου φυσικού αερίου. Η πλωτή μονάδα αποθήκευσης και επαναεριοποίησης, Energos Winter, και το δεξαμενόπλοιο GasLog Salem LNG, υπέστησαν ζημιές, σύμφωνα με την εταιρεία εμπορικών πληροφοριών Kpler. Κανείς δεν έχει αναλάβει την ευθύνη για την επίθεση (CNBC 30/7).
Οι δύο αντεπιθέσεις της Σαουδικής Αραβίας μέσα σε λίγες μέρες, πρώτα στην Υεμένη (25/7) στο στρατηγικής σημασίας για τους Χούθι λιμάνι της Χοντέϊντα, στην Ερυθρά Θάλασσα, και μετά, από κοινού με τις ΗΠΑ, στο Ιράκ, αυξάνουν την εμπλοκή του Ριάντ στην περιφερειακή κρίση. Ωστόσο, σύμφωνα με παρατηρητές, οι αντεπιθέσεις αυτές δεν σηματοδοτούν την είσοδο της Σαουδικής Αραβίας στον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ με το Ιράν. Ο στόχος της Σαουδικής Αραβίας είναι να παγιώσει μια αξιόπιστη δυνατότητα αποτροπής, τουλάχιστον για τις πετρελαϊκές υποδομές και τους εξαγωγικούς διαδρόμους της.
Εκείνο όμως το οποίο προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία, είναι ότι οι Χούθι έχουν αναλάβει την ευθύνη για τις επιθέσεις που πραγματοποίησαν οι ιρακινές πολιτοφυλακές, και ότι το Ιράν μετατοπίζει τη σύγκρουση προς τα βόρεια (Ιορδανία και ακόμη και Αίγυπτο), με στόχο τη θαλάσσια οδό προς την Άκαμπα και το Σουέζ, δηλ. την τελευταία ελεύθερη θαλάσσια διέξοδο για τους Σαουδάραβες. Αυτή, ίσως είναι μια υπαρξιακή απειλή για το βασίλειο και τον βασιλικό οίκο.
* Ο Νικήτας Σίμος είναι Οικονομολόγος, Γεωπολιτικός Αναλυτής
