Είναι μια σκηνή βγαλμένη από έναν φουτουριστικό εφιάλτη: Ένα ρομπότ-σκύλος τινάζεται και ορμά προς το μέρος μου, συγκρατημένο μόνο από μια μεταλλική αλυσίδα που χτυπά βαριά στο πάτωμα κάθε φορά που πηδά. Όσο πιο λυσσαλέα παλεύει, τόσο περισσότερο μπλέκεται στους κρίκους, μια μηχανή παγιδευμένη από τον ίδιο της τον αγώνα. Δίπλα του, ένα πανομοιότυπο τετράποδο της κινεζικής Unitree Technology Co. κείτεται ακίνητο, σαν νεκρός φίλος.
Της Catherine Thorbecke, αρθρογράφου του Bloomberg
Δεν πρόκειται για ατύχημα σε εργαστήριο. Ήταν ένα έργο τέχνης, εκτεθειμένο στον 45ο όροφο του εντυπωσιακού Toranomon Hills Station Tower στο Τόκιο. Και παρά την ωμή δύναμη αυτού του μεταλλικού «ζώου» που εκσφενδονιζόταν προς τους θεατές, η πιο συνηθισμένη αντίδραση που άκουσα, τόσο στην αίθουσα όσο και αργότερα, όταν μοιράστηκα το βίντεο με φίλους, ήταν απλή: «Λύστε το».
Γιατί νιώθουμε συμπόνια για ένα δεμένο ρομπότ που μοιάζει έτοιμο να μας επιτεθεί;
«Παρότι διαθέτει ήδη επαρκείς αθλητικές ικανότητες και φονική δύναμη, αυτό το τεχνητό θηρίο συγκρατείται οριακά από μία και μόνο “αλυσίδα ηθικής”», γράφει στην ιστοσελίδα του ο Τακαγιούκι Τόντο, ο multimedia καλλιτέχνης πίσω από το έργο. Το ερώτημα που θέτει η εγκατάστασή του είναι ανατριχιαστικό: όταν μας κοιτά στα μάτια, αρχίζουμε να το αντιμετωπίζουμε σαν ένα «ζωντανό Άλλο»;
Ο ίδιος ο Τόντο είπε στο AFP ότι δέχεται διαδικτυακές επιθέσεις ως «κακοποιητής ρομπότ». Μάλιστα, πέρυσι επισκέφθηκε τα γραφεία της Unitree στην Κίνα για να ζητήσει συγγνώμη για τον τρόπο με τον οποίο μεταχειρίστηκε τη συσκευή, όπως ανέφερε.
Το βίντεο του έργου δεν περιορίστηκε στον καλλιτεχνικό κόσμο του Τόκιο. Έγινε viral πολύ πέρα από την Ιαπωνία, ιδιαίτερα στους κύκλους που ασχολούνται με την ασφάλεια της τεχνητής νοημοσύνης. Και υπάρχει λόγος που άγγιξε τόσο ευαίσθητη χορδή. Η εγκατάσταση δεν αφορά απλώς έναν ρομπότ-σκύλο. Αφορά αυτό που έρχεται.
Η λεγόμενη «φυσική AI» έχει παρουσιαστεί από στελέχη όπως ο CEO της Nvidia, Τζένσεν Χουάνγκ, ως το επόμενο μεγάλο κύμα. Η Κίνα ειδικά έχει εντείνει τις προσπάθειές της σε ανθρωποειδή και τετράποδα ρομπότ, βγάζοντάς τα από τις επιδείξεις και οδηγώντας τα προς πραγματική χρήση. Οι αναλυτές προβλέπουν ότι οι πωλήσεις ανθρωποειδών ρομπότ στη χώρα θα αυξηθούν κατά 133% φέτος, καθώς το κόστος παραγωγής μειώνεται. Και η δημογραφική κρίση της Ασίας ωθεί τεχνολογικούς ηγέτες και κυβερνήσεις να βλέπουν τα ρομπότ όχι μόνο ως εργαλεία, αλλά ως λύση σε ελλείψεις εργατικού δυναμικού, στη φροντίδα ηλικιωμένων και ακόμη και στη συντροφικότητα. Αυτό το μέλλον είναι πιο κοντά απ’ όσο νομίζουμε.
Οι ερευνητές μελετούν την αλληλεπίδραση ανθρώπου–ρομπότ εδώ και χρόνια. Συχνά, όμως, είναι οι καλλιτέχνες που ανοίγουν τη συζήτηση γύρω από τα πιο άβολα ερωτήματα. Το 2021, ένα καλλιτεχνικό συλλογικό εξόπλισε το τετράποδο ρομπότ Spot της Boston Dynamics με ένα όπλο paintball και έδωσε σε τυχαίους χρήστες του διαδικτύου τη δυνατότητα να το χειρίζονται. Στόχος ήταν να δείξουν πώς τέτοιες συσκευές θα μπορούσαν να οπλοποιηθούν. Η εταιρεία δεν χάρηκε καθόλου.
Το έργο του Τόντο θέτει το ερώτημα: τι είναι αυτό που μετατρέπει ένα σύνολο ηλεκτρονικών εξαρτημάτων σε κάτι που νιώθουμε υποχρεωμένοι να λυπηθούμε; Μια μελέτη διαπίστωσε ότι αρκεί ελάχιστο: ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να προκαλέσει ένα σύστημα AI «ηθικές αντιδράσεις» στους ανθρώπους είναι να του δοθεί ανθρώπινη μορφή και να φαίνεται ότι έχει καλές προθέσεις.
Έχω υποστηρίξει εδώ και καιρό ότι δεν θέλω τα ανθρωποειδή ή τα τετράποδα ρομπότ να έχουν «προσωπικότητα». Εκείνα που θα κάνουν τη μεγαλύτερη διαφορά είναι όσα εστιάζουν στην αποδοτικότητα και όχι στη συντροφικότητα. Όμως αποδεικνύεται ότι οι άνθρωποι δεν συμπαθούν πραγματικά τα «ρομποτικά» χαρακτηριστικά, ούτε καν στα ρομπότ.
Μια ερευνητική ομάδα με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο του Σικάγο έδωσε πέρυσι σε ρομπότ-υποδοχής εστιατορίων τρεις διαφορετικές προσωπικότητες: ουδέτερη, έντονα νευρωτική και έντονα εξωστρεφή. Διαπίστωσαν ότι τα νευρωτικά και εξωστρεφή ρομπότ «βελτίωσαν σημαντικά» τη συναισθηματική κατάσταση των συμμετεχόντων. Η εξωστρεφής εκδοχή κρίθηκε τελικά η πιο ευχάριστη, ενώ τα ευρήματα έδειξαν ότι λίγη «νεύρωση» κάνει ένα κομμάτι μέταλλο να μοιάζει πιο ανθρώπινο.
Ερευνητές στην Ολλανδία επικεντρώθηκαν ειδικά στα τετράποδα και διαπίστωσαν ότι οι άνθρωποι αισθάνονται πιο ασφαλείς γύρω από ρομπότ-σκύλους με «υποτακτική» και όχι «κυριαρχική» προσωπικότητα. Αυτή η αίσθηση άνεσης προκλήθηκε απλώς μέσω του ύψους, της στάσης και των μοτίβων κίνησης.
Και γίνεται ακόμη πιο ανησυχητικό, ή, ανάλογα με το επιχειρηματικό μοντέλο, πιο ελκυστικό. Καθώς εμείς νιώθουμε αυθόρμητα ενσυναίσθηση για τα ρομπότ, οι έρευνες δείχνουν ότι εκείνα μιμούνται την ενσυναίσθηση προς εμάς. Η Τεχνητή Νοημοσύνη πλέον εκλαμβάνεται ως πιο συμπονετική ακόμη και από ανθρώπινους ειδικούς. Ο κίνδυνος δεν είναι μόνο ότι θα αγαπήσουμε τα ρομπότ, αλλά ότι θα τα εμπιστευτούμε. Ένας υπολογιστής μπορεί να είναι χαριτωμένος, απολογητικός, ακόμη και «υποτακτικός», ενώ ταυτόχρονα λειτουργεί με κίνητρα που δεν μπορούμε να δούμε.
Το να βλέπεις μια μηχανή να παλεύει ενάντια σε μια αλυσίδα και ανθρώπους να συμμερίζονται την «επιθυμία» της για ελευθερία είναι μια πρόγευση μιας από τις πιο αθόρυβα καθοριστικές αλλαγές στην εποχή της AI. Καθώς τα ρομπότ περνούν από τις σκηνές των παρουσιάσεων στα πεζοδρόμια, τα νοσοκομεία και τα σπίτια μας, τα δυσκολότερα ζητήματα διακυβέρνησης ίσως δεν είναι τι μπορούν να κάνουν αυτά τα συστήματα. Θα είναι το πώς μας κάνουν να νιώθουμε, και πόσο εύκολα σχεδιαστές, εταιρείες και αρχές μπορούν να το εκμεταλλευτούν για να κατευνάσουν τον φόβο και να αφοπλίσουν τον σκεπτικισμό.
Ίσως ο πραγματικός κίνδυνος δεν είναι ο σκύλος που σπάει την αλυσίδα, αλλά εμείς που αποφασίζουμε να του τη λύσουμε.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
