Του Marc Champion
Από τα δύο βασικά αγκάθια για την επίτευξη μιας συμφωνίας που θα έθετε τέλος στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή από το Κίεβο, αν όχι και από τη Μόσχα, φαίνεται πως έχει σημειωθεί πρόοδος στο ζήτημα των εγγυήσεων ασφαλείας. Οι εδαφικές παραχωρήσεις, ωστόσο, αποδεικνύονται πολύ πιο δύσκολες, και εύλογα τίθεται το ερώτημα γιατί.
Για όσους προωθούν το αρχικό σχέδιο κατάπαυσης του πυρός των 28 σημείων, το οποίο Αμερικανοί διαπραγματευτές φέρεται να συνέταξαν από κοινού με το Κρεμλίνο, η απάντηση είναι απλή: Δεν θα έπρεπε να αποτελεί τόσο μεγάλο ζήτημα. Η Ρωσία ήδη κατέχει περίπου το 20% της γειτονικής της χώρας και η προσθήκη των περιοχών της επαρχίας του Ντονέτσκ που παραμένουν υπό ουκρανικό έλεγχο θα αύξανε αυτό το ποσοστό μόλις κατά περίπου μία ποσοστιαία μονάδα. Αν κανείς κάνει ένα βήμα πίσω και δει τη μεγάλη εικόνα, αυτό φαίνεται ένα μικρό τίμημα για μια πραγματικά ανεξάρτητη Ουκρανία, έπειτα από αιώνες αγώνων. Άλλωστε, σύμφωνα με αυτό το επιχείρημα, αν ο πόλεμος συνεχιστεί, η Ουκρανία σύντομα θα χάσει έτσι κι αλλιώς αυτά τα εδάφη.
Υπάρχουν, όμως, σοβαρά προβλήματα με αυτή την άποψη, διότι εδώ δεν πρόκειται για μια συμφωνία αγοραπωλησίας ακινήτων. Η πιο γνωστή επιπλοκή αφορά τη στρατιωτική αξία της περιοχής που επιδιώκει ο Βλαντίμιρ Πούτιν, τη λεγόμενη «ζώνη-φρούριο» πόλεων, την οποία οι ρωσικές δυνάμεις προσπαθούν, χωρίς επιτυχία, να καταλάβουν από το 2014. Αν αυτή η περιοχή παραδοθεί, η Ρωσία θα βρεθεί σε δραματικά ευνοϊκότερη θέση για να επανεκκινήσει την εισβολή, εφόσον το επιλέξει, καθώς δεν θα υπάρχουν φυσικές αμυντικές γραμμές μέχρι τη μεγάλη βιομηχανική πόλη του Ντνίπρο. Και όχι, η Ουκρανία δεν είναι καταδικασμένη να χάσει σύντομα αυτά τα εδάφη.
Σε καμία περίπτωση δεν είναι σαφές ότι ο Πούτιν έχει χάσει την όρεξή του για περαιτέρω πόλεμο και κατακτήσεις. Την Τετάρτη, σε μια σκληρή ομιλία προς αξιωματούχους του ρωσικού υπουργείου Άμυνας, δεσμεύτηκε ότι «οι στόχοι της ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης θα επιτευχθούν άνευ όρων», σύμφωνα με τους Financial Times. Αυτό, είπε, θα συμβεί είτε επειδή η Ουκρανία και τα «ευρωπαϊκά γουρούνια» που τη στηρίζουν, θα αποδεχθούν αυτούς τους στόχους, είτε επειδή θα «απελευθερώσει τα ιστορικά εδάφη της Ρωσίας» στο πεδίο της μάχης.
Εξίσου σοβαρές με τους στρατιωτικούς κινδύνους που συνεπάγεται για την Ουκρανία η εγκατάλειψη κρίσιμων αμυντικών γραμμών είναι οι ανησυχίες εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων που εξακολουθούν να ζουν σε αυτή την περιοχή του Ντονμπάς ή έχουν διαφύγει σε ασφαλέστερα μέρη. Θα βρεθούν αντιμέτωποι με ένα σκληρό δίλημμα: Να ζήσουν υπό ρωσική κατοχή, με όλη τη βιαιότητα και την καταστολή που αυτή συνεπάγεται, ή να θυσιάσουν τα σπίτια και τα μέσα βιοπορισμού τους.
Ως πρόεδρος, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι οφείλει επίσης να λάβει υπόψη τους νεκρούς στρατιώτες της χώρας του. Ποιος θα ήταν, τότε, ο σκοπός της θυσίας τους; Το ηθικό θα κατέρρεε και ένα βαθύ αίσθημα προδοσίας θα σφράγιζε το πολιτικό μέλλον της Ουκρανίας.
Όλα αυτά θα δημιουργούσαν στρατιωτικές και πολιτικές αδυναμίες που ο Πούτιν θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί. Ωστόσο, ακόμη κι έτσι, δεν αποτυπώνεται πλήρως το πραγματικό βάρος της παραχώρησης εδαφών. Διότι το Ντονέτσκ δεν αποτελεί εξαίρεση. Υπάρχουν, δυστυχώς, πολλά σημεία στην Ουκρανία που δείχνουν τι μπορεί να σημαίνει η μετατόπιση της γραμμής του μετώπου κατά λίγα μόνο χιλιόμετρα. Ένα από αυτά είναι το Οτσάκιβ, στις εκβολές του ποταμού Μπουγκ, στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας.
Από ένα ψηλό σημείο με θέα τη θάλασσα, μπορεί κανείς να διακρίνει τις ρωσικές δυνάμεις που βρίσκονται μόλις τέσσερα ή πέντε χιλιόμετρα μακριά, σε αυτό που είναι γνωστό ως η χερσόνησος Κινμπούρν (Kinburn Spit) ή, για τους ντόπιους που είχαν εκεί καλοκαιρινά σπίτια πάνω σε αυτή την κατάφυτη αμμουδιά, «οι ουκρανικές Μαλδίβες». Οι Ρώσοι, όμως, μπορούν επίσης να σε δουν. Πετούν drones πάνω από το Οτσάκιβ κάθε μέρα. Τα περισσότερα σπίτια στη μακριά, εκτεθειμένη πλαγιά που κατεβαίνει από την εκκλησία προς τη θάλασσα έχουν τρύπες από εκρήξεις στις στέγες τους.
Τα παιδιά κάνουν μάθημα στο μετασκευασμένο υπόγειο του τοπικού λυκείου. Οι τοπικές αρχές εγκατέστησαν συστήματα εξαερισμού και ανακαίνισαν τον χώρο ώστε να είναι φωτεινός και κατοικήσιμος. Και το νοσοκομείο έχει, σε μεγάλο βαθμό, μεταφερθεί επίσης κάτω από τη γη.
Το Οτσάκιβ εφαρμόζει ένα πρόγραμμα δωρεάν επισκευής στεγών, στις περιπτώσεις όπου τα σπίτια δεν έχουν εγκαταλειφθεί, καθώς το δημαρχείο είναι αποφασισμένο να κρατήσει την πόλη ζωντανή. «Είναι ένα φαύλος κύκλος», είχε πει ο αναπληρωτής δήμαρχος Ολέξιι Βάσκοφ, καθώς έδειχνε έναν σιτοβολώνα που καταστράφηκε από πύραυλο Kalibr εκτοξευμένο από τη θάλασσα. «Αν δεν ανακαινίσουμε, οι άνθρωποι δεν θα μείνουν ούτε θα επιστρέψουν· κι αν δεν είναι εδώ, δεν έχουμε χρήματα για να ανακαινίσουμε». Παλαιότερα διέθετε δέκα συνεργεία για επισκευές στεγών. Σήμερα έχει μόνο ένα.
Όμως, ακόμη κι αν Ρώσοι χειριστές drones έχουν στοχοποιήσει εδώ αμάχους που κινούνταν με ποδήλατα, η πόλη δεν είναι ο κύριος στόχος τους. Αυτός είναι ο αποκλεισμός του Μικολάιβ, μιας μεγαλύτερης πόλης λίγο πιο πάνω στον ποταμό, η οποία πριν από τον πόλεμο διέθετε το πιο εκσυγχρονισμένο λιμάνι της χώρας, μέσω του οποίου διακινούνταν το μεγαλύτερο μέρος των ουκρανικών εξαγωγών σιτηρών.
Το Μικολάιβ έφτασε επικίνδυνα κοντά στην κατάληψη τις πρώτες ημέρες της εισβολής του Πούτιν, τον Φεβρουάριο του 2022. Η πόλη και ο ποταμός Μπουγκ αποτελούν για τη στρατηγικής σημασίας Οδησσό ό,τι είναι η «ζώνη-φρούριο» για το Ντνίπρο: Την τελευταία φυσική γραμμή άμυνας. Ρωσικά στρατεύματα και άρματα μάχης έφτασαν μέχρι τα προάστια του Μικολάιβ, πριν απωθηθούν σε απόσταση 10–15 χιλιομέτρων.
Από εκείνες τις θέσεις, εκτόξευαν έως και 32 πυραύλους μικρού βεληνεκούς την ημέρα, για 321 συνεχόμενες ημέρες, όπως θυμήθηκε ο περιφερειάρχης του Μικολάιβ, Βιτάλι Κιμ, από τα νέα του γραφεία, λίγες εκατοντάδες μέτρα από το κατεστραμμένο κτίριο της περιφερειακής διοίκησης. Πάνω από 6.000 κτίρια υπέστησαν ζημιές εκείνους τους μήνες, ενώ μεγάλο μέρος των ενεργειακών και υδροδοτικών υποδομών της πόλης καταστράφηκε. Ο αγωγός που μετέφερε πόσιμο νερό χτυπήθηκε σε πολλά σημεία. Σχεδόν 300.000 από τους 470.000 κατοίκους της πόλης εγκατέλειψαν τις εστίες τους.
Όλα αυτά σταμάτησαν όταν μια ουκρανική αντεπίθεση απώθησε τις ρωσικές δυνάμεις περίπου 60 χιλιόμετρα προς τα πίσω, λίγο πέρα από τη Χερσώνα, την επόμενη πόλη προς τα ανατολικά, τον Νοέμβριο του 2022. Το Μικολάιβ ανοικοδομείται έκτοτε επί τρία χρόνια, με τη βοήθεια 317 εκατ. ευρώ (372 εκατ. δολάρια) σε ξένη βοήθεια. Σήμερα υπάρχουν περισσότερα καφέ και εστιατόρια, περισσότερη κίνηση στους δρόμους απ’ ό,τι υπήρχαν πριν από τον πόλεμο, και ο πληθυσμός έχει σχεδόν επιστρέψει στα επίπεδα του 2021. Σύμφωνα με τον Κιμ, έχουν ανοίξει περισσότερες από 580 νέες επιχειρήσεις.
Η μονάδα επεξεργασίας νερού διαθέτει και πάλι γλυκό νερό, ακόμη κι αν αυτό παραμένει μη πόσιμο ακόμη και μετά το φιλτράρισμα. Οι βρώμικες επενδύσεις από πλακάκια αντικαθίστανται, θάλαμο τον θάλαμο, ενόψει της άφιξης ενός νέου αγωγού που θα φέρνει πολύ καθαρότερο νερό από απόσταση 60 χιλιομέτρων. Σε όλη την πόλη, δρόμοι ξηλώνονται για την αντικατάσταση 200 χιλιομέτρων χαλύβδινων αγωγών ύδρευσης, οι οποίοι έχουν διαβρωθεί από την έκτακτη παροχή θαλασσινού νερού.
Τι θα συνέβαινε, λοιπόν, αν η Ουκρανία εξαναγκαζόταν να παραχωρήσει ξανά την περιφέρεια της Χερσώνας, την οποία ο Πούτιν εξακολουθεί να θεωρεί προσαρτημένο ρωσικό έδαφος, όπως και το Ντονέτσκ;
«Δεν νομίζω ότι είναι δυνατόν· θα ήταν σαν να ζητούσες από τις ΗΠΑ να παραχωρήσουν την Αλάσκα», είπε ο Κιμ. «Αλλά αν συνέβαινε, θα γινόμασταν ξανά πόλη πρώτης γραμμής, με τα ίδια προβλήματα που είχαμε πριν. Οι κίνδυνοι θα ήταν υπερβολικά μεγάλοι για να επιστρέψουν οι επιχειρήσεις και να επενδύσουν».
Ακόμη και τώρα, το μέλλον παραμένει ζοφερό. Το λιμάνι παραμένει ανενεργό. Περισσότερα από 100 πλοία και φορτηγίδες σιτηρών έχουν παγιδευτεί εκεί εδώ και τέσσερα χρόνια. Όταν κάποια επιχείρησαν να αποπλεύσουν, οι ρωσικές δυνάμεις άνοιξαν πυρ, βυθίζοντας το ένα από αυτά.
Αυτό, σε μεγάλη κλίμακα, εξηγεί γιατί οι λεπτομέρειες οποιασδήποτε εδαφικής συμφωνίας έχουν τόσο μεγάλη σημασία. Η μεγαλύτερη μεταπολεμική πρόκληση για την Ουκρανία θα είναι δημογραφική. Και δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί όσο η Ρωσία χρησιμοποιεί την εγγύτητα των δυνάμεών της για να αποσταθεροποιεί τη γειτονική χώρα, κάτι που επιχειρεί με εμπορικά, συγκεκαλυμμένα και στρατιωτικά μέσα από την ημέρα που η Ουκρανία απέκτησε την ανεξαρτησία της.
Ο Αντρίι Ρόζοφ, διευθυντής του τμήματος οικονομικής ανάπτυξης της Οδησσού, ένας άνθρωπος των αριθμών που σπούδασε διοίκηση επιχειρήσεων στο Σικάγο, λέει ότι από πληθυσμό 45 εκατομμυρίων το 2013, η Ουκρανία έχει σήμερα περίπου 28 εκατομμύρια κατοίκους. Λίγο περισσότεροι από 10 εκατομμύρια είναι συνταξιούχοι και μεταξύ 5 και 7 εκατομμυρίων είναι πολύ νέοι για να εργαστούν. Αυτό αφήνει, στην καλύτερη περίπτωση, 11 εκατομμύρια ανθρώπους για να ανοικοδομήσουν τη χώρα, δεδομένου ότι πολλοί από όσους επιστρέψουν από το μέτωπο θα έχουν υποστεί φέρουν ακρωτηριασμούς ή θα είναι υπερβολικά τραυματισμένοι για να εργαστούν.
Αυτό είναι κατά πολλά εκατομμύρια λιγότερο από ό,τι απαιτείται. Η Ουκρανία χρειάζεται να επιστρέψουν στα σπίτια τους οι 6 έως 7 εκατομμύρια πρόσφυγές της και, για να συμβεί αυτό, ο πόλεμος πρέπει να τελειώσει οριστικά, με εγγυήσεις ασφαλείας και εδαφικές ρυθμίσεις που θα επιτρέπουν στις Ουκρανές μητέρες να φέρουν τα παιδιά τους πίσω από τα ασφαλή σχολεία και τις δουλειές της Δυτικής Ευρώπης.
Ο Κιμ και οι Δανοί υποστηρικτές του κάνουν ό,τι μπορούν για το Μικολάιβ: Χτίζουν σχολεία με καταφύγια, εξασφαλίζουν καθαρό νερό και διοργανώνουν ακόμη και υπαίθρια μουσικά φεστιβάλ για να δείξουν ότι υπάρχει ζωή στην οποία μπορεί κανείς να επιστρέψει. Όμως, τελικά, το λιμάνι πρέπει να ανοίξει με εγγυημένη ασφάλεια που να μπορεί να ασφαλιστεί και αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να υπάρχουν Ρώσοι χειριστές drones και πυροβόλα στη χερσόνησο Κινμπούρν.
Δυσκολεύομαι ειλικρινά να πιστέψω ότι ο Πούτιν θα υπέγραφε οποιαδήποτε συμφωνία που θα παρείχε τέτοιου είδους διασφαλίσεις. Όπως λέει συχνά, κάτι τέτοιο δεν θα αντιμετώπιζε τις «ριζικές αιτίες» της σύγκρουσης, οι οποίες είναι ότι επιδιώκει τον έλεγχο ολόκληρης της Ουκρανίας και μια ευρύτερη σφαίρα επιρροής. Και ακριβώς γι’ αυτό, η προθυμία του να αποδεχθεί όρους που θα τον εμποδίζουν είτε να επανεκκινήσει τον πόλεμο είτε να τον συνεχίσει σε υβριδική μορφή, μεταμφιεσμένη σε ειρήνη, θα πρέπει να αποτελεί το κριτήριο με το οποίο θα κριθεί οποιαδήποτε συμφωνία.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
