Η 25η Μαρτίου αποτελεί την επίσημη εθνική εορτή της Ελλάδας για την Ελληνική Επανάσταση του 1821, όμως ως ιστορική ημερομηνία δεν αντιστοιχεί σε ένα και μοναδικό γεγονός έναρξης.
Η Επανάσταση είχε ήδη ξεκινήσει νωρίτερα: τον Φεβρουάριο του 1821, ο Αλέξανδρος Υψηλάντης ύψωσε τη σημαία της εξέγερσης στο Ιάσιο των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών (σημερινή Ρουμανία), ενώ τον Μάρτιο επεκτάθηκε δυναμικά στον ελλαδικό χώρο, ιδιαίτερα στην Πελοπόννησο, με την εξέγερση στα Καλάβρυτα και την Πάτρα και με την απελευθέρωση της Καλαμάτας στις 23 Μαρτίου.
Την 25η Μαρτίου δεν φαίνεται να συνέβη κάποιο σημαντικό γεγονός και παρά την τεράστια συμβολή του Παλαιών Πατρών Γερμανού στον αγώνα, το περιστατικό της Αγίας Λαύρας, όπου ύψωσε το λάβαρο της Επανάστασης, δεν φαίνεται να αποδεικνύεται ιστορικά.
Η επιλογή της 25ης Μαρτίου ως εθνικής επετείου της Επανάστασης εναντίον των Οθωμανών είναι μεταγενέστερη και βαθιά συμβολική. Το 1834, ο ποιητής Παναγιώτης Σούτσος πρότεινε την καθιέρωση της συγκεκριμένης ημερομηνίας ως ημέρα εορτασμού, θεωρώντας πως «η φωτιά της επανάστασης που ξέσπασε, έκαψε την Πάτρα στις 22 και στις 25 ολόκληρη την Πελοπόννησο. Η 25η Μαρτίου πρέπει λοιπόν να θεωρηθεί ως η μέρα της νέας εποχής». Η πρόταση αυτή υποβλήθηκε στον βασιλιά Όθωνα ως σχέδιο νόμου από τον Ιωάννη Κωλέττη, τότε πρόεδρο του Υπουργικού Συμβουλίου και υπουργό Εσωτερικών.
Τελικά, το 1838 με βασιλικό διάταγμα, η 25η Μαρτίου καθιερώθηκε επίσημα ως εθνική εορτή, συνδυάζοντας συνειδητά την Επανάσταση με τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου.
Ο Ευαγγελισμός είναι η ημέρα της χαρμόσυνης αναγγελίας, το μήνυμα του Θεού, της ελπίδας και της νέας αρχής. Η Παναγία, ως κεντρικό σύμβολο της Ορθοδοξίας, συνδέθηκε έτσι με την ιδέα της εθνικής λύτρωσης, δίνοντας στο νέο κράτος μια ενιαία ιστορική, ιδεολογική και θρησκευτική αναφορά.
Κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, ο εορτασμός της επετείου απέκτησε σταδιακά τελετουργικό χαρακτήρα. Το 1875 πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά στρατιωτική παρέλαση μπροστά από τα ανάκτορα, ακολουθώντας ευρωπαϊκά πρότυπα δημόσιων εορτασμών, όπως στη Γαλλία, όπου η στρατιωτική επίδειξη λειτουργούσε ως έκφραση κρατικής ισχύος και εθνικής συνοχής.
Στα τέλη του αιώνα, εμφανίζεται και η συμμετοχή της εκπαίδευσης στον εορτασμό, με αναφορές σε μαθητικές παρελάσεις. Το 1924, χρονιά ανακήρυξης της Β΄ Ελληνικής Δημοκρατίας, οι μαθητές συμμετέχουν ενεργά στις εκδηλώσεις ενώ το 1932 τα σχολεία της Αθήνας παρελαύνουν μπροστά από επισήμους στο Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη. Από το 1936, επί Ιωάννη Μεταξά, η μαθητική παρέλαση αποκτά επίσημο και καθιερωμένο χαρακτήρα, εντασσόμενη πλήρως στο τελετουργικό της εθνικής επετείου.
Η 25η Μαρτίου συνεπώς, δεν είναι απλώς μια ημερομηνία μνήμης. Είναι το αποτέλεσμα μιας συνειδητής επιλογής μέσα από την οποία το ελληνικό κράτος διαμόρφωσε την ιστορική του αφήγηση. Μέσα από συμβολισμούς, ιστορικές και θρησκευτικές αναφορές, καθώς και δημόσιες τελετές, η Επανάσταση καθιερώθηκε ως κεντρικός άξονας, που εξακολουθεί να διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο η ελληνική κοινωνία αντιλαμβάνεται την προέλευση και την ταυτότητά της.
* Ο Αναστάσιος Καράμπαμπας είναι ιστορικός-πολιτικός αναλυτής
