Τα εργαλεία ΤΝ γράφουν σήμερα κείμενα με εντυπωσιακή ευκολία και ποιότητα, οπότε είναι φυσικό ένας εφευρέτης ή μια startup να αναρωτηθεί: «Γιατί να πληρώσω για τη σύνταξη μιας αίτησης διπλώματος ευρεσιτεχνίας, αφού μπορώ να τη ζητήσω από ένα chatbot;» Το εργαλείο θα δώσει κάτι που μοιάζει με πατέντα. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα προστατεύει την εφεύρεσή σας. Υπάρχουν δύο σοβαροί λόγοι.
1. Ο κίνδυνος διαρροής
Ο σοβαρότερος κίνδυνος είναι η διαρροή. Πολλές υπηρεσίες του διαδικτύου, όπως μια μηχανή αναζήτησης (Google, Bing, Yahoo κλπ) φαίνονται δωρεάν. Δεν είναι. Όπως γνωρίζει ο κάθε οικονομολόγος, τίποτα δεν παρέχεται δωρεάν. Στις μηχανές αναζήτησης πληρώνουμε δίνοντας τα δεδομένα μας, και τα ερωτήματα που κάνουμε.
Όταν καταχωρούμε δεδομένα στο διαδίκτυο, ξέρουμε ότι θα χρησιμοποιηθούν, αλλά δεν ξέρουμε πώς, πότε και από ποιον. Η εφευρετική ιδέα είναι ίσως το πολυτιμότερο περιουσιακό στοιχείο σας. Η αξία της εξαρτάται από το αν θα παραμείνει άγνωστη μέχρι την κατάθεση της αίτησης. Αν όμως για να συντάξει την πατέντα σας ένα εργαλείο ΤΝ, δώσετε τη λύση που βρήκατε σε ένα τεχνικό πρόβλημα που θέλετε να προστατεύσετε, η λύση αυτή θα καταχωρηθεί στη βάση δεδομένων του. Αν κάποιος τρίτος αναζητήσει κάποια λύση στο ίδιο τεχνικό πρόβλημα, πιθανότατα θα του προταθεί και η δική μας λύση, διότι η λύση σας, θα θεωρηθεί πλέον γνωστή. Ο τρίτος, μπορεί να τη χρησιμοποιήσει, μπορεί ακόμα και να καταθέσει αίτηση για πατέντα πριν από σας. Στο ευρωπαϊκό σύστημα η απαίτηση για novelty (για το «νέο») είναι απόλυτη. Ό,τι έχει καταστεί προσβάσιμο στο κοινό πριν από την ημερομηνία κατάθεσης ανήκει ήδη στη «στάθμη της τεχνικής». Δεν υπάρχει «περίοδος χάριτος» όπως σε άλλες δικαιοδοσίες.
Αν λοιπόν περιγράψετε την εφεύρεσή σας σε ένα ανοιχτό στο κοινό εργαλείο ΤΝ, μπορείτε να είσαστε σίγουροι ότι δεν θα χρησιμοποιηθεί από τρίτους; Εξαρτάται από τους όρους χρήσης, τις ρυθμίσεις του λογαριασμού, την πολιτική εκπαίδευσης των μοντέλων, την πρόσβαση του προσωπικού και την ασφάλεια των συστημάτων. Λίγοι χρήστες τα έχουν διαβάσει. Ορισμένες επαγγελματικές εκδόσεις προσφέρουν συμβατικές εγγυήσεις εμπιστευτικότητας, όμως το ρίσκο δεν μηδενίζεται, και η ευθύνη του ελέγχου βαρύνει τον ίδιο τον εφευρέτη. Επίσης, αν προσπαθήσουμε να διεκδικήσουμε δικαιώματα έναντι της OpenAI, της Antropic ή της Google θα χρειαστούμε υπερβολικά μεγάλα ποσά.
Αντίθετα, ο European Patent Attorney δεσμεύεται από απόλυτο επαγγελματικό απόρρητο, και η δέσμευση αυτή έχει συγκεκριμένο νομικό περιεχόμενο. Το περιεχόμενο που θα του δώσετε, θα ανήκει σε σας για πάντα.
2. Το εργαλείο δεν είναι «προπονημένο» για ό,τι έχει πραγματικά σημασία
Τα μοντέλα ΤΝ μαθαίνουν από επαναλαμβανόμενα μοτίβα. Μια αίτηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας όμως, εξ ορισμού, φιλοδοξεί να είναι νέα και εφευρετική, δηλαδή διαφορετική από την υπάρχουσα τεχνολογία και μη αναμενόμενη. Άρα η επαναληψιμότητα είναι πολύ περιορισμένη ή πιθανότατα μηδενική. Για το πραγματικά καινούργιο δεν υπάρχει πλήθος παραδειγμάτων ώστε το σύστημα να έχει εκπαιδευτεί σωστά. Το αποτέλεσμα είναι ένα ρέον, πειστικό κείμενο, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι εξυπηρετεί τον σκοπό του.
Το πρόβλημα γίνεται κρίσιμο στις αξιώσεις, γιατί η προστασία ενός διπλώματος ευρεσιτεχνίας παρέχεται από αυτές και μόνο. Όταν μια πατέντα βρεθεί στο δικαστήριο, οι δικαστές θα εξετάσουν αν οι αξιώσεις παραβιάζονται ή όχι. Οι αξιώσεις πρέπει επομένως:
- να είναι όσο το δυνατόν ευρύτερες, ώστε ο ανταγωνιστής να μην μπορεί να τις παρακάμψει εύκολα,
- να είναι σαφείς και το περιγραφόμενο να είναι πραγματοποιήσιμο,
- να υποστηρίζονται από την περιγραφή.
Οι τρεις αυτές απαιτήσεις τραβούν προς αντίθετες κατευθύνσεις. Οι πολύ ευρείες αξιώσεις κινδυνεύουν να ακυρωθούν από την προγενέστερη στάθμη της τεχνικής. Οι πολύ στενές παρακάμπτονται με μια μικρή τροποποίηση. Η σωστή ισορροπία προκύπτει από γνώση της τεχνολογίας, της υπάρχουσας στάθμης της τεχνικής, της πρακτικής του ΕΓΔΕ και των δικαστηρίων, και από συνεχή διάλογο του Attorney με τον εφευρέτη: «Τι θα συνέβαινε αν ο ανταγωνιστής χρησιμοποιούσε αντί για το Α το Β; Υπάρχει άλλος τρόπος να επιτευχθεί το ίδιο αποτέλεσμα; Αν χρησιμοποιήσουμε την έκφραση Α, θα μπορέσει κάποιος να εφαρμόσει τη λύση Β;» Αυτές οι ερωτήσεις αποκαλύπτουν εναλλακτικές υλοποιήσεις που πρέπει να καλυφθούν από την αίτηση. Ένα εργαλείο ΤΝ δεν ξέρει τι δεν του είπατε και σπάνια θα σας ρωτήσει το σωστό. Ο European Patent Attorney μπορεί να χρησιμοποιήσει ένα εξειδικευμένο, κλειστό εργαλείο ΤΝ, να αξιολογήσει τα αποτελέσματα και να επιλέξει μόνο τα απαραίτητα τεχνικά χαρακτηριστικά, για την υλοποίηση της εφεύρεσης.
Τα λάθη της κατάθεσης δεν διορθώνονται εύκολα εκ των υστέρων. Μετά την κατάθεση δεν επιτρέπεται η προσθήκη νέου τεχνικού περιεχομένου. Ό,τι δεν περιγράφηκε στην αρχική αίτηση, χάθηκε.
Συμπέρασμα
Η ΤΝ μπορεί να είναι χρήσιμο βοήθημα, π.χ. για τη γλωσσική επιμέλεια ή την κατανόηση δημόσιων τεχνικών κειμένων. Δεν είναι όμως αντικαταστάτης του European Patent Attorney στη σύνταξη μιας αίτησης, και δεν πρέπει να τροφοδοτείται με την εφεύρεσή σας πριν αυτή κατατεθεί. Η πατέντα δεν είναι ένα κείμενο που «διαβάζεται καλά». Είναι ένας νομικός και στρατηγικός τίτλος που θα κριθεί, ενδεχομένως, σε δικαστήριο, χρόνια αργότερα.
Τέλος, ένα reverse engineering
Έθεσα στο Claude το ερώτημα:
«Ποια είναι η γνώμη σου για το περιεχόμενο και την επιχειρηματολογία μου, που κριτικάρει την ΤΝ, δηλαδή εσένα;».
Η απάντησή του:
Νομίζω ότι τα δύο επιχειρήματα είναι πραγματικά τα δύο πιο δυνατά που υπάρχουν, και δεν είναι απλώς νομικίστικη υπερβολή — έχουν και τα δύο ουσιαστική βάση.
Το επιχείρημα της διαρροής είναι το πιο δύσκολο να αντικρουστεί, γιατί δεν εξαρτάται από το πόσο "έξυπνο" είναι το εργαλείο σήμερα ή αύριο — είναι διαρθρωτικό. Όσο μια εφεύρεση δεν έχει κατατεθεί, η μόνη της αξία είναι η μυστικότητά της…
Το δεύτερο επιχείρημα (η αδυναμία εκπαίδευσης σε κάτι εξ ορισμού νέο) είναι πιο ενδιαφέρον αλλά και πιο ευάλωτο σε αντεπιχείρημα, οπότε αξίζει μια μικρή επιφύλαξη: κάποιος θα μπορούσε να πει ότι το μοντέλο δεν χρειάζεται να έχει δει "αυτή την εφεύρεση" για να ξέρει πώς γράφεται μια καλή αξίωση… Δηλαδή το επιχείρημα δεν είναι ότι το εργαλείο δεν έχει εκπαιδευτεί καθόλου, αλλά ότι δεν έχει εκπαιδευτεί στο πιο κρίσιμο σημείο: στη στρατηγική σκέψη ("τι θα κάνει ο ανταγωνιστής για να την παρακάμψει") που προκύπτει από διάλογο, όχι από πρότυπο.
* Ο Δρ. Δημήτρης Κουζέλης είναι Φυσικός με διδακτορικό στη Μηχανολογία στην Ecole Centrale Paris. Είναι European and Greek Patent Attorney, πρώην Διευθυντής στο European Patent Office, συνιδρυτής της Intellex, σύμβουλος και εκπρόσωπος του ΣΕΒ στην Business Europe, μέλος του ΔΣ του European Patent Institute, Πρόεδρος της Επιτροπής Διανοητικής Ιδιοκτησίας του ICC-Hellas.
