Ανακοινώνοντας μια ενδεχόμενη επίθεση στο Ιράν, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, προειδοποίησε το καθεστώς ότι, για να την αποφύγει, θα πρέπει να καταργήσει το πρόγραμμα ανάπτυξης της πυρηνικής ενέργειας και να σταματήσει τις δολοφονίες των διαδηλωτών.
Το Πεντάγωνο φέρεται να αξιολογεί διάφορες στρατιωτικές επιλογές, οι οποίες θα μπορούσαν βασικά να ομαδοποιηθούν σε δύο εναλλακτικά σχήματα.
Α. Μια στοχευμένη και χρονικά περιορισμένη επίθεση με την οποία θα επλήττοντο στρατηγικές πυρηνικές εγκαταστάσεις και συμβολικά σημεία του ιρανικού καθεστώτος, παρόμοια με αυτή του Ιουνίου του 2025.
Β. Μια περισσότερο εκτεταμένη επιχείρηση, η οποία θα μπορούσε επίσης να περιλαμβάνει και ανάπτυξη προσωπικού στο έδαφος. Από την πλευρά του, το Ιράν δηλώνει έτοιμο να απαντήσει. Και για το ενδεχόμενο μιας πυρηνικής συμφωνίας, ο επικεφαλής της ιρανικής διπλωματίας, Abbas Araghchi λέει, ότι η χώρα ήταν πάντα ανοιχτή στο ενδεχόμενο μιας δίκαιης συμφωνίας, χωρίς περιορισμούς και απειλές, η οποία θα εγγυάται την απουσία πυρηνικών όπλων.
Σε μια προσπάθεια αναζήτησης μεσολαβητή, ο Araghchi συναντήθηκε στην Άγκυρα με τον Τούρκο ομόλογό του Hakan Fidan, όπου η Άγκυρα στο πλαίσιο της προσφοράς καλών υπηρεσιών για άμβλυνση της κρίσης, προσφέρεται να αναλάβει την φύλαξη του ιρανικού ουρανίου, το οποίο θα μπορούσε να μεταφερθεί σε τουρκικό έδαφος.
«Δεν θα εγκαταλείψουμε τη διπλωματία», είπε ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, τονίζοντας ότι αυτή είναι η μόνη δυνατή λύση. Ενώ η Τουρκία ενεργεί ως μεσολαβητής, η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά ασταθής και δεν προγραμματίζονται, επί του παρόντος, διαπραγματευτικές συναντήσεις ΗΠΑ Ιράν.
Περικυκλωμένο το Ιράν
Σύμφωνα με τους New York Times οι στρατηγικοί στόχοι των απειλών των Ηνωμένων Πολιτειών είναι τρεις:
Η παραίτηση του Ιράν από το πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου, η μείωση του αριθμού και του βεληνεκούς των βαλλιστικών πυραύλων και ο τερματισμός της υποστήριξης των πολιτοφυλακών στην περιοχή - Χαμάς, Χεζμπολάχ, Χούτι και άλλες ισλαμικές ομάδες στο Ιράκ. Αυτά είναι αιτήματα τα οποία δύσκολα θα δεχόταν η Τεχεράνη, διότι θα την έφερναν σε θέση ακραίας εσωτερικής και περιφερειακής αδυναμίας, σηματοδοτώντας την ουσιαστική εγκατάλειψη ορισμένων από τους βασικούς πυλώνες, οι οποίοι στηρίζουν το καθεστώς - πυρηνικό πρόγραμμα, πυραυλικό οπλοστάσιο, συμμαχικές πολιτοφυλακές που απειλούν την ασφάλεια του Ισραήλ. Αλλά η πίεση στην Τεχεράνη προέρχεται και από το εσωτερικό.
Αν και οι διαμαρτυρίες έχουν κοπάσει τις τελευταίες ημέρες με τη βάναυση καταστολή που ασκούν οι ιρανικές αρχές, η οποία σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις έχει οδηγήσει στον θάνατο ενδεχομένως δεκάδων χιλιάδων πολιτών, η εσωτερική διαφωνία υποβόσκει εντεινόμενη, ενώ σημειώνονται εκρήξεις σε διάφορες πόλεις.
Ταυτόχρονα, ωστόσο, είναι δύσκολο να εκτιμηθεί, εάν και πώς αυτή η εσωτερική αντίδραση θα μπορούσε να συμβαδίσει με μια στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ.
Πρώτον, διότι η διαφωνία, η οποία είναι πολύπλευρη και ετερογενής, δεν αντιπροσωπεύει μια μονοσήμαντη δραστηριότητα κατά του προσώπου του Αγιατολάχ Χαμενεϊ, καθώς συμπεριλαμβάνει και μια περισσότερο εγκάρσια αντιπολίτευση προς την κυβέρνηση, η οποία δεν κατευθύνεται απαραίτητα κατά του ιρανικού θεοκρατικού θεσμικού συστήματος.
Δεύτερον, διότι παραδοσιακά, οι απειλές και οι επιθέσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες πάντα βοηθούσαν το καθεστώς να ανασυνταχθεί, χάρη στην εθνικιστική προπαγάνδα και ρητορική του.
Σενάριο Βενεζουέλας
Μεταξύ των επιλογών που φέρεται να εξετάζει το Πεντάγωνο είναι στοχευμένες στρατιωτικές επιχειρήσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε απόλυση του Ιρανού ανώτατου ηγέτη, σε ένα σενάριο παρόμοιο με αυτό των αρχών Ιανουαρίου στην Βενεζουέλα.
Ωστόσο, τα δύο πλαίσια είναι εξαιρετικά διαφορετικά. Σε αντίθεση με τη Βενεζουέλα, μια τέτοια επιχείρηση ενδεχομένως θα οδηγούσε σε ταχεία κλιμάκωση και στο περιφερειακό επίπεδο.
Το ιρανικό καθεστώς διαθέτει, παρά τους αμερικανικούς και ισραηλινούς βομβαρδισμούς του Ιούνιου 2025, ένα εξελιγμένο και διαφοροποιημένο στρατιωτικό οπλοστάσιο, το οποίο περιλαμβάνει μη επανδρωμένα αεροσκάφη, βαλλιστικούς πυραύλους και ρουκέτες, που θα μπορούσαν να να πλήξουν αμερικανικές βάσεις και συμμάχους των ΗΠΑ στην περιοχή, ιδίως στον Κόλπο.
Μια μυστική επιδρομή από ειδικές δυνάμεις, από την άλλη πλευρά, θα ήταν περισσότερο περίπλοκη από ό,τι συνέβη στο Καράκας. Όπως ανάφερε ο ΥΠΕΞ των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο στη Γερουσία (26/1), η διαχείριση της αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν θα ήταν πολύ περισσότερο περίπλοκη και για τον λόγο αυτό ο Αμερικανός πρόεδρος αξιολογεί όλες τις επιλογές που βρίσκονται στο τραπέζι.
Μια στοχευμένη χερσαία εισβολή σε στρατηγικές ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις φαίνεται επίσης δύσκολη. Το προηγούμενο που αποθαρρύνει την κυβέρνηση Τραμπ σε μια τέτοια επιλογή είναι αυτό του 1980, όταν ο πρόεδρος Τζίμι Κάρτερ απέτυχε στην προσπάθειά του να απελευθερώσει τους 52 ομήρους του διπλωματικού σώματος των ΗΠΑ και αμερικανικά ελικόπτερα καταρρίφθηκαν από τις ιρανικές δυνάμεις.
Οι επιπτώσεις στο πετρέλαιο
Στο μεταξύ, οι αντιδράσεις των αγορών ενέργειας δεν άργησαν να σημειωθούν.
Το πετρέλαιο brent σημείωσε άνοδο 4% την Πέμπτη 29/1 (FT), ξεπερνώντας τα $70 το βαρέλι, ως αποτέλεσμα των απειλών των ΗΠΑ, για επέμβαση κατά του Ιράν. Σύμφωνα με αναλυτές, υπάρχει αυξανόμενη ανησυχία στην αγορά για τον κίνδυνο επίθεσης και, ακόμη και αν κάτι τέτοιο δεν συμβεί, η στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στην περιοχή τροφοδοτεί ένα κλίμα επίμονης έντασης. Οι φόβοι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να επαναλάβουν με το Ιράν τη στρατηγική που έχουν ήδη χρησιμοποιήσει με τη Βενεζουέλα, κατάσχοντας δεξαμενόπλοια, σε συνδυασμό με τα πρόσφατα προβλήματα στη ροή πετρελαίου από το Καζακστάν (όπου η πρόσφατη ζημιά στους αγωγούς εκτιμάται, ότι είχε ως αποτέλεσμα την απώλεια 40 εκατ. βαρελιών, Reuters 28/1), έχουν μειώσει την εμπιστοσύνη, ότι η παγκόσμια αγορά πετρελαίου είναι καλά εφοδιασμένη. Η αστάθεια των αγορών οφείλεται στις πιθανές συνέπειες μιας κλιμάκωσης επί των ιρανικών ροών πετρελαίου και της δυσχερούς κυκλοφορίας των πετρελαιοφόρων μέσω των Στενών του Ορμούζ, η οποία θα μπορούσε και να διακοπεί, όπως έχει επανειλημμένα απειληθεί από τους Φρουρούς της επανάστασης. Έχει τη σημασία του, ότι την 1/2 σημειώθηκε έκρηξη στο νότιο λιμάνι του Μπαντάρ Αμπάς, σε εγκαταστάσεις των Φρουρών. Όλο αυτό το επικίνδυνο τοπίο, συνθέτει έναν λόγο, για τον οποίο πολλές αραβικές χώρες ζητούν αποκλιμάκωση και επιστροφή στον διάλογο.
Ο διαφαινόμενος στόχος του Τραμπ είναι να ασκήσει μέγιστη πίεση στην Τεχεράνη προκειμένου να την παρακινήσει να εγκαταλείψει το πυρηνικό της πρόγραμμα και τα προγράμματα για να αναζωογονήσει την υποστήριξη προς τους διάφορους περιφερειακούς συμμάχους της.
Ιδιαίτερα σημαντική, όμως, είναι και η εσωτερική πολιτική διάσταση των Ηνωμένων Πολιτειών. Ενδεχομένως, καθώς οι δείκτες δημοφιλίας του προέδρου μειώνονται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, αναγνωρίζεται από την αμερικανική κυβέρνηση η ανάγκη να αποσπασθεί η προσοχή της κοινής γνώμης από τη διαμάχη την οποία προκάλεσαν οι ενέργειες του ICE στη Μινεάπολη και να μεγεθυνθεί, όχι μόνο η απαράμιλλη στρατιωτική δύναμη των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά και η ενδεχόμενη ικανότητα του Τραμπ να την χρησιμοποιεί επιδέξια και αδίστακτα.
* Ο Νικήτας Σίμος είναι Οικονομολόγος, Γεωπολιτικός Αναλυτής
