Ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ανώτατος ηγέτης του Ιράν από το 1989, σκοτώθηκε σε βομβαρδιστική επιδρομή που αποδίδεται στο Ισραήλ, σύμφωνα με δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, και ισραηλινές πηγές. Ήταν 86 ετών. Για τους υποστηρικτές του, υπήρξε ο άνθρωπος που διατήρησε ζωντανή τη φλόγα της Ισλαμικής Επανάστασης του 1979, η οποία ανέτρεψε τη μοναρχία και μετέτρεψε τη χώρα σε Ισλαμική Δημοκρατία. Για ένα μεγάλο μέρος των Ιρανών, όμως, η εξαφάνισή του σηματοδοτεί το τέλος ενός αυταρχικού ηγέτη, που δεν δίσταζε να διατάξει τη χρήση πραγματικών πυρών εναντίον διαδηλωτών που ζητούσαν περισσότερες ελευθερίες ή κατήγγελλαν την οικονομική δυσπραγία.
Οι επικριτές του τον θεωρούσαν υπεύθυνο όχι μόνο για την αιματηρή καταστολή των κοινωνικών κινητοποιήσεων, αλλά και για τις πυρηνικές φιλοδοξίες που, όπως υποστηρίζουν, οδήγησαν το Ιράν στη διεθνή απομόνωση και στους επανειλημμένους βομβαρδισμούς από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ. Όποιος κι αν τον διαδεχθεί, εκτιμάται ότι δεν θα μπορέσει να συγκεντρώσει την ίδια ισχύ, καθώς κατά τη διάρκεια της θητείας του ενισχύθηκε καταλυτικά ο ρόλος των Φρουρών της Επανάστασης, ενώ το ισλαμιστικό καθεστώς υπέστη σοβαρή απώλεια νομιμοποίησης.
Το σύνθημα «marg bar diktator» («θάνατος στον δικτάτορα»), που είχε ακουστεί κατά την ανατροπή της μοναρχίας, επανεμφανίστηκε δυναμικά το 2009, όταν ξέσπασαν μαζικές διαδηλώσεις με αφορμή καταγγελίες για εκλογική νοθεία, και έκτοτε συνοδεύει σχεδόν κάθε αντικυβερνητική κινητοποίηση. Το σύνθημα αυτό δεν αντανακλά μόνο τη βαθιά πόλωση της ιρανικής κοινωνίας, αλλά και την αποτυχία του ανώτατου ηγέτη να λειτουργήσει ως ενοποιητικός παράγοντας. Από εκείνο το σημείο και μετά, ο ρόλος του ανώτατου ηγέτη ως «διαιτητή» ανάμεσα στις ανταγωνιζόμενες πολιτικές και θρησκευτικές φατρίες της Ισλαμικής Δημοκρατίας ουσιαστικά εξέλιπε.
Ο Χαμενεΐ ευθυγραμμίστηκε σταθερά με τα πιο συντηρητικά στρώματα της εξουσίας, φοβούμενος ότι η ενίσχυση των μεταρρυθμιστών θα έθετε σε κίνδυνο ένα σύστημα του οποίου η δημοκρατική βιτρίνα -εκλογές και κοινοβούλιο- ήταν εξαρχής περιορισμένη από την υπεροχή μη εκλεγμένων θεσμών. Κατά τα 37 χρόνια της διακυβέρνησής του, η καταστολή εντάθηκε, αφήνοντας την αντιπολίτευση αποδυναμωμένη και χωρίς άμεσες προοπτικές να παρουσιάσει μια αξιόπιστη εναλλακτική πρόταση εξουσίας. Ο ίδιος κατέστη ο μακροβιότερος αυταρχικός ηγέτης στη Μέση Ανατολή.
Μετά τις διαδηλώσεις του 2009, εμφανίστηκαν σε δημόσιους χώρους αποφθέγματα του «Ιμάμη Χαμενεΐ», με τη χρήση του τιμητικού τίτλου να αποσκοπεί στην ενίσχυση του θρησκευτικού κύρους του, το οποίο είχε αμφισβητηθεί από άλλους ανώτερους κληρικούς ήδη από την ανάληψη των καθηκόντων του.
Διάδοχος του ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Ρουχολάχ Χομεϊνί, ο Χαμενεΐ δεν ήταν η προφανής επιλογή. Δεν διέθετε ούτε το θρησκευτικό βάρος ούτε το προσωπικό χάρισμα του προκατόχου του. Ωστόσο, με τη στήριξη της πολιτικής και θρησκευτικής ελίτ και κυρίως μέσω της οικοδόμησης στενών δεσμών με τους Φρουρούς της Επανάστασης, κατάφερε να εδραιώσει την εξουσία του. Οι Φρουροί αποτέλεσαν το βασικό του στήριγμα τόσο για την καταστολή της εσωτερικής αμφισβήτησης όσο και για την επέκταση της ιρανικής επιρροής στη Μέση Ανατολή, αποκτώντας σε αντάλλαγμα αυξανόμενη οικονομική και πολιτική δύναμη.
Καθοριστικό ρόλο έπαιξε και το οικονομικό δίκτυο του καθεστώτος, με αιχμή το επενδυτικό σχήμα Setad, το οποίο συγκέντρωσε τεράστια περιουσία και επέτρεψε την ανταμοιβή των πιστών στο σύστημα, την ώρα που μεγάλα τμήματα του πληθυσμού βυθίζονταν στη φτώχεια, υπό το βάρος του πληθωρισμού, της κακοδιαχείρισης και των διεθνών κυρώσεων.
Στην εξωτερική πολιτική, ο Χαμενεΐ κατέστησε την εχθρότητα απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ θεμέλιο της στρατηγικής του, στηρίζοντας ένοπλες οργανώσεις στην περιοχή και επιδιώκοντας την ανάπτυξη πυρηνικής τεχνογνωσίας ως μέσο αποτροπής. Η ισραηλινή επίθεση του Ιουνίου 2025, ενώ βρίσκονταν σε εξέλιξη νέες διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα, ανέδειξε τα όρια αυτής της στρατηγικής και ενίσχυσε την κριτική στο εσωτερικό της χώρας.
Ο Αλί Χοσεϊνί Χαμενεΐ γεννήθηκε το 1939 στη Μασχάντ και προερχόταν από οικογένεια σιιτών κληρικών. Ενεπλάκη νωρίς στην ισλαμιστική πολιτική δράση και συνελήφθη επανειλημμένα πριν από την επανάσταση. Μετά την επικράτησή της, ακολούθησε ανοδική πολιτική πορεία, φτάνοντας στην προεδρία το 1981 και, οκτώ χρόνια αργότερα, στην κορυφή της ιρανικής εξουσίας. Άφησε πίσω του μια χήρα και τρεις γιους, ενώ το μέλλον της χώρας εισέρχεται πλέον σε μια αβέβαιη μεταβατική περίοδο.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
