Έφυγα από το Ιράν το 1976. Στα πέντε δεκαετίες που μεσολάβησαν, έχω παρακολουθήσει αμερικανικές κυβερνήσεις να δοκιμάζουν κάθε πιθανή στρατηγική απέναντι στην Ισλαμική Δημοκρατία (ανάσχεση, προσέγγιση, κυρώσεις, μυστικές επιχειρήσεις, ανοιχτό πόλεμο) και να καταλήγουν κάθε φορά στο ίδιο αποτέλεσμα: ένα καθεστώς πιο εδραιωμένο από πριν και έναν λαό πιο εγκαταλελειμμένο από ό,τι όταν ξεκίνησε η διπλωματία.
Του Χαμίντ Μπιγκλάρι, Ιρανοαμερικανού εταίρου στην RedBird Capital Partners
Οι συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ δεν αποτελούν νέο κεφάλαιο. Είναι η τελευταία πράξη ενός έργου που η Ουάσινγκτον συνεχίζει να ανεβάζει. Τρία λάθη καθορίζουν το σενάριο αυτού του έργου. Και τα τρία επαναλαμβάνονται αυτή την εβδομάδα.
Το πρώτο είναι ο εθισμός των Ηνωμένων Πολιτειών στον μύθο του «μετριοπαθούς» Ιρανού. Επικεφαλής της ιρανικής αντιπροσωπείας στο Ισλαμαμπάντ είναι ο Μοχάμαντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, πρόεδρος της Βουλής, πρώην διοικητής της Αεροπορίας των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, πρώην αρχηγός της αστυνομίας του Ιράν, ένας άνθρωπος που έχει περάσει ολόκληρη την καριέρα του μέσα στο σύστημα ασφαλείας της χώρας. Δεν είναι διπλωμάτης που έγινε στρατηγός. Είναι ένας στρατηγός που παίζει τον διπλωμάτη. Ωστόσο, η Ουάσινγκτον τον έχει αντιμετωπίσει ως πραγματιστή και αξιόπιστο συνομιλητή, θεωρώντας τον ένδειξη ότι το Ιράν διαπραγματεύεται σοβαρά.
Αυτό είναι το πρώτο και παλαιότερο λάθος της Αμερικής σχετικά με το Ιράν. Το σύστημα δεν παράγει μετριοπαθείς. Παράγει δύο είδη σκληροπυρηνικών: εκείνους που προτιμούν τη σύγκρουση ως μέσο επιβίωσης του καθεστώτος και εκείνους που προτιμούν την τακτική ευελιξία. Κάθε πρόσωπο που η Δύση έχει χαρακτηρίσει «μετριοπαθές», από τους πρώην προέδρους, Αλί Ραφσαντζανί και Χασάν Ροχανί έως τον πρώην υπουργό Εξωτερικών, Τζαβάντ Ζαρίφ, και τον πρώην επικεφαλής του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας Αλί Λαριτζανί, και τώρα τον Γκαλιμπάφ, ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Διαπραγματεύονται, προσφέρουν παραχωρήσεις και μιλούν τη γλώσσα των διεθνών κανόνων. Ο στόχος τους είναι ίδιος με εκείνον των στρατηγών που προτιμούν τη σύγκρουση: η διατήρηση της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Διαφέρουν στη μέθοδο, όχι στον στόχο.
Το πρόσωπο που έχει σημασία στο Ισλαμαμπάντ δεν είναι ο Γκαλιμπάφ, αλλά ο διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης, Αχμάντ Βαχιντί, ο οποίος δεν βρισκόταν στην αίθουσα. Ο Γκαλιμπάφ δεν μπορεί να δεσμεύσει το Ιράν σε τίποτα χωρίς την έγκριση του Βαχιντί. Η Αμερική διαπραγματεύεται με τη μάσκα. Το πρόσωπο βρίσκεται στην Τεχεράνη και παρακολουθεί τι παραχωρήσεις μπορεί να αποσπάσει η μάσκα.
Το δεύτερο λάθος είναι η αποτυχία αναγνώρισης της βασικής στρατηγικής του Ιράν, την οποία αποκαλώ «διαχειριζόμενη εκκρεμότητα»: τη σκόπιμη διατήρηση μιας σύγκρουσης σε μόνιμη κατάσταση σχεδόν επίλυσης, αρκετά κοντά ώστε να διατηρείται διαχειρίσιμη η πίεση των κυρώσεων, αλλά αρκετά μακριά από την τελική συμφωνία ώστε να αποφεύγονται δεσμευτικοί περιορισμοί. Οι περιορισμοί εμπλουτισμού της συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα επί εποχής Ομπάμα (Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης) σχεδιάστηκαν σκόπιμα να λήγουν, με τους σημαντικότερους περιορισμούς να αίρονται μέσα σε μια δεκαετία, αφήνοντας ανέπαφη τη μακροπρόθεσμη πυρηνική ικανότητα του Ιράν, ενώ εξασφάλιζαν άμεση άρση κυρώσεων. Σήμερα, το Ιράν έχει ήδη απορρίψει μια κατάπαυση πυρός 45 ημερών υπέρ «μόνιμων διαπραγματεύσεων», όχι επειδή επιδιώκει μόνιμη ειρήνη, αλλά επειδή οι μόνιμες διαπραγματεύσεις είναι το ιδανικό εργαλείο για να αποσπά παραχωρήσεις χωρίς να δεσμεύεται σε τίποτα.
Ο πολιτικός κύκλος των ΗΠΑ αποτελεί το πιο αξιόπιστο στρατηγικό πλεονέκτημα του Ιράν. Κάθε νέα κυβέρνηση φτάνει πεπεισμένη ότι η προηγούμενη χειρίστηκε λάθος τη σχέση. Το Ιράν απλώς περιμένει. Το ρολόι που πιέζει την Ουάσινγκτον, πληθωρισμός, αγορές, εκλογικοί κύκλοι, δεν πιέζει την Τεχεράνη με τον ίδιο τρόπο. Παράλληλα, οι Ιρανοί διαπραγματευτές έχουν χρησιμοποιήσει ένα τέχνασμα «διπλού κειμένου»: Η πρότασή τους των 10 σημείων αναφέρει στα περσικά ότι οι ΗΠΑ «έχουν κατ’ αρχήν δεσμευτεί» στο δικαίωμα του Ιράν για εμπλουτισμό. Η αγγλική εκδοχή το παραλείπει εντελώς. Όταν η αντίφαση έγινε γνωστή μέσα σε ώρες από την ανακοίνωση της κατάπαυσης πυρός, η Τεχεράνη αδιαφόρησε. Το εγχώριο πολιτικό όφελος είχε ήδη εξασφαλιστεί.
Το τρίτο λάθος είναι το πιο σημαντικό: η αντιμετώπιση των 90 εκατομμυρίων Ιρανών ως άσχετων με τη διαπραγμάτευση. Το πλαίσιο του Ισλαμαμπάντ είναι μια διμερής συναλλαγή μεταξύ δύο κρατών. Ο πληθυσμός που ζει υπό την Ισλαμική Δημοκρατία, οι πάνω από 30.000 διαδηλωτές που σκοτώθηκαν τον Ιανουάριο, οι πολιτικοί κρατούμενοι που εκτελέστηκαν ακόμη και ενώ διεξαγόταν ο πόλεμος, οι Ιρανοί που χόρευαν στον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ και στη συνέχεια είδαν τους Φρουρούς της Επανάστασης να εδραιώνουν την εξουσία τους μέσα στο χάος, δεν αποτελούν μέρος αυτής της συναλλαγής.
Αυτό παρουσιάζεται ως ρεαλισμός. Στην πραγματικότητα, είναι το βαθύτερο στρατηγικό λάθος, γιατί παρερμηνεύει το πραγματικό σημείο ευαλωτότητας της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Το καθεστώς δεν απειλείται πρωτίστως από αμερικανικά βομβαρδιστικά. Απειλείται από τον ίδιο του τον λαό, γι’ αυτό και η πρώτη του αντίδραση σε κάθε κρίση είναι να πυροβολεί διαδηλωτές και να διακόπτει το διαδίκτυο. Κάθε αμερικανική πολιτική που επιδεινώνει τη ζωή των πολιτών ενισχύει τον έλεγχο των Φρουρών της Επανάστασης: Οι κυρώσεις εξαφανίζουν τη μεσαία τάξη, ενώ οι Φρουροί επωφελούνται από τις μαύρες αγορές που δημιουργούνται· τα πλήγματα σε υποδομές ενισχύουν το εθνικιστικό αίσθημα που το καθεστώς μετατρέπει σε εσωτερική νομιμοποίηση. Αγνοώντας τον λαό, οι ΗΠΑ προσφέρουν στους Φρουρούς αυτό που χρειάζονται περισσότερο: μια διμερή διαπραγμάτευση που τους νομιμοποιεί ως εκπροσώπους του Ιράν και τους προστατεύει από την πίεση που δεν μπορούν να αντέξουν.
Οι διορθώσεις δεν είναι περίπλοκες. Απαιτήστε ένα ενιαίο, συμφωνημένο κείμενο, στα αγγλικά και στα περσικά, πριν θεωρηθεί ότι έχει συμφωνηθεί οποιοδήποτε σημείο. Ενσωματώστε αυτόματους μηχανισμούς κλιμάκωσης στη συμφωνία κατάπαυσης πυρός, ώστε να αφαιρεθεί το περιθώριο καθυστέρησης από το οποίο εξαρτάται η «διαχειριζόμενη εκκρεμότητα». Και καταστήστε τον ιρανικό πληθυσμό επίσημο παράγοντα: συνδέστε την άρση των κυρώσεων με μετρήσιμα κοινωνικά κριτήρια, όπως η αποκατάσταση της πρόσβασης στο διαδίκτυο και η αναστολή των πολιτικών εκτελέσεων. Επίσης, τα κονδύλια ανοικοδόμησης να εποπτεύονται από διεθνείς οργανισμούς και όχι από τράπεζες που ελέγχονται από τους Φρουρούς της Επανάστασης.
Ο Ρόμπερτ Γκέιτς πέρασε δεκαετίες, υπό Δημοκρατικές και Ρεπουμπλικανικές κυβερνήσεις, αναζητώντας τον άπιαστο «μετριοπαθή» Ιρανό. Η αναζήτηση ήταν εξαρχής λανθασμένη. Το ερώτημα δεν ήταν ποτέ αν το Ιράν διαθέτει μετριοπαθείς. Το ερώτημα ήταν αν η Αμερική διαθέτει μια στρατηγική αρκετά σοβαρή ώστε να επηρεάσει όσους έχουν την εξουσία και αρκετά υπομονετική ώστε να ενδυναμώσει εκείνους που θα μπορούσαν τελικά να την αλλάξουν.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
