Την 1η Ιουλίου 2025 η Cloudflare, κορυφαίος πάροχος διαδικτυακής υποδομής, καθιέρωσε την «Ημέρα Ψηφιακής Ανεξαρτησίας». Με την πρωτοβουλία «Pay-Per-Crawl» επιχειρεί να βάλει όρια στην ανεξέλεγκτη χρήση του περιεχομένου του διαδικτύου ως πρώτης ύλης για την τεχνητή νοημοσύνη. Δίνει στις ιστοσελίδες που χρησιμοποιούν τις υποδομές της τη δυνατότητα να μπλοκάρουν τα bots που «συλλέγουν» υλικό και να επιτρέπουν την πρόσβαση μόνο με σαφείς όρους, φέρνοντας στο προσκήνιο ένα καυτό ζήτημα: ποιος ελέγχει και ποιος αμείβεται για το περιεχόμενο που τροφοδοτεί την τεχνητή νοημοσύνη. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα ίσως καθορίσει το μέλλον του διαδικτύου.
Το ρήγμα στο παλιό μοντέλο
Η παρέμβαση αυτή αμφισβητεί μια άτυπη συμφωνία που κράτησε πάνω από δύο δεκαετίες. Οι μηχανές αναζήτησης, με πρώτη τη Google, αντέγραφαν το περιεχόμενο των ιστοσελίδων και σε αντάλλαγμα πρόσφεραν επισκεψιμότητα. Περισσότεροι αναγνώστες σήμαιναν περισσότερα έσοδα, είτε από διαφημίσεις είτε από συνδρομές. Σήμερα, όμως, αυτή η ισορροπία είναι υπό κατάρρευση. Με ελάχιστες εξαιρέσεις, τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης δεν παραπέμπουν τον χρήστη στην πηγή· δίνουν την απάντηση απευθείας, αξιοποιώντας υλικό που έχουν ήδη απορροφήσει.
Ο δημιουργός μένει αόρατος — και απλήρωτος
Η χρονική συγκυρία είναι κρίσιμη: η ίδια η Google αλλάζει, ενσωματώνοντας τα AI Overviews στην αναζήτηση και προσφέροντας ολοκληρωμένες απαντήσεις αντί για απλές παραπομπές, υπονομεύοντας το παραδοσιακό μοντέλο «αναζήτηση – κλικ – επισκεψιμότητα». Ακόμη πιο ριζοσπαστικά κινούνται οι «γηγενείς» παίκτες της νέας εποχής, όπως το ChatGPT της OpenAI και το Claude της Anthropic, που δίνουν απαντήσεις αντί για συνδέσμους. Αυτά τα συστήματα δεν σέβονται την παλιά συμφωνία του ιστού· δεν είναι πια πύλες προς το περιεχόμενο· γίνονται τα ίδια το περιεχόμενο.
Η νέα μάχη για το διαδίκτυο
Η Cloudflare παρεμβαίνει και τοποθετείται ανοιχτά στο πλευρό των πελατών της, για να προστατεύσει τόσο τους μεγάλους εκδότες όσο και τους μικρούς δημιουργούς. Τα συμφέροντά της ευθυγραμμίζονται με τα δικά τους: η αξία της εξαρτάται από το αν το διαδίκτυο παραμένει ζωντανό, πλούσιο και ασφαλές — όχι από το αν οι κολοσσοί της τεχνητής νοημοσύνης θα συνεχίσουν να απορροφούν δωρεάν περιεχόμενο. Για την Cloudflare, το «Pay-Per-Crawl» δεν είναι ιδεολογία· είναι ζήτημα επιβίωσης.
Με το «Pay-Per-Crawl» η εταιρεία επιχειρεί να βάλει όρια στην ανεξέλεγκτη χρήση του περιεχομένου του διαδικτύου ως πρώτης ύλης για την τεχνητή νοημοσύνη. Δίνει στις ιστοσελίδες τη δυνατότητα να μπλοκάρουν τα bots που «συλλέγουν» υλικό και να επιτρέπουν την πρόσβαση μόνο με σαφείς όρους. Με απλά λόγια, κάθε φορά που ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης ζητά να «σαρώσει» (crawl) το περιεχόμενο ενός website που προστατεύεται από την Cloudflare, έχει δύο επιλογές: είτε να πληρώσει για να αποκτήσει πρόσβαση είτε να λάβει έναν τιμοκατάλογο που του δείχνει πόσο θα κοστίσει η χρήση του.
Η πρωτοβουλία βρίσκει ήδη συμμάχους. Δημιουργοί και εκδότες που ένιωθαν ότι η δουλειά τους λεηλατείται χωρίς αντάλλαγμα βλέπουν τώρα μια ευκαιρία να ξαναπάρουν τον έλεγχο. Δεν είναι όλοι εναντίον της τεχνητής νοημοσύνης· αρκετοί θέλουν να συμβάλουν στην εκπαίδευση των μοντέλων, αρκεί αυτό να γίνεται με διαφάνεια και δίκαιους όρους.
Πνευματικά δικαιώματα και τεχνητή νοημοσύνη: αχαρτογράφητα νερά
Η συζήτηση που άνοιξε η Cloudflare με την πρόσφατη πρωτοβουλία της δεν είναι απλώς τεχνικής φύσης, ούτε αφορά αποκλειστικά τους δημιουργούς που χρησιμοποιούν την πλατφόρμα της· είναι βαθιά πολιτική και πολιτισμική. Στον πυρήνα της βρίσκεται το δίλημμα: «Το έγραψα, μου ανήκει» απέναντι στο «Το σάρωσα, μου ανήκει» (I wrote it, I own it vs I crawled it, I own it).
Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, τα ζητήματα πνευματικής ιδιοκτησίας βρίσκονται σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Το ΑΙ δεν ανατρέπει μόνο τις ισορροπίες της ψηφιακής οικονομίας· αμφισβητεί τις ίδιες τις θεμελιώδεις αρχές του πνευματικού δικαίου: ποιος έχει δικαίωμα πάνω στη γνώση, ποια είναι η αξία της δημιουργίας και ποια τα όρια της «δίκαιης χρήσης».
Οι νόμοι και οι θεσμοί που ρύθμιζαν τα πνευματικά δικαιώματα φτιάχτηκαν σε μια άλλη εποχή –και μοιάζουν πλέον ανεπαρκείς. Τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης αντλούν ήδη ασύλληπτους όγκους περιεχομένου, τους μετασχηματίζουν σε νέες μορφές και συχνά παραλείπουν να αναγνωρίσουν τις πηγές. Το διακύβευμα ξεπερνά τα δικαιώματα των μεμονωμένων δημιουργών· αγγίζει το μέλλον της ίδιας της πολιτισμικής παραγωγής.
* Ο Θάνος Παπαδημητρίου διδάσκει επιχειρηματικότητα στο NYU Stern της Νέας Υόρκης και εφοδιαστική αλυσίδα στο SDA Bocconi της Μουμπάι. Είναι συνιδρυτής της τεχνολογικής startup, Moveo AI.
