Η Ελλάδα χαρακτηρίζεται για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά ως η χώρα με το πιο δυσμενές επιχειρηματικό περιβάλλον από σχετική διεθνή έρευνα. Πώς έχουμε φτάσει σε αυτό το σημείο και πώς μπορούμε να το διορθώσουμε;
Η φορολογική διοίκηση της Ελλάδας στα χρόνια του μνημονίου είχε ένα τιτάνιο έργο μπροστά της. Από την μια η Τρόικα κατήργησε μονοκονδυλιά τον ΚΒΣ, το ιερό βιβλίο της ελληνικής φορολογίας με τις αμέτρητες αποκρυπτογραφήσεις, ένα μοναδικό στον κόσμο εργαλείο εξαντλητικής τυποποίησης της παραμικρής λειτουργίας των επιχειρήσεων. Από την άλλη είχε να διαχειριστεί ολοκαίνουριους νόμους πολύ πιο φιλελεύθερης λογικής και νοοτροπίας, στην οποία ήταν εντελώς άμαθοι και οι φορολογούμενοι και οι εφοριακοί. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι καταργήθηκε ο τύπος της Απόδειξης Δαπάνης, οπότε στη θέση του θα μπορούσε να σταθεί ένα συμφωνητικό, ένα συμβόλαιο ή οποιοσδήποτε άλλος τίτλος κτήσης. Πώς έγινε δεκτή από την κοινωνία αυτή η πλήρης κατάργηση του τύπου της απόδειξης δαπάνης; «Καταργήθηκε η Απόδειξη Δαπάνης και αντικαταστάθηκε από τον τίτλο κτήσης» δηλαδή πλήρης αντιστροφή της πραγματικής πρόθεσης του νομοθέτη. Τυποποίηση με το ζόρι.
Παράλληλα, ενώ νομοθετικά ήταν ήδη απολύτως σαφές ότι το ψηφιακό αντίτυπο κάθε παραστατικού ενέχει θέση πρωτοτύπου χωρίς καν να χρειάζεται να εκτυπωθεί, τόσο οι συναλλασσόμενοι όσο και οι Δ.Ο.Υ. αναζητούσαν το «πρωτότυπο» παραστατικό, δηλαδή μια εντελώς ανύπαρκτη έννοια στον νέο φορολογικό κώδικα που ορίζει ότι κάθε αντίγραφο, ψηφιακό ή έγχαρτο, έχει θέση πρωτοτύπου.
Καθώς λοιπόν βγαίναμε από τα μνημόνια, θα έπρεπε να διαμορφώσει μια νέα κουλτούρα σε όλο το φάσμα της φορολογίας, από την νομοθεσία, μέχρι την ερμηνεία, την κατανόηση και την εφαρμογή της τόσο από τους ελεγκτές, όσο και από τους ελεγχόμενους. Καθόλου εύκολη αποστολή.
Κι εκεί ήρθε ο πειρασμός: δεν χρειάζεται να κάνουμε την δύσκολη δουλειά της σωστής νομοθέτησης και της καθιέρωσης σωστών πρακτικών στην εφαρμογή της. Που να μπλέκουμε τώρα με αυτά; Άγνωστες έννοιες. Θα ψηφιοποιήσουμε τα πάντα, οπότε θα παρακάμψουμε τον ανθρώπινο παράγοντα που δημιουργεί προβλήματα και στους ελεγκτές και στους ελεγχόμενους. Θα τυποποιηθούν τα πάντα μέσω ψηφιοποίησης, οπότε δεν θα υπάρχουν περιθώρια παρερμηνειών.
Αντί όμως η ψηφιοποίηση να λύσει ως δια μαγείας τα προβλήματα της κακονομίας και της διαδικαστικής αυθαιρεσίας, έδωσε σε αυτές τις παθογένειες ψηφιακά όπλα. Όχι μόνο δεν πατάχθηκαν, αλλά μεγεθύνθηκαν. Η κατάκτηση της πρώτης θέση για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά ως το πιο περίπλοκο επιχειρηματικό περιβάλλον στον κόσμο, δεν έγινε καθόλου τυχαία.
Ακόμα και τώρα όμως, η φορολογική αρχή δεν καταλαβαίνει το λάθος της. Νομίζει ότι η δυσκολία είναι παροδική και ότι όταν η ψηφιακή τυποποίηση ολοκληρωθεί, όλα θα μπουν στην θέση τους. Νομίζει ότι η λύση είναι αυστηρότερη τυποποίηση, ακριβότερα πρόστιμα, πιο σφικτές διαδικασίες. Εμμένοντας στο λάθος, τα πράγματα θα γίνονται όλο και χειρότερα.
Η ψηφιοποίηση δεν μπορεί να καλύψει τα δομικά προβλήματα του κράτους. Αντίθετα, τα αναδεικνύει. Η ψηφιοποίηση δεν μπορεί να λειτουργήσει με ασαφείς και αντιφατικούς νόμους. Η ψηφιοποίηση δεν μπορεί να δουλέψει με αδιάκοπες ανατροπές στις εξαγγελίες. Η ψηφιοποίηση δεν μπορεί να λειτουργήσει με κρυφές οδηγίες που διαδίδονται στόμα με στόμα.
Η ψηφιοποίηση δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς ο ελεγχόμενος να έχει την δυνατότητα οικειοθελούς συμμόρφωσης των σφαλμάτων. Η ψηφιοποίηση δεν μπορεί να λειτουργήσει, όταν βάζουμε τον τύπο πάνω από την ουσία. Περίπλοκο επιχειρηματικό περιβάλλον, σημαίνει λιγότερες επενδύσεις, λιγότερη παραγωγικότητα, λιγότερος πλούτος. Έχει πολύ δυσμενείς συνέπειες στην καθημερινότητά μας, για να το παίρνουμε τόσο αψήφιστα.
* Ο Αγαμέμνων Σταυρόπουλος είναι Οικονομολόγος - Φοροτεχνικός
