Λονδίνο: Γιάννης Χανιωτάκης
Καθώς οι δυνάμεις καταστολής περικύκλωναν την πλατεία Δημοκρατίας στο Παρίσι εκτοξεύοντας δακρυγόνα για να διαλύσουν το πλήθος των διαδηλωτών, ο νεαρός μαέστρος Ετιέν Ζαριέ και οι μουσικοί της "Ορχήστρας του Νέου Κόσμου", ενός συνόλου εκατοντάδων νέων εθελοντών που από το 2022 συνδυάζουν την κλασική μουσική με τον ακτιβισμό για την κοινωνική και κλιματική δικαιοσύνη, συνέχιζαν απτόητοι να παίζουν τη Συμφωνία του Νέου Κόσμου του Αντονίν Ντβόρζακ.
Ακόμα και όταν όλοι οι υπόλοιποι είχαν απομακρυνθεί από το σημείο.
Μέσα στον καπνό των χημικών, οι μελωδίες τους αντηχούσαν στο άδειο πλέον τοπίο, μέχρι τη στιγμή που ο Ζαριέ αντιλήφθηκε ότι οι αστυνομικοί στόχευαν ευθέως τους μουσικούς του και έδωσε το σύνθημα να σταματήσουν.
Αυτή η σχεδόν κινηματογραφική σκηνή αντίστασης συμπυκνώνει ίσως με τον πιο εύγλωττο τρόπο το φθινόπωρο της ευρωπαϊκής οργής.
Μια ολόκληρη ήπειρος βράζει, με κοινό παρονομαστή το δυσβάσταχτο κόστος ζωής, τη στεγαστική κρίση και την αίσθηση ότι το μέλλον της νέας γενιάς υποθηκεύεται.
Κι όμως, μόλις λίγες εκατοντάδες χιλιόμετρα βορειότερα, στην απέναντι όχθη της Μάγχης, η εικόνα είναι διαφορετική.
Στις ευρωπαϊκές μητροπόλεις οι δρόμοι μετατρέπονται σε πεδία μάχης και οι κυβερνήσεις κλυδωνίζονται κάτω από το βάρος της κοινωνικής δυσαρέσκειας, αλλά στο Λονδίνο και τις υπόλοιπες βρετανικές πόλεις η καθημερινότητα κυλά σε πιο γνώριμους, σιωπηλούς ρυθμούς.
Φυσικά, η Βρετανία δεν αποτελεί κάποια νησίδα ευημερίας. Γιατί, λοιπόν, η ευρωπαϊκή σπίθα δεν πέρασε το στενό της Μάγχης;
Σε αρκετούς τομείς, η νέα γενιά στη Βρετανία βρίσκεται στην ίδια δυσμενή θέση με τους συνομηλίκους της στην ηπειρωτική Ευρώπη.
Ο δρ. Όσκαρ Μπέργκλουντ, ανώτερος λέκτορας Διεθνούς Δημόσιας και Κοινωνικής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ, εξηγεί ότι κάθε χώρα έχει το δικό της πλαίσιο όμως οι βασικές προκλήσεις είναι κοινές.
Όπως επισημαίνει, αν και οι εκπαιδευτικές ανισότητες στη Βρετανία -πέρα από το χάσμα μεταξύ ιδιωτικών και δημόσιων σχολείων- είναι ελαφρώς ηπιότερες σε σχέση με το γαλλικό σύστημα, η πίεση της καθημερινότητας παραμένει ασφυκτική.
«Γνωρίζουμε ότι η κατάσταση στη στέγαση είναι εξαιρετικά δύσκολη, αν και στη Βρετανία αυτό διαφέρει σημαντικά ανάλογα με την περιοχή στην οποία ζει κανείς.
Παράλληλα, ένα ζήτημα που αντιμετωπίζουν όλοι οι νέοι είναι η ανασφάλεια στην αγορά εργασίας, την οποία έχει προκαλέσει η ελλιπής ρύθμιση γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη.
Οι πλήρεις συνέπειες δεν είναι ακόμη γνωστές, όμως βλέπουμε ήδη ότι η αγορά εργασίας διαμορφώνεται εξαιρετικά δύσκολη για τους νέους, και η τεχνητή νοημοσύνη παίζει μεγάλο ρόλο σε αυτό».
Η... «ησυχία» των Βρετανικών δρόμων
Τι είναι αυτό που κρατά τους βρετανικούς δρόμους ήσυχους; Πέρα από την παραδοσιακή διαφορά στην κουλτούρα των διαδηλώσεων μεταξύ Βρετανίας και Γαλλίας, ο ακαδημαϊκός του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ εντοπίζει έναν κρίσιμο πολιτικό παράγοντα: την έλλειψη ενός κεντρικού πολιτικού «στόχου» που να λειτουργεί ως αλεξικέραυνο για τη λαϊκή οργή.
«Αυτή τη στιγμή, η κυβέρνηση στο Ηνωμένο Βασίλειο δεν συγκεντρώνει το ίδιο μίσος που βλέπουμε σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες», εξηγεί ο δρ. Μπέργκλουντ. «Η πολιτική σκηνή στη Γαλλία είναι εξαιρετικά ταραχώδης, ενώ στην Ιταλία η Τζόρτζια Μελόνι είναι ιδιαίτερα αντιδημοφιλής, γεγονός που βγάζει πολλούς νέους στους δρόμους.
Εδώ, ο Άντι Μπέρναμ δεν έχει πραγματικά ισχυρούς εχθρούς αυτή τη στιγμή. Δεν υπάρχει επομένως εκείνο το είδος της εστιασμένης οργής απέναντι στην εκάστοτε κυβέρνηση που βρίσκεται στην εξουσία».
Ωστόσο, αυτή η πολιτική πίστωση χρόνου δεν σημαίνει ότι η κοινωνική νηνεμία θα διατηρηθεί επ' αόριστον καθώς, όπως εξηγεί ο δρ. Μπέργκλουντ, τα κύματα διαμαρτυρίας τείνουν να αποκτούν διεθνή χαρακτήρα, προσαρμοσμένα στα εγχώρια χαρακτηριστικά του κάθε κράτους.
Βρετανικές φοιτητικές οργανώσεις και συνδικάτα προετοιμάζουν κινητοποιήσεις για τις 20 Νοεμβρίου. «Η διαδήλωση της 20ής Νοεμβρίου οργανώνεται από κινήματα νεολαίας σε όλη την Ευρώπη ως μια αντιπολεμική κινητοποίηση και υπέρ της παιδείας.
Πολλές οργανώσεις ενώνουν τις δυνάμεις τους. Το πόσο μεγάλη θα είναι τελικά αυτή η κινητοποίηση, μένει να φανεί», καταλήγει στη συζήτησή μας ο δρ. Μπέργκλουντ.
Πίσω από το ερώτημα αν η κινητοποίηση του Νοεμβρίου θα αποτελέσει την απαρχή ενός ευρύτερου κύματος, κρύβεται μια βαθύτερη δομική ρήξη.
Τα νέα δεδομένα της βρετανικής νεολαίας στην αγορά εργασίας
Για δεκαετίες, η βρετανική κοινωνία στηριζόταν σε μια άγραφη υπόσχεση προς τους νέους: σπούδασε στο πανεπιστήμιο για να βρεις μια καλή δουλειά, δούλεψε για να αγοράσεις το δικό σου σπίτι και εξασφάλισε το μέλλον σου μέσα από την υπεραξία της ακίνητης περιουσίας. Σήμερα, αυτή η αλυσίδα έχει σπάσει.
«Τα πανεπιστήμια βρίσκονται σε κρίση, έχουμε σχεδόν δύο δεκαετίες οικονομικής στασιμότητας που μεταφράζονται σε λιγότερες θέσεις εργασίας για όσους ξεκινούν την καριέρα τους, και οι τιμές των κατοικιών έχουν εκτοξευθεί σε σημείο που η ιδιοκατοίκηση αποτελεί άπιαστο όνειρο, ενώ τα ενοίκια έχουν γίνει εξωφρενικά», εξηγεί στο skai.gr ο δρ. Κρις Μπικ, ανώτερος ερευνητής Δημοκρατίας και Πολιτικής στο Ινστιτούτο Έρευνας Δημόσιας Πολιτικής (Institute for Public Policy Research).
Όπως επισημαίνει, η κρίση της νεανικής απασχόλησης σε συνδυασμό με την ακρίβεια οδηγούν στην κατάρρευση του κοινωνικού συμβολαίου που καθόριζε το πώς προοδεύει κανείς στη βρετανική κοινωνία.
«Κατά συνέπεια, η πολιτική διάθεση των νέων στη Βρετανία είναι αρκετά ζοφερή και αγγίζει τα όρια της πραγματικής οργής. Υπάρχει, όπως έχουμε δει και σε άλλες δημοκρατίες, η αίσθηση ότι είναι συστημικά αποκλεισμένοι από την πολιτική επιρροή, ότι το σύστημα λειτουργεί εναντίον τους και ότι οι διαθέσιμοι πόροι είναι ανεπαρκείς για να πετύχουν οποιαδήποτε ευημερία ή μια ευρύτερη αίσθηση νοήματος στη ζωή τους».
Ωστόσο, αυτή η απογοήτευση της γενιάς Z δεν ισοδυναμεί με απάθεια.
Αντιθέτως, ο δρ. Μπικ τονίζει ότι οι σημερινοί νέοι στη Βρετανία -και ιδιαίτερα οι νέες γυναίκες- είναι πολύ πιο πολιτικοποιημένοι από τις προηγούμενες γενιές, διαθέτοντας ένα ιδιαίτερα ανεπτυγμένο αίσθημα δικαιοσύνης τόσο για τη δική τους ζωή όσο και για τα διεθνή ζητήματα.
Η διαφορά έγκειται στο γεγονός ότι αυτή η ευαισθητοποίηση δεν διοχετεύεται πλέον στην παραδοσιακή θεσμική πολιτική, όπως η ψήφος ή η ένταξη σε κάποιο κόμμα, αλλά εκφράζεται αποσπασματικά και ανοργάνωτα, μέσα από μεμονωμένες διαμαρτυρίες ή αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Ακριβώς αυτή η ανοργάνωτη φύση της νεανικής πολιτικής, σε συνδυασμό με δύο αμιγώς βρετανικά χαρακτηριστικά, εξηγεί γιατί ο ερευνητής του Institute for Public Policy Research θεωρεί πως, ακόμα κι αν ξεσπάσουν μεγάλες νεανικές διαδηλώσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο, δύσκολα θα λάβουν τη μορφή της βίαιης ανάφλεξης που καταγράφεται στην ηπειρωτική Ευρώπη.
Ο πρώτος ανασταλτικός παράγοντας είναι η ίδια η κουλτούρα της χώρας. «Δεν υπάρχει η ίδια συλλογική μυθολογία της δράσης στον δρόμο και της σύγκρουσης ως πηγής πολιτικής νομιμοποίησης, όπως συμβαίνει ειδικά στη Γαλλία», σημειώνει ο δρ. Μπικ.
«Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν γίνονται ταραχές εδώ, αλλά ιστορικά οι ταραχές στη Βρετανία είναι πολύ λιγότερο πιθανό να προκύψουν μέσα από κινήματα διαμαρτυρίας.
Υπάρχει επίσης η πραγματικότητα ότι οι Βρετανοί γενικά είναι λιγότερο επιρρεπείς στο να διαδηλώνουν σε σχέση με άλλους λαούς. Λείπει επομένως αυτό το κοινό πολιτικό αντανακλαστικό της οργάνωσης πορειών, κάτι που μεταφέρεται και στους νεότερους».
Ο δεύτερος, και ίσως πιο καθοριστικός παράγοντας, είναι ο τρόπος με τον οποίο το βρετανικό κράτος επιλέγει να ελέγχει το πλήθος: όχι με χημικά, αλλά με νόμους πριν καν ξεκινήσει η πορεία.
«Η αστυνόμευση των διαδηλώσεων στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι λιγότερο συγκρουσιακή σε σωματικό επίπεδο απ' ό,τι σε άλλες δημοκρατίες, αλλά πολύ πιο περιοριστική προληπτικά», υπογραμμίζει ο δρ. Μπικ.
«Με άλλα λόγια, η βρετανική αστυνομία διαχειρίζεται τις διαμαρτυρίες λιγότερο με αύρες νερού και δακρυγόνα και περισσότερο με περιοριστική νομοθεσία, διευρυμένες εξουσίες συλλήψεων και μια σειρά από -σε ορισμένες περιπτώσεις αρκετά προβληματικές- αρμοδιότητες περιορισμού των συναθροίσεων».
Σύμφωνα με τον ίδιο, υπάρχουν ήδη ενδείξεις ότι η πρόσφατη αυστηροποίηση της νομοθεσίας έχει λειτουργήσει αποτρεπτικά, παγώνοντας τη διάθεση για διαμαρτυρία, με τους νέους να επηρεάζονται περισσότερο απ' όλους.
Αυτή η πρακτική, πέρα από τα ζητήματα πολιτικών ελευθεριών που εγείρει, ενδέχεται να φρενάρει έναν μαζικό νεανικό ξεσηκωμό, συσσωρεύοντας ταυτόχρονα μια απογοήτευση που θα μπορούσε να εκτονωθεί με απρόβλεπτους τρόπους.
«Πιστεύω ότι είναι απολύτως πιθανό να δούμε μεγάλες διαδηλώσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο, με πρωτεργάτες τους νέους, καθώς οι συνθήκες που πυροδοτούν κινητοποιήσεις σε άλλες δημοκρατίες υφίστανται σαφώς και εδώ.
Ωστόσο, αν όντως εκδηλωθούν τέτοιες διαδηλώσεις, είναι λιγότερο πιθανό να εξελιχθούν σε βίαιες συγκρούσεις, όπως αυτές που έχουμε δει αλλού», καταλήγει ο δρ. Μπικ.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
