Το Ιράν δεν βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες και δεν πρόκειται να επιτρέψει την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ εάν η Ουάσιγκτον δεν ικανοποιήσει προηγουμένως τις επτά προϋποθέσεις που έχει θέσει η Τεχεράνη, διαμηνύει ο γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας της χώρας, Μοχσέν Ρεζαΐ.
Σε συνέντευξή του στο λιβανέζικο τηλεοπτικό δίκτυο Al Mayadeen, ο Ιρανός αξιωματούχος διέψευσε κατηγορηματικά τις πληροφορίες περί συνέχισης των διαπραγματεύσεων με την αμερικανική πλευρά, χαρακτηρίζοντας τους σχετικούς ισχυρισμούς της Ουάσιγκτον «καθαρά ψέματα και κατασκευάσματα».
Ο Ρεζαΐ υποστήριξε ότι η Τεχεράνη έχει ζητήσει από τις ΗΠΑ να δώσουν σαφή και ρητή απάντηση στις προϋποθέσεις που έχει θέσει, επισημαίνοντας ότι μέχρι στιγμής δεν έχει λάβει την απάντηση που περιμένει. Δεν απέκλεισε, ωστόσο, το ενδεχόμενο η αμερικανική πλευρά να δώσει μια τέτοια απάντηση στο μέλλον.
Το μήνυμα του Ιρανού αξιωματούχου είναι σαφές: η επαναλειτουργία του Ορμούζ και η επιστροφή στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων συνδέονται άμεσα με την αποδοχή των απαιτήσεων της Τεχεράνης. «Το Στενό του Ορμούζ δεν θα ανοίξουν εάν οι ΗΠΑ δεν εκπληρώσουν τις επτά προϋποθέσεις μας», είναι η θέση που επανέλαβε.
Οι δηλώσεις αυτές έρχονται ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ έχει αφήσει να εννοηθεί ότι υπάρχουν επαφές με εκπροσώπους του Ιράν και ότι έχει σημειωθεί πρόοδος προς μια συμφωνία. Πίσω από τη δημόσια αντιπαράθεση, ωστόσο, συνεχίζονται οι προσπάθειες διαμεσολάβησης, με το Κατάρ να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη μεταφορά μηνυμάτων μεταξύ των δύο πλευρών.
Η πρόταση του Ιράν μέσω Κατάρ και το διπλωματικό παρασκήνιο
Στις 5 Νοεμβρίου, το Reuters αποκάλυψε ότι το Ιράν είχε αποστείλει στις Ηνωμένες Πολιτείες, μέσω του Κατάρ, νέα πρόταση σχετικά με το πυρηνικό του πρόγραμμα. Σύμφωνα με Ιρανό αξιωματούχο που μίλησε στο πρακτορείο υπό καθεστώς ανωνυμίας, η Ουάσιγκτον εξετάζει την πρόταση, ωστόσο οποιαδήποτε συζήτηση για το περιεχόμενό της θα μπορούσε να ξεκινήσει μόνο αφού προηγουμένως ικανοποιηθούν οι επτά απαιτήσεις της Τεχεράνης.
Ο αξιωματούχος δεν έδωσε περισσότερες λεπτομέρειες για το περιεχόμενο της πρότασης.
Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει τη βασική διαφωνία των δύο πλευρών ως προς τη σειρά των θεμάτων που θα πρέπει να συζητηθούν. Το Ιράν επιμένει ότι προηγείται η ικανοποίηση των όρων του για τον τερματισμό του πολέμου και την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ, ενώ η αμερικανική κυβέρνηση θέλει το πυρηνικό πρόγραμμα να περιλαμβάνεται εξαρχής σε οποιαδήποτε συμφωνία.
Η Τεχεράνη, επομένως, δεν αρνείται κατ' ανάγκην κάθε μορφή διπλωματικής επικοινωνίας. Αρνείται, όμως, να αναγνωρίσει ότι διεξάγονται διαπραγματεύσεις επί της ουσίας, όσο οι ΗΠΑ δεν έχουν αποδεχθεί το πλαίσιο που η ίδια έχει θέσει.
Η διάκριση έχει σημασία, καθώς το Κατάρ και άλλες περιφερειακές χώρες συνεχίζουν να μεταφέρουν μηνύματα μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει ξεκινήσει ένας νέος επίσημος γύρος απευθείας συνομιλιών.
Οι επτά όροι που θέτει η Τεχεράνη
Οι απαιτήσεις του Ιράν δεν περιορίζονται στο πυρηνικό πρόγραμμα, αλλά αφορούν συνολικά τη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, τις οικονομικές κυρώσεις, τις πολεμικές αποζημιώσεις και το καθεστώς ελέγχου του Στενού του Ορμούζ.
Με βάση τις δημοσιοποιημένες περιγραφές των ιρανικών θέσεων από το Anadolu, το Al Jazeera και το Press TV, οι επτά βασικοί όροι περιλαμβάνουν:
Τερματισμό των πολεμικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένων του Λιβάνου και των υπόλοιπων περιφερειακών συγκρούσεων.
Απελευθέρωση των δεσμευμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται στο εξωτερικό.
Άρση των αμερικανικών οικονομικών κυρώσεων, συμπεριλαμβανομένων των περιορισμών στις ιρανικές πετρελαϊκές εξαγωγές.
Τερματισμό του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών.
Καταβολή αποζημιώσεων για τις πολεμικές ζημιές που υπέστη το Ιράν.
Αποχώρηση ή σημαντική μείωση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή, τόσο σε ναυτικές όσο και σε αεροπορικές δυνάμεις.
Τερματισμό των απειλών και των παρεμβάσεων κατά του Ιράν, με σεβασμό της κυριαρχίας και των δικαιωμάτων του.
Οι επιμέρους διατυπώσεις των απαιτήσεων διαφοροποιούνται σε ορισμένες δημοσιογραφικές αναφορές, ενώ η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι κάθε όρος περιλαμβάνει πρόσθετες προϋποθέσεις.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η απαίτηση αναγνώρισης ενός νέου καθεστώτος ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ. Το Ιράν έχει επεξεργαστεί, σε συνεργασία με το Ομάν, μια νέα θαλάσσια διαδρομή και ζητά την επίσημη αναγνώρισή της, ενώ επιδιώκει να περιοριστούν οι υπόλοιπες διαδρομές διέλευσης.
Αυτό δείχνει ότι η Τεχεράνη δεν επιδιώκει απλώς την επιστροφή στην κατάσταση που ίσχυε πριν από τον πόλεμο, αλλά θέλει να διατηρήσει αυξημένο ρόλο στη διαχείριση μιας από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς του πλανήτη.
Το σχέδιο των δύο ημερών και η πρόταση για το άνοιγμα του Ορμούζ
Στο διπλωματικό παρασκήνιο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και η πρόταση δύο ημερών που έχει παρουσιάσει η ιρανική πλευρά μέσω του Κατάρ.
Όπως έχει εξηγήσει ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, το σχέδιο βασίζεται σε προηγούμενη πρόταση επτά ημερών που είχε παρουσιάσει η Τεχεράνη τον Σεπτέμβριο στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.
Η νέα εκδοχή προβλέπει μια ταχύτερη διαδικασία αποκλιμάκωσης: την πρώτη ημέρα οι ΗΠΑ θα πρέπει να προχωρήσουν σε συγκεκριμένες ενέργειες για την ικανοποίηση των ιρανικών απαιτήσεων και τη δεύτερη ημέρα θα ακολουθήσει το άνοιγμα του Στενού και η αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας.
Σύμφωνα με την ιρανική πρόταση, εφόσον εκπληρωθούν οι προϋποθέσεις, οι δύο πλευρές θα μπορούν στη συνέχεια να επιστρέψουν σε διαπραγματεύσεις.
Ο Αραγτσί έχει υποστηρίξει ότι η πρόταση παραμένει στο τραπέζι και ότι η απόφαση για την αποδοχή της βρίσκεται πλέον στα χέρια της αμερικανικής κυβέρνησης.
Η Τεχεράνη επιχειρεί με αυτόν τον τρόπο να παρουσιάσει ένα συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα αποκλιμάκωσης, στο οποίο, όμως, το πρώτο βήμα θα πρέπει να γίνει από την Ουάσιγκτον.
Τραμπ και Ρούμπιο στέλνουν διαφορετικά μηνύματα
Από την πλευρά των ΗΠΑ, οι δημόσιες τοποθετήσεις δεν αποτυπώνουν μια ενιαία εικόνα για την πορεία των επαφών.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι η αμερικανική πλευρά βρίσκεται σε επικοινωνία με εκπροσώπους του Ιράν και ότι έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος. Παράλληλα, έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας διπλωματικής συμφωνίας, χωρίς να αποκλείει την επανάληψη των στρατιωτικών επιχειρήσεων εάν δεν υπάρξει αποτέλεσμα.
Στο πλαίσιο των προσπαθειών διαμεσολάβησης, ο πρωθυπουργός του Κατάρ, σεΐχης Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν αλ Θάνι, είχε προγραμματισμένη συνάντηση με τον Αμερικανό πρόεδρο στον Λευκό Οίκο στις 9 Νοεμβρίου. Στις επαφές επρόκειτο να συμμετάσχει και ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο που επικαλέστηκε το Reuters.
Ωστόσο, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, εμφανίστηκε σαφώς πιο επιφυλακτικός. Δήλωσε ότι οι διαπραγματεύσεις δεν έχουν σημειώσει ουσιαστική πρόοδο και χαρακτήρισε τις ιρανικές απαιτήσεις απαράδεκτες, υπερβολικές και μη ρεαλιστικές.
Η Ουάσιγκτον επιμένει ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα πρέπει να αντιμετωπίζει και το ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος, κάτι που η Τεχεράνη δεν θέλει να αποτελέσει το πρώτο αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Ο ρόλος του Ρεζαΐ και η σκληρή γραμμή της ιρανικής ηγεσίας
Η ανάδειξη του Μοχσέν Ρεζαΐ ως βασικού εκφραστή της ιρανικής θέσης έχει επίσης ιδιαίτερη σημασία.
Ο Ρεζαΐ είναι πρώην διοικητής των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), του ισχυρού στρατιωτικού και πολιτικού μηχανισμού του Ιράν, και θεωρείται στέλεχος της σκληροπυρηνικής πτέρυγας του καθεστώτος.
Διορίστηκε γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας στις 9 Αυγούστου από τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.
Το αμερικανικό Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Πολέμου (Institute for the Study of War – ISW), το οποίο παρακολουθεί συστηματικά τις στρατιωτικές και πολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, εκτιμά ότι η αυξημένη παρουσία του Ρεζαΐ στη διαχείριση των σχέσεων με την Ουάσιγκτον αποτελεί ένδειξη ότι η Τεχεράνη επιμένει σε μια ιδιαίτερα σκληρή διαπραγματευτική γραμμή.
Μέχρι πρότινος, τον βασικό ρόλο στις επαφές είχαν ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί και ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ.
Στις 9 Νοεμβρίου, ο επικεφαλής των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών φέρεται να υποστήριξε ότι ο Ρεζαΐ και ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς επρόκειτο να συναντηθούν στο Κατάρ την επόμενη εβδομάδα. Η πληροφορία, ωστόσο, δεν έχει επιβεβαιωθεί, ενώ ιρανικά μέσα ενημέρωσης διέψευσαν ότι υπάρχει σχεδιασμός για μια τέτοια συνάντηση.
Το ISW εκτιμά ότι ο Ρεζαΐ ανήκει στην πτέρυγα της ιρανικής ηγεσίας που είναι διατεθειμένη να συζητήσει με τις ΗΠΑ, αλλά δεν επιθυμεί να προχωρήσει σε ουσιαστικές παραχωρήσεις.
Το πυρηνικό πρόγραμμα και τα 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%
Παράλληλα με το Ορμούζ, το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει το σημαντικότερο αγκάθι στις σχέσεις των δύο χωρών.
Σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA), τα οποία επικαλείται το Al Jazeera, το Ιράν διαθέτει 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου σε ποσοστό έως 60%.
Το ποσοστό αυτό βρίσκεται πολύ πάνω από το όριο του 3,67% που προέβλεπε η πυρηνική συμφωνία του 2015 και σχετικά κοντά στο 90%, το επίπεδο εμπλουτισμού που χρησιμοποιείται για την κατασκευή πυρηνικών όπλων.
Η συμφωνία του 2015, γνωστή ως Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA), είχε επιβάλει περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης με αντάλλαγμα την άρση κυρώσεων. Ο Ντόναλντ Τραμπ απέσυρε τις ΗΠΑ από τη συμφωνία το 2018, κατά την πρώτη του προεδρική θητεία.
Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα έχει ειρηνικό χαρακτήρα, ενώ η Ουάσιγκτον επιμένει ότι δεν μπορεί να υπάρξει συμφωνία χωρίς ουσιαστικές δεσμεύσεις για τον εμπλουτισμό ουρανίου και τους διεθνείς ελέγχους.
Η νέα πρόταση που διαβιβάστηκε μέσω Κατάρ στις 5 Νοεμβρίου δεν έχει δημοσιοποιηθεί ως προς τις λεπτομέρειές της. Δεν είναι, επομένως, σαφές εάν περιλαμβάνει συγκεκριμένες δεσμεύσεις για τα επίπεδα εμπλουτισμού, τα αποθέματα ουρανίου ή την πρόσβαση των επιθεωρητών της IAEA στις πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Το Ορμούζ ως στρατηγικό όπλο απέναντι στις ΗΠΑ
Η επιμονή του Ιράν να συνδέει την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ με την ικανοποίηση των απαιτήσεών του αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα μέσα πίεσης που διαθέτει απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη διεθνή κοινότητα.
Πριν από τον πόλεμο, από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα διέρχονταν περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Οποιοσδήποτε παρατεταμένος περιορισμός στη ναυσιπλοΐα έχει άμεσες επιπτώσεις στις διεθνείς ενεργειακές αγορές, στις τιμές των καυσίμων και στην ασφάλεια των προμηθειών.
Για την Τεχεράνη, ο έλεγχος της θαλάσσιας οδού δεν αποτελεί απλώς ένα διαπραγματευτικό πλεονέκτημα, αλλά και στρατηγικό περιουσιακό στοιχείο.
Το ISW επισημαίνει ότι οι δηλώσεις του Ρεζαΐ δείχνουν πως το Ιράν δεν επιδιώκει απλώς την αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας, αλλά θέλει να διατηρήσει ουσιαστικό έλεγχο στη διαχείριση του περάσματος. Η απαίτηση αναγνώρισης νέου καθεστώτος ναυσιπλοΐας σε συνεργασία με το Ομάν ενισχύει αυτή την εκτίμηση.
Αυτό είναι και το βασικό σημείο σύγκρουσης με την Ουάσιγκτον: οι ΗΠΑ επιδιώκουν την αποκατάσταση της ελεύθερης διεθνούς ναυσιπλοΐας, ενώ η Τεχεράνη επιχειρεί να μετατρέψει τον έλεγχο του Ορμούζ σε μόνιμο διαπραγματευτικό και γεωπολιτικό πλεονέκτημα.
Οι δηλώσεις Ρεζαΐ δείχνουν, συνεπώς, ότι παρά τις προσπάθειες διαμεσολάβησης και τις ανταλλαγές προτάσεων μέσω τρίτων χωρών, οι δύο πλευρές εξακολουθούν να απέχουν σημαντικά από μια συμφωνία.
Και όσο το Ιράν συνδέει το άνοιγμα του Ορμούζ με την αποδοχή των επτά όρων του, η ενεργειακή ασφάλεια της διεθνούς αγοράς παραμένει άμεσα συνδεδεμένη με την έκβαση της αντιπαράθεσης.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
