Ο μηχανισμός ασφαλείας του καθεστώτος του Ιράν δεν επιβιώνει αποκλειστικά από την ιδεολογία. Στηρίζεται σε ένα ρουσφετολογικό σύστημα που καθιστά την κατάρρευση του καθεστώτος άμεση απειλή για την επιβίωση των οπαδών του.
Από την ίδρυσή της, η Ισλαμική Δημοκρατία έχει δημιουργήσει ένα πολυδαίδαλο σύστημα που ελέγχει περισσότερο από το μισό της οικονομίας και λειτουργεί ως ισχυρός μηχανισμός προστασίας του καθεστώτος. Ανταμείβει τους πιστούς με χρήματα, καριέρες και άλλες ευκαιρίες, με αντάλλαγμα την καταστολή της διαφωνίας και την αφοσίωση στο καθεστώς, σύμφωνα με ακαδημαϊκούς και αναλυτές που μελετούν το ιρανικό σύστημα εξουσίας, σημειώνει η Wall Street Journal.
Το βάθος αυτού του κοινωνικού και οικονομικού «συμβολαίου» βοηθά το καθεστώς να διατηρεί τη συνοχή του, παρά τις αεροπορικές επιδρομές του Ισραήλ και των Ηνωμένων Πολιτειών που διαβρώνει την ηγεσία και τις υποδομές του. Μόνο το 20% των Ιρανών υποστηρίζει το καθεστώς, σύμφωνα με πρόσφατες δημοσκοπήσεις, όμως αποτελούν πιο συνεκτικό μπλοκ από την αντιπολίτευση, συνδέοντας τους σιίτες κληρικούς που κυβερνούν, τις παραστρατιωτικές δυνάμεις και τους πολίτες μέσω οικονομικών συμφερόντων.
Αυτό το σύστημα θα καταστήσει πολύ δύσκολο να πειστούν όσοι επωφελούνται από αυτό να στραφούν εναντίον του καθεστώτος, δήλωσε ο Αλί Βάεζ, επικεφαλής του προγράμματος για το Ιράν στον οργανισμό επίλυσης συγκρούσεων Crisis Group.
«Εκατομμύρια άνθρωποι απολαμβάνουν οφέλη από την πίστη τους στο καθεστώς», είπε ο Βάεζ. «Δεν θέλουν να τα χάσουν», επεσήμανε.
Τα προνόμια
Τα προνόμια περιλαμβάνουν μετρητά, προτεραιότητα εισαγωγής στα πανεπιστήμια, πρόσβαση σε ξένο συνάλλαγμα με ευνοϊκές ισοτιμίες και φθηνά δάνεια.
Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, η ελίτ στρατιωτική δύναμη που δημιουργήθηκε για την προστασία του καθεστώτος, αποτελείται από τουλάχιστον 125.000 αμειβόμενα μέλη που διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην οικονομία -λειτουργώντας ως μια σχεδόν κρατική εταιρεία. Εμπορεύεται καταναλωτικά αγαθά και κυριαρχεί σε βασικούς τομείς υποδομών όπως το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, οι κατασκευές και οι τηλεπικοινωνίες.
Το καθεστώς ελέγχει τους δρόμους με τη βοήθεια της Μπασίτζ, της παραστρατιωτικής οργάνωσης των 700.000 ατόμων που παίζει τον ρόλο του σκληροπυρηνικού υπερασπιστή της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Τα μέλη της Μπασίτζ φοιτούν στα πανεπιστήμια του Ιράν και κατέχουν θέσεις στις περισσότερες κρατικές και συνδεδεμένες με το καθεστώς εταιρείες, σύμφωνα με επίσημους λογαριασμούς της οργάνωσης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Σε αντίθεση με τον στρατό, «η Μπασίτζ είναι μέρος της κοινωνίας», δήλωσε η Αζάμ Τζανγκράβι, Ιρανή ακτιβίστρια που αγωνίστηκε κατά της υποχρεωτικής μαντίλας. Ένας γνωστός της που συμμετείχε στις διαδηλώσεις του Ιανουαρίου της είπε ότι σοκαρίστηκε όταν βρέθηκε αντιμέτωπος με εφήβους γείτονές του που είχαν ενταχθεί στην Μπασίτζ.
Ο Σαΐντ Γκολκάρ, ακαδημαϊκός με έδρα το Τενεσί και ειδικός στις υπηρεσίες ασφαλείας του Ιράν, ανέφερε ότι γνωρίζει αρκετά άτομα στους Φρουρούς της Επανάστασης και στην παραστρατιωτική οργάνωση Μπασίτζ που έχουν ωφεληθεί οικονομικά από το σύστημα.
Ένας από αυτούς, μέλος των Φρουρών, έλαβε δάνεια για να αγοράσει δύο διαμερίσματα στη βόρεια Τεχεράνη. Μπόρεσε να ζει από τα έσοδα των ενοικίων αφού επέστρεψε από αποστολές συναρμολόγησης πυραύλων στην Υεμένη και τη Συρία για λογαριασμό συμμάχων του Ιράν. Όταν ξέσπασαν οι διαδηλώσεις τον Ιανουάριο, ο ίδιος εντάχθηκε στην Μπασίτζ για να χτυπά διαδηλωτές με γκλομπ στους δρόμους της γειτονιάς του στα ανατολικά της πρωτεύουσας.
Οι Φρουροί της Επανάστασης ελέγχουν επίσης μεγάλες εταιρείες που έχουν αναλάβει δημόσια έργα όπως φράγματα, αυτοκινητοδρόμους και γραμμές μετρό, νοσοκομεία, πολυτελή ξενοδοχεία και καφετέριες.
Όταν οι πολυεθνικές εταιρείες αποχώρησαν από τον ενεργειακό τομέα του Ιράν λόγω των κυρώσεων πριν από μια δεκαετία, οι συνδεδεμένες με τους Φρουρούς εταιρείες ανέλαβαν χωρίς διαγωνισμό έργα ανάπτυξης στο South Pars, το ιρανικό τμήμα του μεγαλύτερου κοιτάσματος φυσικού αερίου στον κόσμο, σύμφωνα με στελέχη τέτοιων εταιρειών και αξιωματούχους του ιρανικού πετρελαϊκού τομέα.
Η Khatam al-Anbiya, ένας όμιλος εταιρειών που ανήκει στο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και λειτουργεί ως κύριος ανάδοχος σε έργα που αφορούν τα προγράμματα βαλλιστικών πυραύλων και πυρηνικής ενέργειας του Ιράν, διαχειρίζεται έργα 50 δισεκατομμυρίων δολαρίων, δηλαδή περίπου το 14% του ΑΕΠ του Ιράν, σύμφωνα με έκθεση του 2023 του Washington Institute for Near East Policy.
Συντηρητικοί κληρικοί που συνδέονται με τους Φρουρούς ελέγχουν επίσης μεγάλα θρησκευτικά ιδρύματα, τα οποία μαζί με τις εταιρείες των Φρουρών ελέγχουν πάνω από το 50% της οικονομίας, σύμφωνα με έκθεση του Δεκεμβρίου 2025 του Clingendael Institute.
«Αυτό το “στρατιωτικο- θρησκευτικό σύμπλεγμα” αποτελεί τον κύριο μοχλό της πολιτικής οικονομίας του Ιράν και στηρίζει την οικονομική ισχύ του κράτους», αναφέρει η έκθεση. «Το σύμπλεγμα αυτό παραμένει άθικτο» και «αφήνει ελάχιστα περιθώρια για εσωτερική πολιτική αλλαγή», σημειώνεται.
Τα θρησκευτικά ιδρύματα και οι εταιρείες των Φρουρών απαλλάσσονται από φόρους σύμφωνα με την ιρανική νομοθεσία. Αυτά, μαζί με traders που εντάσσονται στην Mπασίτζ, έχουν πρόσβαση σε ξένο συνάλλαγμα με ευνοϊκές ισοτιμίες για εισαγωγές και προτεραιότητα σε κρατικά συμβόλαια, λέει ο Μουσταφά Πακζάντ, πρώην οικονομικός σύμβουλος στην Τεχεράνη.
Οι νεαροί υποστηρικτές του καθεστώτος έχουν προτεραιότητα στα καλύτερα πανεπιστήμια του Ιράν, γεγονός που τους ανοίγει τον δρόμο για υψηλές κυβερνητικές θέσεις και καλοπληρωμένες δουλειές σε εταιρείες που ελέγχονται από σκληροπυρηνικές ομάδες.
Οι εταιρείες των Φρουρών προσελκύουν μερικούς από τους πιο ικανούς αποφοίτους προσφέροντας μισθούς έως και πέντε φορές υψηλότερους από τις κοινές εταιρείες, σύμφωνα με πρώην μηχανικό πετρελαίου που εργάστηκε σε θυγατρική της Khatam al-Anbiya. Ωστόσο, είπε ότι όσοι συνάδελφοί του ανήκαν στην Μπασίτζ προάγονταν ταχύτερα και απολάμβαναν προνόμια όπως εταιρικά αυτοκίνητα και στέγαση.
Διαβάστε εδώ περισσότερα για την κρίση στη Μέση Ανατολή
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
