Του Στέφανου Νικολαΐδη
Τουλάχιστον 150 δεξαμενόπλοια – μεταφοράς αργού και LNG – είχαν μέχρι χθες ρίξει άγκυρα εκατέρωθεν του Στενού του Ορμούζ, ενώ δεκάδες ακόμη πλοία παραμένουν ακινητοποιημένα, μετά την ανακοίνωση της Τεχεράνης για κλείσιμο της διόδου.
Το σημείο από το οποίο διέρχονται περίπου 20 εκατ. βαρέλια ημερησίως - σχεδόν το 20% της παγκόσμιας παραγωγής - μετατρέπεται ξανά σε γεωοικονομικό «ρήγμα». Η εικόνα που καταγράφεται σε ναυτιλιακά συστήματα παρακολούθησης δείχνει συσσώρευση στόλων και μειωμένη κυκλοφορία, γεγονός που υπογραμμίζει τη σοβαρότητα της κατάστασης.
Η απόφαση του Ιράν έρχεται μετά τα νέα πλήγματα των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, εντάσσοντας την ενεργειακή διάσταση στον πυρήνα της σύγκρουσης.
Το γεωπολιτικό υπόβαθρο: Δεν διαφαίνεται άμεση αποκλιμάκωση
Ο διεθνής δικηγόρος και ειδικός σε θέματα Ενέργειας Ορέστης Ομράν εκτιμά ότι το σενάριο άμεσης αποκλιμάκωσης δεν συγκεντρώνει υψηλές πιθανότητες.
Όπως επισημαίνει, οι ηγεσίες σε τέτοιου τύπου συγκρούσεις διατηρούν το στοιχείο του αιφνιδιασμού και αποφεύγουν να προαναγγείλουν κλιμάκωση. Το ζήτημα παραμένει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και η αμοιβαία στρατηγική επιδίωξη ΗΠΑ–Ισραήλ να μην παραμείνει η Τεχεράνη υπαρξιακός κίνδυνος για το Τελ Αβίβ.
Η εσωτερική δυναμική του Ιράν, μιας χώρας άνω των 90 εκατομμυρίων κατοίκων, καθιστά επίσης αβέβαιο το πολιτικό μέλλον. Παρά την κοινωνική δυσαρέσκεια, το καθεστώς διατηρεί εσωτερική στήριξη, γεγονός που καθιστά απίθανη μια άμεση κατάρρευση.
Το Brent έκλεισε στα 72 δολάρια πριν διαφανεί η επίθεση. Σύμφωνα με τον κ. Ομράν, η αγορά προεξοφλεί άνοδο της τάξης του 15%, δηλαδή ένα «γεωπολιτικό premium» που ενσωματώνει τον κίνδυνο διαταραχής.
Το κλείσιμο του Ορμούζ – έστω και προσωρινό – δημιουργεί:
- εκτίναξη ασφαλίστρων πολεμικού κινδύνου
- αβεβαιότητα στις παραδόσεις LNG
- πίεση σε ναύλους και εφοδιαστικές αλυσίδες
- κερδοσκοπικά φαινόμενα στην τελική κατανάλωση
Ωστόσο, ο ίδιος δεν ανησυχεί για μακροχρόνια έλλειψη φυσικής διαθεσιμότητας. Το σοκ εκτιμάται ως προσωρινό, όχι δομικό.
Τυπικά, τα Στενά αποτελούν διεθνή θαλάσσια δίοδο. Στην πράξη, όμως, δεν απαιτείται νομική απαγόρευση για να παραλύσει η ναυσιπλοΐα — αρκεί η στρατιωτική απειλή.
Το κρίσιμο ερώτημα, κατά τον κ. Ομράν, είναι αν το Ιράν διαθέτει τη στρατιωτική δυνατότητα να διατηρήσει τον αποκλεισμό για μεγάλο χρονικό διάστημα. Αυτό δεν θεωρείται δεδομένο.
Παράλληλα, η ίδια η Τεχεράνη αντλεί περίπου το ήμισυ των κρατικών εσόδων από το πετρέλαιο. Μια παρατεταμένη διακοπή θα έπληττε και την ιρανική οικονομία.
Η αμερικανική παράμετρος: Κάλυψη του κενού
Η κρίση δημιουργεί το εξής παράδοξο γεωοικονομικό αποτέλεσμα:
Εάν το 20% της ημερήσιας τροφοδοσίας του Κόλπου μπλοκαριστεί, δημιουργείται κενό στην αγορά. Οι ΗΠΑ, με αυξημένη παραγωγή πετρελαίου και LNG, μπορούν να καλύψουν μέρος αυτού του κενού.
«Οι Αμερικανοί γνωρίζουν ότι οι τιμές θα ανέβουν. Διαθέτουν παραγωγική ικανότητα και εξαγωγική υποδομή, ιδιαίτερα LNG από τον Κόλπο του Μεξικού και το Τέξας. Το κενό που θα δημιουργηθεί μπορούν εν μέρει να το καλύψουν οι ίδιοι», σημειώνει ο κ. Ομράν.
Η κρίση, επομένως, δεν είναι μόνο κόστος – είναι και ευκαιρία ανακατανομής μεριδίων αγοράς.
Η Κίνα ως σιωπηλός ρυθμιστής και ο περιορισμένος αντίκτυπος σε Ελλάδα και Ευρώπη
Η Κίνα απορροφά περίπου το 85% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου.
Κατά τον κ. Ομράν, το Πεκίνο δεν έχει λόγο άμεσης στρατιωτικής ανάμιξης, αλλά έχει ισχυρό κίνητρο να πιέσει για μερική λειτουργικότητα της διόδου. Είναι πιθανό ιρανικά φορτία με προορισμό την Κίνα να διευκολυνθούν, καθώς το πετρέλαιο παραμένει βασική πηγή χρηματοδότησης της ιρανικής άμυνας.
Η στάση της Κίνας θα είναι κρίσιμη για τη διάρκεια της διαταραχής.
Σε αντίθεση με την κρίση της Ουκρανίας, η Ευρώπη δεν εξαρτάται σήμερα δομικά από τη Μέση Ανατολή. Δεν πρόκειται για ανάγκη μόνιμης αντικατάστασης ενεργειακών ροών.
Οι επιπτώσεις εκτιμάται ότι θα είναι:
- βραχυπρόθεσμη αύξηση τιμών
- πίεση στις μεγάλες βιομηχανικές οικονομίες
- αναταραχή στις αγορές
Για μικρότερες οικονομίες, όπως η Ελλάδα, το ζήτημα δεν είναι η διαθεσιμότητα αλλά η τιμή. Οι ανάγκες είναι περιορισμένες και υπάρχουν εναλλακτικές πηγές, ιδίως LNG.
Προσωρινό σοκ ή ενεργειακή αναμέτρηση;
Το βασικό ερώτημα δεν είναι αν οι τιμές θα αυξηθούν — αυτό θεωρείται δεδομένο.
Το ερώτημα είναι αν η κρίση θα εξελιχθεί σε παρατεταμένη ενεργειακή αναμέτρηση ή αν θα λειτουργήσει ως περιορισμένη, αλλά ηχηρή επίδειξη ισχύος.
Εάν ο αποκλεισμός διαρκέσει εβδομάδες, οι αγορές θα απορροφήσουν το σοκ.
Εάν παραταθεί για μήνες, η παγκόσμια οικονομία θα εισέλθει σε νέο κύκλο πληθωριστικής πίεσης.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
