Η συριακή δικαιοσύνη καταδίκασε τη Δευτέρα σε ισόβια κάθειρξη τον πρώην μεγάλο μουφτή της χώρας, Αχμάντ Μπαντρεντίν Χασούν, σε μία από τις σημαντικότερες δίκες που έχουν πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα εναντίον θρησκευτικού αξιωματούχου του καθεστώτος του Μπασάρ αλ Άσαντ.
Το 4ο Κακουργιοδικείο της Δαμασκού έκρινε τον Χασούν ένοχο για εγκλήματα που συνδέονται με τον εμφύλιο πόλεμο, μεταξύ άλλων για υποκίνηση βίας, δικαιολόγηση δολοφονιών και κατάχρηση της θέσης του. Παράλληλα, αποφασίστηκε η δέσμευση και κατάσχεση της κινητής και ακίνητης περιουσίας του υπέρ του συριακού Δημοσίου.
Η απόφαση έχει ιδιαίτερη συμβολική βαρύτητα, καθώς ο Χασούν δεν ήταν απλώς ένας θρησκευτικός παράγοντας.
Για 16 χρόνια βρισκόταν στην κορυφή της επίσημης ισλαμικής θρησκευτικής ιεραρχίας της Συρίας και υπήρξε ένας από τους πιο προβεβλημένους υποστηρικτές του Μπασάρ αλ Άσαντ.
Ποιος είναι ο Αχμάντ Μπαντρεντίν Χασούν
Ο Χασούν γεννήθηκε στο Χαλέπι το 1949 και προερχόταν από γνωστή θρησκευτική οικογένεια. Πριν αναλάβει την ανώτατη θρησκευτική θέση της χώρας, είχε διατελέσει μουφτής του Χαλεπίου και μέλος του Ανώτατου Συμβουλίου Φάτουα.
Τον Ιούλιο του 2005, ο Μπασάρ αλ Άσαντ τον διόρισε Μεγάλο Μουφτή της Συρίας, μετά τον θάνατο του προκατόχου του, Αχμάντ Κεφτάρο. Παρέμεινε στη θέση έως τον Νοέμβριο του 2021, όταν ο Άσαντ κατάργησε τον ίδιο τον θεσμό.
Η σχέση του Χασούν με το καθεστώς ήταν στενή. Κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου εμφανιζόταν συχνά στο πλευρό του Άσαντ και υιοθέτησε δημόσια θέσεις υπέρ της κυβέρνησης, γεγονός που τον κατέστησε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα θρησκευτικά πρόσωπα που συνδέθηκαν με το καθεστώς.
Το Associated Press τον χαρακτηρίζει ένθερμο υποστηρικτή του πρώην προέδρου.
Τι ήταν ο «Μεγάλος Μουφτής» της Συρίας
Ο όρος «μουφτής» προέρχεται από την ισλαμική παράδοση. Ο μουφτής είναι ισλαμιστής νομικός που διαθέτει την κατάρτιση να εκδίδει φάτουα (fatwa), δηλαδή γνωμοδοτήσεις σχετικά με ζητήματα του ισλαμικού δικαίου.
Η φάτουα δεν είναι από μόνη της δικαστική απόφαση με την έννοια του κοσμικού δικαίου. Πρόκειται για θρησκευτική-νομική γνωμοδότηση, η οποία ερμηνεύει το ισλαμικό δίκαιο πάνω σε συγκεκριμένο ζήτημα.
Ο Μεγάλος Μουφτής είναι, όπου υπάρχει ο συγκεκριμένος θεσμός, ο ανώτατος κρατικός ή θεσμικός μουφτής. Στη Συρία αποτελούσε τον κορυφαίο αξιωματούχο της επίσημης ισλαμικής θρησκευτικής ιεραρχίας και είχε αρμοδιότητες που περιλάμβαναν την έκδοση θρησκευτικών γνωμοδοτήσεων και τη συμμετοχή σε ζητήματα που αφορούσαν την επίσημη θρησκευτική ζωή της χώρας.
Σημαντική λεπτομέρεια είναι ότι στη Συρία ο θεσμός είχε ενταχθεί βαθιά στον κρατικό μηχανισμό.
Μετά τις συνταγματικές αλλαγές του 1973, ο Μεγάλος Μουφτής διοριζόταν από τον πρόεδρο, γεγονός που περιόριζε την ανεξαρτησία του θεσμού από την πολιτική εξουσία.
Επομένως, ο Χασούν δεν ήταν ένας ανεξάρτητος θρησκευτικός ηγέτης που απλώς εξέφραζε προσωπικές απόψεις. Ήταν ο επικεφαλής ενός κρατικά ενταγμένου θρησκευτικού θεσμού, ο οποίος λειτουργούσε μέσα στο πολιτικό και διοικητικό σύστημα του καθεστώτος Άσαντ.
Γιατί είχε σημασία ο ρόλος του στο καθεστώς
Η σημασία του Χασούν κατά τον εμφύλιο δεν περιοριζόταν στην έκδοση θρησκευτικών γνωμοδοτήσεων.
Η επίσημη θρησκευτική ιεραρχία αποτελούσε ένα από τα εργαλεία με τα οποία το καθεστώς επιχειρούσε να παρουσιάσει τις στρατιωτικές και πολιτικές του επιλογές ως νόμιμες και να αντιπαραθέσει τη δική του αφήγηση στην εξέγερση του 2011.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στη σημερινή δικαστική διαδικασία, η επίσημη θρησκευτική διοίκηση επί Άσαντ χρησιμοποιήθηκε για να προσφέρει θρησκευτικό και πολιτικό άλλοθι σε στρατιωτικές και επιχειρήσεις ασφαλείας, ενώ το δικαστήριο αναφέρθηκε ειδικότερα στη δικαιολόγηση της χρήσης βαρελιών με εκρηκτικά εναντίον περιοχών αμάχων.
Αυτό είναι και το κρίσιμο σημείο της υπόθεσης: η δίκη δεν αφορά μόνο τις προσωπικές δηλώσεις του Χασούν, αλλά τον τρόπο με τον οποίο η θρησκευτική εξουσία χρησιμοποιήθηκε ως μέρος του ευρύτερου κρατικού μηχανισμού κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Η κατάργηση του θεσμού από τον ίδιο τον Άσαντ
Η ειρωνεία της υπόθεσης είναι ότι ο ίδιος ο Μπασάρ αλ Άσαντ κατάργησε τη θέση του Μεγάλου Μουφτή το 2021.
Με νομοθετικό διάταγμα που εκδόθηκε στις 15 Νοεμβρίου 2021, ο Άσαντ κατάργησε τη θέση και μετέφερε τις βασικές αρμοδιότητές της στο Συμβούλιο Ισλαμικής Νομολογίας, ένα συλλογικό όργανο υπό το υπουργείο Θρησκευτικών Κληροδοτημάτων.
Το Συμβούλιο ανέλαβε μεταξύ άλλων την έκδοση φάτουα και τον καθορισμό της έναρξης και της λήξης του Ραμαζανιού. Παράλληλα, πρόεδρος του Συμβουλίου ορίστηκε ο υπουργός Θρησκευτικών Κληροδοτημάτων.
Με τον τρόπο αυτό ο Άσαντ ουσιαστικά τερμάτισε την προσωπική θρησκευτική εξουσία που συγκέντρωνε ο Μεγάλος Μουφτής και ενίσχυσε τον άμεσο διοικητικό έλεγχο του κράτους πάνω στους θρησκευτικούς θεσμούς.
Ο Χασούν, ο οποίος είχε αναλάβει τη θέση το 2005, αποχώρησε έτσι από το αξίωμα.
Από το αεροδρόμιο στη φυλακή
Μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024, ο Χασούν συνελήφθη τον Μάρτιο του 2025 στο αεροδρόμιο, ενώ σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες επιχειρούσε να εγκαταλείψει τη χώρα.
Η σημερινή απόφαση αποτελεί την πρώτη καταδίκη κορυφαίου θρησκευτικού αξιωματούχου του πρώην καθεστώτος στο πλαίσιο της δικαστικής διαδικασίας για τα εγκλήματα της περιόδου του εμφυλίου.
Ο Χασούν είναι, σύμφωνα με το Associated Press και το Arab News, ο 10ος αξιωματούχος της εποχής Άσαντ που καταδικάζεται από τις νέες συριακές αρχές.
Η απόφαση εκδόθηκε παρουσία του κατηγορουμένου, σε αντίθεση με τις πρόσφατες καταδίκες άλλων κορυφαίων στελεχών του καθεστώτος.
Το νέο κεφάλαιο της συριακής δικαιοσύνης
Η δίκη του Χασούν εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια των νέων συριακών αρχών να οδηγήσουν στη δικαιοσύνη στελέχη του καθεστώτος Άσαντ.
Τις τελευταίες εβδομάδες έχουν επιβληθεί βαριές ποινές σε πρώην αξιωματούχους, ενώ ο ίδιος ο Μπασάρ αλ Άσαντ, ο οποίος έχει καταφύγει στη Μόσχα, καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο μαζί με τον αδελφό του Μάχερ και άλλους πρώην αξιωματούχους για εγκλήματα που συνδέονται με τον εμφύλιο.
Η διαδικασία, ωστόσο, δεν είναι απαλλαγμένη από αντιδράσεις.
Ορισμένες οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν εκφράσει ανησυχίες για την ταχύτητα και τις εγγυήσεις δίκαιης δίκης σε ορισμένες από αυτές τις υποθέσεις, ενώ για πολλούς Σύρους οι δίκες αποτελούν μια πολυαναμενόμενη διαδικασία λογοδοσίας μετά από χρόνια πολέμου και καταστολής.
Ο θεσμός επανήλθε μετά την πτώση του Άσαντ
Η θέση του Μεγάλου Μουφτή δεν παρέμεινε καταργημένη μετά την πτώση του καθεστώτος.
Τον Μάρτιο του 2025, ο μεταβατικός πρόεδρος Αχμάντ αλ-Σάρα εξέδωσε διάταγμα με το οποίο επανέφερε τη θέση και διόρισε τον σεΐχη Οσάμα αλ-Ριφάι ως Μεγάλο Μουφτή της Συρίας. Παράλληλα δημιουργήθηκε Ανώτατο Συμβούλιο Φάτουα με 15 λόγιους και ιμάμηδες.
Η επαναφορά του θεσμού αποτελεί, συνεπώς, μέρος της προσπάθειας της μεταβατικής εξουσίας να αναδιαμορφώσει τη θρησκευτική και θεσμική ζωή της χώρας μετά την κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ.
Τι σημαίνει η καταδίκη
Η καταδίκη του Χασούν έχει μεγαλύτερη σημασία από την ποινή ενός ακόμη πρώην αξιωματούχου.
Για πρώτη φορά ένας άνθρωπος που βρισκόταν στην κορυφή της επίσημης θρησκευτικής ιεραρχίας του καθεστώτος οδηγείται σε ισόβια κάθειρξη για τον ρόλο του κατά τον εμφύλιο.
Η υπόθεση θέτει στο επίκεντρο όχι μόνο την ατομική ευθύνη ενός κληρικού αλλά και το ζήτημα της συνεργασίας μεταξύ πολιτικής, κρατικής και θρησκευτικής εξουσίας στη διάρκεια της πολυετούς σύγκρουσης.
Για τις νέες συριακές αρχές, η δίκη αποτελεί ακόμη ένα βήμα στην προσπάθεια να αποδοθούν ευθύνες για τα εγκλήματα της εποχής Άσαντ.
Για τους επικριτές της διαδικασίας, το μεγάλο ερώτημα είναι εάν αυτή η διαδικασία θα συνοδευτεί από επαρκείς εγγυήσεις δικαιοσύνης και αποδεικτικής τεκμηρίωσης.
Σε κάθε περίπτωση, η εικόνα του πρώην Μεγάλου Μουφτή να καταδικάζεται σε ισόβια αποτελεί ένα από τα πλέον συμβολικά στιγμιότυπα της μετα-Άσαντ εποχής.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
