Αν υπάρχει ένας τομέας που καθορίζει το οικονομικό μέλλον της Ελλάδας την επόμενη δεκαετία, αυτός είναι η ενέργεια. Και αν υπάρχει ένας παράγοντας που εξηγεί γιατί ο κλάδος εκτοξεύεται με ρυθμούς που θυμίζουν ώριμες αγορές της Βόρειας Ευρώπης, αυτός είναι η τραπεζική χρηματοδότηση. Μετά από χρόνια απομόχλευσης, αβεβαιότητας και κρίσεων, οι ελληνικές τράπεζες επιστρέφουν δυναμικά, και η ενέργεια είναι ο πρώτος σταθμός αυτής της επιστροφής.
Η εικόνα είναι εντυπωσιακή: το 2022 οι πιστώσεις προς τον ενεργειακό κλάδο αυξήθηκαν κατά 37,9%, ενώ το 2023 κατά 28%. Πρόκειται για ρυθμούς που δεν συναντώνται σε κανέναν άλλο τομέα της οικονομίας. Και δεν είναι συγκυριακοί. Αντίθετα, αποτελούν την κορύφωση μιας δεκαετίας μετασχηματισμών, όπου η Ελλάδα πέρασε από την πιστωτική ξηρασία στην υπερβάλλουσα ρευστότητα.
Από την κρίση στην επιτάχυνση - Πώς φτάσαμε εδώ
Για να κατανοήσει κανείς τη σημερινή εικόνα, πρέπει να θυμηθεί την περίοδο 2017–2021. Ήταν τα χρόνια της μεγάλης απομόχλευσης: οι τράπεζες περιόριζαν δάνεια, οι επιχειρήσεις ανέβαλαν επενδύσεις και η οικονομία λειτουργούσε με ελάχιστη ρευστότητα. Η πανδημία του 2020 επιδείνωσε τις ανισορροπίες, με τον τουρισμό και τις κατασκευές να καταρρέουν.
Κι όμως, μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ενέργεια ήταν ο μόνος κλάδος που όχι μόνο άντεξε, αλλά και ενισχύθηκε. Η ψηφιακή μετάβαση, η ανάγκη για ενεργειακή ασφάλεια και η ευρωπαϊκή στροφή στις ΑΠΕ δημιούργησαν μια πρωτοφανή ζήτηση για έργα παραγωγής, αποθήκευσης και δικτύων.
Την ίδια στιγμή, η σύγκριση των πραγματικών πιστώσεων με τα «προσαρμοσμένα» σενάρια βάσει ΑΕΠ αποκάλυπτε ένα τεράστιο χρηματοδοτικό κενό. Το «έλλειμμα χρηματοδότησης» έφτασε τις 330 μονάδες βάσης το 2022. Με άλλα λόγια, η οικονομία χρειαζόταν πολύ περισσότερη ρευστότητα από αυτή που λάμβανε.
Αυτό το κενό άρχισε να κλείνει το 2023 και μετατράπηκε σε πλεόνασμα το 2025. Και ο πρώτος τομέας που απορρόφησε αυτή τη νέα ροή κεφαλαίων ήταν, φυσικά η ενέργεια.
Γιατί η ενέργεια έγινε ο «μαγνήτης» των τραπεζών
Οι λόγοι είναι τρεις και είναι ισχυροί:
- Χαμηλός πιστωτικός κίνδυνος: Τα έργα ΑΠΕ έχουν σταθερά έσοδα, μακροχρόνιες συμβάσεις και υψηλή προβλεψιμότητα. Για τις τράπεζες, αυτό σημαίνει ασφαλείς ροές αποπληρωμής.
- Ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και εγγυοδοσία: Η συνεργασία με την Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα (ΕΑΤ), την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) αλλά και άλλα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά Ταμεία, μείωσε δραστικά τον κίνδυνο. Μόνο το 2024, οι ελληνικές επιχειρήσεις έλαβαν 3,7 δισ. ευρώ νέων δανείων μέσω συγχρηματοδοτούμενων προγραμμάτων.
- Στρατηγική σημασία για την οικονομία: Η ενεργειακή μετάβαση δεν είναι απλώς ένας κλάδος. Είναι προϋπόθεση για την ανάπτυξη όλων των άλλων: βιομηχανίας, τουρισμού, logistics, τεχνολογίας.
Οι νέες επενδυτικές τάσεις - Πού κατευθύνονται τα κεφάλαια
Η έκρηξη της χρηματοδότησης δεν αφορά μόνο μεγάλα φωτοβολταϊκά πάρκα. Η νέα γενιά έργων είναι πιο σύνθετη και πιο κρίσιμη:
- Αποθήκευση ενέργειας: μπαταρίες μεγάλης κλίμακας και υβριδικά έργα που σταθεροποιούν το δίκτυο.
- Αναβάθμιση δικτύων: επενδύσεις σε υποδομές που επιτρέπουν την ενσωμάτωση περισσότερων ΑΠΕ.
- Μικρές και μεσαίες μονάδες παραγωγής: έργα που ενισχύουν την ενεργειακή αυτονομία επιχειρήσεων και δήμων.
- Πράσινες ανακαινίσεις: ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων, που συνδέει τον ενεργειακό κλάδο με το real estate.
Η τελευταία κατηγορία είναι ίσως η πιο ενδιαφέρουσα. Η ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών και επαγγελματικών χώρων αποτελεί σήμερα το πιο ασφαλές και άμεσα αποδοτικό πεδίο χρηματοδότησης. Με επιδοτούμενα προγράμματα και υψηλή ζήτηση, οι τράπεζες το αντιμετωπίζουν ως χαμηλού ρίσκου επένδυση.
Το μεγάλο στοίχημα: θα μετατραπεί η ενεργειακή άνθηση σε εθνικό πλεονέκτημα;
Το πλεόνασμα χρηματοδότησης του 2025 είναι μια ιστορική ευκαιρία. Αλλά δεν αρκεί από μόνο του. Για να μετατραπεί η ενεργειακή έκρηξη σε διατηρήσιμο μοχλό ανάπτυξης, χρειάζονται τρεις προϋποθέσεις:
- Σταθερή ροή κεφαλαίων σε έργα υψηλής προστιθέμενης αξίας, όχι σε βραχυπρόθεσμες επενδύσεις.
- Συνέχιση των συνεργασιών με αναπτυξιακούς φορείς, ώστε να μειώνεται ο κίνδυνος και να διευρύνεται η πρόσβαση.
- Στρατηγικός σχεδιασμός υποδομών, ώστε η παραγωγή να συμβαδίζει με τη δυνατότητα αποθήκευσης και μεταφοράς.
Το συμπέρασμα
Η ενέργεια δεν είναι απλώς ένας ακόμη κλάδος που ανακάμπτει. Είναι ο τομέας που αναδιαμορφώνει την ελληνική οικονομία. Οι τράπεζες, με την επιστροφή τους σε ενεργό ρόλο χρηματοδότησης, επιταχύνουν μια μετάβαση που θα καθορίσει την ανταγωνιστικότητα της χώρας για δεκαετίες.
Η Ελλάδα έχει μπροστά της μια μοναδική ευκαιρία: να μετατρέψει την ενεργειακή άνθηση σε εθνικό πλεονέκτημα. Το αν θα το πετύχει, θα εξαρτηθεί από το αν η ρευστότητα θα κατευθυνθεί με στρατηγική, συνέπεια και διορατικότητα.
* Ο Νικόλαος Γεωργικόπουλος είναι επισκέπτης Καθηγητής Χρηματοοικονομικών (Stern Business School - NYU) - Πρόεδρος επιτροπής στην Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα - Επιστημονικός Σύμβουλος Ανάπτυξης & Επενδύσεων του Δήμου Πεντέλης
