SMR πυρηνικοί αντιδραστήρες: Λύση στα ενεργειακά προβλήματα;

Οι υποστηρικτές τους θεωρούν απαραίτητους για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης. Για τους επικριτές οι SMR «δεν θα λύσoυν κανένα από τα ενεργειακά προβλήματα».Η ενεργειακή ασφάλεια έχει και πάλι καταστεί επείγουσα προτεραιότητα στην ΕΕ, καθώς ο πόλεμος στο Ιράν αποκαλύπτει πόσο εκτεθειμένα παραμένουν πολλά κράτη-μέλη σε απότομες διαταραχές των προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου – παρά τα διδάγματα από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία πριν από τέσσερα χρόνια.

Η κρίση έχει ωθήσει τα κράτη-μέλη να επανεξετάσουν τις προσπάθειες διαφοροποίησης και απεξάρτησης από παρόχους ενέργειας εκτός της Ένωσης, προκαλώντας ταυτοχρόνως και μια νέα ώθηση υπέρ της πυρηνικής ενέργειας. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε επ' αυτού προσφάτως πως η απομάκρυνση της Ευρώπης από την πυρηνική ενέργεια ήταν ένα «στρατηγικό λάθος».

Οι Βρυξέλλες εξετάζουν τώρα την ενίσχυση της χρηματοδότησης για την πυρηνική ενέργεια, δίνοντας προτεραιότητα στην ανάπτυξη των λεγόμενων Μικρών Αρθρωτών Αντιδραστήρων (SMR) έως τις αρχές της δεκαετίας του 2030.

Ακόμα και στη Γερμανία, η οποία έχει απενεργοποιήσει πλήρως όλους τους αντιδραστήρες της, «φουντώνει» η συζήτηση για μία επιστροφή στην πυρηνική ενέργεια. Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δηλώνει και αυτός ότι η έξοδος από την πυρηνική ενέργεια ήταν ένα «σοβαρό στρατηγικό λάθος» και δη «μη αναστρέψιμο». Ο στενός πολιτικός του σύμμαχος και πρωθυπουργός της Βαυαρίας, Μάρκους Ζέντερ, εκτιμά ωστόσο πως «είναι καιρός για μια νέα εποχή πυρηνικής ενέργειας» και σχεδιάζει την κατασκευή SMR στο κρατίδιό του.

«Η ανανεωμένη εστίαση της ΕΕ στην επέκταση της πυρηνικής ενέργειας αποτελεί μια στρατηγικά ορθή απάντηση στους μακροπρόθεσμους στόχους ενεργειακής ασφάλειας», δήλωσε ο Χένρι Πρέστον, εκπρόσωπος της Παγκόσμιας Πυρηνικής Ένωσης, ενός φορέα-ομπρέλα του κλάδου. «Η πυρηνική ενέργεια παραμένει μοναδική στο ότι παρέχει καθαρή, ασφαλή και κλιμακούμενη ηλεκτρική ενέργεια», πρόσθεσε.

Διάσταση απόψεων για τους SMRs

Οι SMRs είναι πυρηνικοί σταθμοί νέας γενιάς που συνήθως σχεδιάζονται να παράγουν λιγότερα από 300 MW ηλεκτρικής ενέργειας – περίπου το ένα τρίτο της ισχύος των συμβατικών αντιδραστήρων. Οι υποστηρικτές λένε πως θα είναι φθηνότεροι, ταχύτεροι και ασφαλέστεροι από τους παραδοσιακούς αντιδραστήρες.

Οι αντίμαχοι όμως ασκούν έντονη κριτική. Για «λανθασμένη στρατηγική» κάνει λόγο ο Μ. Β. Ραμάνα, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας του Καναδά, ο οποίος εστιάζει ερευνητικά στους κινδύνους της πυρηνικής ενέργειας και τον πυρηνικό αφοπλισμό. Ο ίδιος υποστηρίζει πως οι SMR καταλήγουν να κοστίζουν περισσότερο ανά μεγαβατώρα από τους παραδοσιακούς μεγάλους αντιδραστήρες, «επειδή οι απαιτήσεις σε υλικά και εργασία δεν κλιμακώνονται γραμμικά με την ισχύ».

Ο Λουκ Χέιγουντ, επικεφαλής για το Κλίμα και την Ενέργεια στο Ευρωπαϊκό Γραφείο Περιβάλλοντος (EEB), δηλώνει στην DW πως «η διοχέτευση χρημάτων στη νέα πυρηνική ενέργεια, ειδικά σε μη δοκιμασμένους SMR, δεν θα λύσει κανένα από τα ενεργειακά μας προβλήματα». Χαρακτηρίζει δε την πυρηνική ενέργεια ως μία «δαπανηρή διαφοροποίηση εστίασης», εξηγώντας πως «χρειάζεται υπερβολικά πολύ χρόνο κατασκευής, είναι πολύ ακριβή και πολύ επικίνδυνη. Οι SMR βρίσκονται ακόμα πιο πίσω: απέχουν χρόνια, αν όχι δεκαετίες, από την ανάπτυξη σε μεγάλη κλίμακα».

Η συμβολή της πυρηνικής ενέργειας στη βασική ενεργειακή ισχύ

Για να μειώσουν την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, τα τελευταία χρόνια οι χώρες της ΕΕ έχουν ενισχύσει την αιολική και ηλιακή ενέργεια. Σχεδόν το 50% της ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώνεται στην Ένωση προέρχεται πλέον από ανανεώσιμες πηγές.

Παρ' όλα αυτά οι υποστηρικτές της πυρηνικής ενέργειας εκτιμούν ότι η τελευταία είναι απαραίτητη για την παροχή σταθερής «βασικής ισχύος» - του ελάχιστου επιπέδου ηλεκτρικής ενέργειας που απαιτείται 24/7 – σε αντίθεση με πηγές όπως η αιολική και η ηλιακή.

Η Μαλβίνα Κβιστ, διευθύντρια του Προγράμματος Πυρηνικής Ενέργειας στη ΜΚΟ Clean Air Task Force (CATF), επισημαίνει πως οι ανανεώσιμες πηγές και η ευέλικτη παραγωγή ενέργειας δεν επαρκούν για την επίτευξη μιας οικονομίας μηδενικών εκπομπών άνθρακα. Υπογραμμίζει επιπλέον πως, αν και η Γερμανία παράγει πολύ περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές σε σχέση με τη Γαλλία – περίπου 59% έναντι 28% - το δίκτυό της εκπέμπει πάνω από 16 φορές περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα. «Η μη ανανεώσιμη παραγωγή της Γερμανίας βασίζεται κυρίως στον άνθρακα και το φυσικό αέριο, ενώ στη Γαλλία η πυρηνική ενέργεια παρέχει περίπου το 67% της ηλεκτρικής ενέργειας με σχεδόν μηδενικές εκπομπές άνθρακα», εξηγεί η ειδικός, υπογραμμίζοντας πως χωρίς καθαρή και σταθερή ισχύ, δίχως δηλαδή ενέργεια που είναι χαμηλών εκπομπών άνθρακα και ταυτοχρόνως διαρκώς διαθέσιμη, οι χώρες καταφεύγουν αναπόφευκτα στα ορυκτά καύσιμα.

«Εδώ είναι που έρχονται οι SMR. Ως μέρος του εργαλείου καθαρής σταθερής ισχύος, ο αρθρωτός σχεδιασμός τους, το χαμηλότερο αρχικό κόστος και η δυνατότητα παροχής βιομηχανικής θερμότητας τους καθιστούν κατάλληλους για βιομηχανικούς τομείς που δεν μπορούν να καλύψουν τις ενεργειακές ανάγκες τους δίχως άνθρακα», δηλώνει η Κβιστ, αναφερόμενη ιδίως στις βιομηχανίες χημικών, χάλυβα και τσιμέντου, που χρειάζονται αξιόπιστη θερμότητα καθώς και ηλεκτρική ενέργεια.

Κατά τον Χέιγουντ πάντως η πυρηνική ενέργεια δεν ταιριάζει σε ένα ενεργειακό σύστημα όπου κυριαρχεί η αιολική και η ηλιακή ενέργεια. «Η πυρηνική ενέργεια δεν είναι φυσικός εταίρος ενός συστήματος βασισμένου στις ανανεώσιμες πηγές», τονίζει, σημειώνοντας πως «τα σύγχρονα ενεργειακά συστήματα χρειάζονται ευελιξία, μονάδες που μπορούν να αυξομειώνουν την παραγωγή τους και όχι αντιδραστήρες που πρέπει να λειτουργούν συνεχώς για να είναι οικονομικά βιώσιμοι». Αυτός είναι και ο λόγος που η ιδέα της πυρηνικής ενέργειας για την επίτευξη της βασικής ισχύος είναι ξεπερασμένη.

Ο Ραμάνα συμμερίζεται αυτή την άποψη, δίνοντας έμφαση στη διαχείριση της ζήτησης, την επέκταση των μπαταριών και της αποθήκευσης ενέργειας, καθώς και στην απαιτούμενη ευελιξία για την εξισορρόπηση της μεταβλητής παραγωγής της ηλιακής και αιολικής ενέργειας. «Η επένδυση στους SMR ή γενικότερα στην πυρηνική ενέργεια απλώς θα αποσπάσει χρηματοδότηση από αυτές τις πιο υποσχόμενες κατευθύνσεις», υπογραμμίζει.

Είναι οι SMR ασφαλέστεροι;

Η ασφάλεια παραμένει μια διαρκής ανησυχία για όλες τις πυρηνικές τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένων των μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων.

Οι SMR θεωρούνται από ορισμένους ως ασφαλέστερη επιλογή λόγω της μικρότερης ισχύος τους, του μικρότερου αποθέματος πυρηνικού καυσίμου και της χρήσης παθητικών συστημάτων ασφαλείας που έχουν σχεδιαστεί να λειτουργούν χωρίς εξωτερική παροχή ενέργειας.

Η Σάρα Μπεκ, επικεφαλής του Τμήματος Έρευνας Ασφάλειας στην Εταιρεία Ασφάλειας Εγκαταστάσεων και Αντιδραστήρων (GRS), τον κεντρικό γερμανικό οργανισμό εμπειρογνωμοσύνης στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας, παρατηρεί ότι «δεν είναι δυνατές γενικές δηλώσεις για την ασφάλεια των SMR», επισημαίνοντας πως υπάρχουν «σημαντικές τεχνικές και μορφολογικές διαφορές μεταξύ των επιμέρους σχεδίων SMR». Με άλλα λόγια, οι SMR δεν διαθέτουν σήμερα ένα ενιαίο πρότυπο σχεδιασμού, με δεκάδες διαφορετικά πρότυπα ανάπτυξης παγκοσμίως.

Ανά την υφήλιο έχουν κατασκευαστεί μέχρι στιγμής μόνο δύο έργα SMR, ένα στη Ρωσία και ένα στην Κίνα, βασισμένα σε διαφορετικούς σχεδιασμούς. Πολλά νέα σχέδια χρησιμοποιούν «νέα υλικά που εισάγουν ειδικές προκλήσεις ασφάλειας», όπως εξηγεί η Μπεκ στην DW, προσθέτοντας ότι «απαιτείται ακόμα σημαντική έρευνα και ανάπτυξη».

Η ειδικός στην πυρηνική ασφάλεια τονίζει επίσης πως «η σύνδεση των SMR με πρόσθετες [βιομηχανικές] εφαρμογές, για παράδειγμα η παραγωγή υδρογόνου, η παροχή θερμότητας ή η αφαλάτωση θαλασσινού νερού, ενδέχεται να εισάγει πρόσθετους δυνητικούς κινδύνους», ενέχοντας προκλήσεις όπως χημικές επιδράσεις σε εξαρτήματα ή κινδύνους έκρηξης μετά από απελευθέρωση υδρογόνου.

Ο Ραμάνα επισημαίνει ότι σε όλους τους πυρηνικούς σταθμούς, συμπεριλαμβανομένων των SMR, μπορεί να συμβούν ατυχήματα που θα προκαλέσουν εκτεταμένη ραδιενεργή μόλυνση. Την ίδια στιγμή, παρά τις δεκαετίες χρηματοδότησης και έρευνας, δεν έχει διαπιστωθεί ακόμη μια ασφαλής και αποδεδειγμένη μέθοδος διαχείρισης των ραδιενεργών αποβλήτων.

ΕΕ: Ανάγκη για ένα λειτουργικό πρόγραμμα SMR

Η Μαλβίνα Κβιστ συμφωνεί πως οι SMR παραμένουν μια νέα τεχνολογία, της οποίας η οικονομική βιωσιμότητα δεν έχει ακόμη αποδειχθεί σε μεγάλη κλίμακα στις δυτικές αγορές. Ωστόσο, η ίδια πιστεύει πως οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο εν μέσω της ταχέως αυξανόμενης ζήτησης για αξιόπιστη παροχή ενέργεια χωρίς εκπομπές άνθρακα.

«Η παγκόσμια ζήτηση για καθαρή και σταθερή ενέργεια αυξάνεται ραγδαία και οι αναπτυσσόμενες οικονομίες, τα βιομηχανικά συμπλέγματα και οι διαχειριστές κέντρων δεδομένων χρειάζονται αξιόπιστη ενέργεια χαμηλών εκπομπών άνθρακα», υπογραμμίζει η ειδικός. Κατά την ίδια, παρίσταται η ανάγκη για ένα καλά σχεδιασμένο και υλοποιημένο πρόγραμμα SMR στην ΕΕ, με έμφαση σε τυποποιημένα σχέδια και συντονισμένες προμήθειες.

Η δημιουργία μιας παγκοσμίως ανταγωνιστικής εξαγωγικής πλατφόρμας θα «έκανε για τη βιομηχανία πυρηνικής ενέργειας της ΕΕ ό,τι έκανε η Airbus για την αεροπορία», υποστηρίζει η Κβιστ, προσθέτοντας πως «εάν η ΕΕ δεν αναπτύξει μια ανταγωνιστική πρόταση, κινδυνεύει να παραχωρήσει αυτόν τον χώρο πλήρως σε γεωπολιτικούς ανταγωνιστές».

Το βέβαιο είναι πως, καθώς η Ευρώπη αντιμετωπίζει πιέσεις ενεργειακής ασφάλειας σε ένα ταχέως μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό και οικονομικό περιβάλλον, η συζήτηση για την πυρηνική ενέργεια δεν δείχνει σημάδια υποχώρησης.

Επιμέλεια: Γιώργος Πασσάς

Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.