Όταν γεννήθηκε ο Ντόναλντ Τζον Τραμπ, το 1946, ο κόσμος έβγαινε ακόμη από τα ερείπια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η δίκη της Νυρεμβέργης πλησίαζε στο τέλος της, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ μιλούσε για το «σιδηρούν παραπέτασμα» και οι Ηνωμένες Πολιτείες έμπαιναν σε μια νέα εποχή παγκόσμιας ισχύος. Ογδόντα χρόνια αργότερα, ο ίδιος άνθρωπος βρίσκεται ξανά στο κέντρο της αμερικανικής και διεθνούς πολιτικής σκηνής, όχι μόνο ως πρόεδρος των ΗΠΑ, αλλά και ως σύμβολο μιας βαθιά διχασμένης χώρας.
Τα 80ά γενέθλια του Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι μια απλή προσωπική επέτειος. Είναι μια πολιτική στιγμή με ιδιαίτερο βάρος. Ο σημερινός πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών είναι ο γηραιότερος άνθρωπος που ορκίστηκε ποτέ στο αξίωμα και η συζήτηση γύρω από την ηλικία, την αντοχή, την κρίση και την πνευματική του διαύγεια γίνεται ολοένα και πιο έντονη.
Η ηλικία στο επίκεντρο της πολιτικής συζήτησης
Ο ίδιος επιχειρεί να παρουσιάσει μια εικόνα δύναμης, ανθεκτικότητας και ακατάβλητης ενέργειας. Το περιβάλλον του επιμένει ότι παραμένει δραστήριος, οξυδερκής και ικανός να ασκεί τα καθήκοντά του με αποφασιστικότητα. Ωστόσο, η πραγματικότητα που περιγράφουν οι επικριτές του είναι πολύ διαφορετική. Για εκείνους, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει απλώς μεγαλώσει. Έχει μπει σε μια φάση όπου η ηλικία μοιάζει να ενισχύει τα πιο αμφιλεγόμενα χαρακτηριστικά του: την παρορμητικότητα, την οξύτητα, την τάση για προσωπικές επιθέσεις, την αδυναμία αυτοσυγκράτησης και την εμμονή με μια πολιτική αφήγηση στην οποία ο ίδιος βρίσκεται πάντα στο επίκεντρο.
Η εικόνα ενός προέδρου που κλείνει τα 80 του χρόνια θα μπορούσε, σε άλλη περίπτωση, να συνοδεύεται από αναφορές σε εμπειρία, ωριμότητα, αποστασιοποίηση και σοφία. Στην περίπτωση Τραμπ, όμως, οι αντίπαλοί του βλέπουν κάτι διαφορετικό: έναν πολιτικό που, αντί να μαλακώνει με τον χρόνο, μοιάζει να σκληραίνει. Αντί να αποκτά μεγαλύτερη αίσθηση του μέτρου, δείχνει να εντείνει τη σύγκρουση. Αντί να αναζητά θεσμική ηρεμία, επενδύει στην όξυνση.
Η σύγκριση με τον Τζο Μπάιντεν
Η ηλικία των προέδρων δεν είναι νέο ζήτημα στην αμερικανική πολιτική. Ο Τζο Μπάιντεν είχε δεχθεί σκληρή κριτική για την ηλικία και την κατάσταση της υγείας του, ιδίως μετά τις δημόσιες εμφανίσεις του που προκάλεσαν ερωτήματα για την αντοχή και τη διαύγειά του. Πολλοί Δημοκρατικοί απέφευγαν τότε να ανοίξουν ευθέως τη συζήτηση, γεγονός που σήμερα επιτρέπει στους Ρεπουμπλικάνους να μιλούν για υποκρισία όταν οι ίδιοι δέχονται κριτική για τον Τραμπ.
Και όμως, οι επικριτές του σημερινού προέδρου υποστηρίζουν ότι η περίπτωση Τραμπ έχει διαφορετική βαρύτητα. Δεν πρόκειται, λένε, μόνο για την ηλικία. Πρόκειται για τον συνδυασμό ηλικίας, χαρακτήρα, πολιτικού ύφους και τεράστιας εξουσίας. Ένας πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών δεν είναι απλώς ένας ηλικιωμένος πολιτικός που δίνει ομιλίες και συμμετέχει σε συσκέψεις. Είναι ο άνθρωπος που έχει στα χέρια του τις ένοπλες δυνάμεις, την εξωτερική πολιτική και την οικονομική κατεύθυνση της ισχυρότερης χώρας του κόσμου, με αποφάσεις που μπορούν να επηρεάσουν την παγκόσμια ασφάλεια.
Γι’ αυτό και κάθε ένδειξη κόπωσης, σύγχυσης ή απώλειας ελέγχου αποκτά διαφορετικές διαστάσεις. Δεν αφορά μόνο την προσωπική εικόνα του Τραμπ ούτε τη μικροπολιτική αντιπαράθεση στην Ουάσινγκτον. Αφορά τη σταθερότητα των Ηνωμένων Πολιτειών και, κατ’ επέκταση, τη διεθνή τάξη πραγμάτων.
Το τελευταίο διάστημα, δημόσιες εμφανίσεις του Τραμπ έχουν τροφοδοτήσει τη συζήτηση. Φωτογραφίες και βίντεο όπου εμφανίζεται κουρασμένος, στιγμές κατά τις οποίες μοιάζει να κλείνει τα μάτια του σε εκδηλώσεις, ομιλίες με επαναλήψεις και παρεκκλίσεις, αλλά και εκρήξεις θυμού σε συνεντεύξεις, έχουν χρησιμοποιηθεί από τους επικριτές του ως ενδείξεις μιας ανησυχητικής πορείας. Οι συνεργάτες του απαντούν πως πρόκειται για υπερβολές ή κακόβουλες ερμηνείες.
Από το πολιτικό στιλ στην ανησυχία για την κρίση του
Το ζήτημα, όμως, δεν περιορίζεται στην εικόνα. Ο Τραμπ εμφανίζεται συχνά να λειτουργεί με τους ίδιους τρόπους που τον καθιέρωσαν πολιτικά: επιθέσεις, προσβολές, υπερβολές, απειλές και άρνηση οποιασδήποτε παραδοχής αδυναμίας. Μόνο που τώρα, στα 80 του, αυτή η συμπεριφορά ερμηνεύεται από πολλούς όχι απλώς ως πολιτικό στιλ, αλλά ως πιθανή ένδειξη ότι η πίεση της ηλικίας και της εξουσίας βαραίνει όλο και περισσότερο.
Η εικόνα που επιχειρεί να καλλιεργήσει ο ίδιος είναι σχεδόν πολεμική. Ο Τραμπ δεν θέλει να εμφανίζεται ως ένας πρόεδρος που γερνά. Θέλει να φαίνεται ως ένας ηγέτης που εξακολουθεί να κυριαρχεί, να ελέγχει, να επιβάλλεται. Στον δικό του πολιτικό μύθο, δεν υπάρχει χώρος για φθορά. Δεν υπάρχει χώρος για αδυναμία. Δεν υπάρχει χώρος για την παραδοχή ότι ο χρόνος αγγίζει και εκείνον.
Ο αντίπαλος που δεν μπορεί να νικήσει
Αυτό, όμως, είναι και το παράδοξο της σημερινής στιγμής. Ο Τραμπ έχει συνηθίσει να αντιμετωπίζει τους αντιπάλους του σαν εχθρούς που μπορούν να ηττηθούν. Μπορεί να επιτεθεί σε πολιτικούς αντιπάλους, να προσβάλει δημοσιογράφους, να πιέσει συνεργάτες, να αλλάξει την ατζέντα, να μετατρέψει μια κρίση σε τηλεοπτικό θέαμα. Υπάρχει όμως ένας αντίπαλος που δεν ανταποκρίνεται σε καμία από αυτές τις μεθόδους: ο χρόνος.
Ο χρόνος δεν απαντά στις προσβολές. Δεν φοβάται τις απειλές. Δεν επηρεάζεται από τα πλήθη, τις δημοσκοπήσεις ή τα συνθήματα. Δεν μπορεί να απολυθεί, να γελοιοποιηθεί ή να συρθεί σε τηλεοπτική αντιπαράθεση. Και αυτό είναι, ίσως, το μεγαλύτερο πολιτικό πρόβλημα για έναν άνθρωπο που έχτισε την εικόνα του πάνω στην ιδέα ότι μπορεί να νικήσει τους πάντες.
Οι υποστηρικτές του βλέπουν στην επιμονή του μια απόδειξη αντοχής. Για αυτούς, οι επιθέσεις για την ηλικία του είναι απλώς ακόμη ένα μέσο πολιτικής υπονόμευσης. Θεωρούν ότι ο Τραμπ εξακολουθεί να διαθέτει το ένστικτο, τη δύναμη και την αποφασιστικότητα που τον έφεραν ξανά στην εξουσία. Στα μάτια τους, οι επικρίσεις για την υγεία και τη συμπεριφορά του είναι συνέχεια της ίδιας αντιπαράθεσης που τον συνοδεύει από την πρώτη στιγμή που μπήκε στην πολιτική.
Για τους αντιπάλους του, όμως, η ανησυχία είναι βαθύτερη. Δεν τους απασχολεί μόνο αν ο Τραμπ κουράζεται περισσότερο ή αν οι δημόσιες εμφανίσεις του είναι λιγότερο ελεγχόμενες. Τους απασχολεί αν η ηλικία επιδεινώνει μια ήδη απρόβλεπτη προεδρική συμπεριφορά. Αν η κόπωση αυξάνει την παρορμητικότητα. Αν η ανάγκη να αποδείξει διαρκώς ότι παραμένει ισχυρός τον οδηγεί σε ακόμη πιο επικίνδυνες αποφάσεις.
Το ζήτημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται αντιμέτωπες με διεθνείς κρίσεις, οικονομικές πιέσεις, κοινωνικό διχασμό και βαθιά δυσπιστία προς τους θεσμούς. Ένας πρόεδρος σε τέτοιο περιβάλλον καλείται να επιδεικνύει αυτοσυγκράτηση, ψυχραιμία και ικανότητα σύνθεσης. Οι επικριτές του Τραμπ αμφισβητούν ακριβώς αυτά τα χαρακτηριστικά.
Παράλληλα, η στάση του Λευκού Οίκου απέναντι στη συζήτηση για την ηλικία του εντείνει τα ερωτήματα. Αντί για πλήρη διαφάνεια, οι συνεργάτες του επιλέγουν την απόλυτη άρνηση. Κάθε αμφιβολία παρουσιάζεται ως εχθρική προπαγάνδα. Κάθε ερώτηση για την υγεία του αντιμετωπίζεται σαν επίθεση. Όμως η υπερβολική προσπάθεια να πειστεί η κοινή γνώμη ότι δεν υπάρχει τίποτα προς συζήτηση συχνά φέρνει το αντίθετο αποτέλεσμα: κάνει πολλούς να αναρωτιούνται τι ακριβώς επιχειρείται να κρυφτεί.
Η πολιτική ιστορία δείχνει ότι η ηλικία στην εξουσία μπορεί να λειτουργήσει με διαφορετικούς τρόπους. Μπορεί να φέρει μεγαλύτερη ψυχραιμία, ιστορική συνείδηση και ικανότητα αποστασιοποίησης. Μπορεί όμως και να ενισχύσει παλιές εμμονές, να μειώσει την αντοχή στην κριτική και να περιορίσει την προσαρμοστικότητα. Στην περίπτωση Τραμπ, πολλοί φοβούνται το δεύτερο.
Το κρίσιμο ερώτημα για την προεδρία Τραμπ
Το ερώτημα δεν είναι αν ένας 80χρονος μπορεί να κυβερνήσει. Υπάρχουν άνθρωποι μεγάλης ηλικίας με καθαρή σκέψη, σπάνια ενέργεια και βαθιά εμπειρία. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν ο συγκεκριμένος 80χρονος, με τον συγκεκριμένο χαρακτήρα, στο συγκεκριμένο αξίωμα και στη συγκεκριμένη διεθνή συγκυρία, μπορεί να λειτουργήσει με την ψυχραιμία και την κρίση που απαιτεί η προεδρία των Ηνωμένων Πολιτειών.
Καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ γιορτάζει τα 80ά του γενέθλια, η Αμερική παρακολουθεί έναν ηγέτη που επιμένει να παρουσιάζεται αήττητος. Όμως, όσο ισχυρός κι αν είναι πολιτικά, όσο κι αν ελέγχει το κόμμα του, όσο κι αν επηρεάζει εκατομμύρια ψηφοφόρους, δεν μπορεί να ξεφύγει από την πιο ανθρώπινη αλήθεια: όλοι γερνούν.
Για τους περισσότερους ανθρώπους, αυτή η αλήθεια είναι προσωπική. Για έναν πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, είναι παγκόσμια υπόθεση. Γιατί όταν ο άνθρωπος που κρατά τόσο μεγάλη δύναμη βρίσκεται αντιμέτωπος με τη φθορά, οι συνέπειες δεν περιορίζονται στον ίδιο. Αγγίζουν τη χώρα του, τους συμμάχους του, τους αντιπάλους του και έναν ολόκληρο πλανήτη που εξαρτάται, σε μεγάλο βαθμό, από την κρίση του.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
