Ήταν 18 ετών όταν εγκατέλειψε την Κερύνεια, τον Ιούλιο του 1974, πιστεύοντας ότι θα επέστρεφε στο σπίτι του μέσα σε λίγες ημέρες. Πενήντα δύο χρόνια αργότερα, ο Ιωσήφ Βιολάρης είναι δήμαρχος της κατεχόμενης πόλης, η οποία εξακολουθεί να έχει δημοτική αρχή, αλλά λειτουργεί στην προσφυγιά, με έδρα τη Λευκωσία.
Σε συνέντευξή του στη δημοσιογράφο Σοφία Παπαδοπούλου για το ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο δήμαρχος Κερύνειας επιστρέφει στις ημέρες της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο, περιγράφει όσα αντίκρισε όταν επισκέφθηκε ξανά τη γενέτειρά του και μιλά για την προσπάθεια να διατηρηθεί η σχέση των προσφύγων και των απογόνων τους με τον τόπο καταγωγής τους.
Στις 20 Ιουλίου 1974 βρισκόταν με την οικογένειά του στην Κερύνεια. Πέντε ημέρες νωρίτερα, κατά το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου, είχε συλληφθεί ο πατέρας του, ο οποίος υπηρετούσε ως αστυνομικός διευθυντής της πόλης. Επέστρεψε στο σπίτι το βράδυ της 19ης Ιουλίου. Το επόμενο πρωί άρχισαν οι βομβαρδισμοί.
Η οικογένεια εγκατέλειψε την πόλη με αυτοκίνητο και βρήκε καταφύγιο σε γειτονικό χωριό. Έμειναν για δύο ημέρες στα χωράφια, αποφεύγοντας να μπουν σε σπίτια για λόγους ασφαλείας. Ακολούθησε η απόφαση να κατευθυνθούν προς τη Λευκωσία, μέσα στη νύχτα, χωρίς αναμμένα φώτα.
«Ο πατέρας αποφάσισε ότι έπρεπε να φύγουμε. Φορτωθήκαμε στο αυτοκίνητο και πήγαμε σε ένα γειτονικό χωριό, όπου μείναμε δύο μέρες στα χωράφια. Τη Δευτέρα το βράδυ, ο πατέρας μας είπε ότι θα φεύγαμε για Λευκωσία, αλλά θα φεύγαμε βράδυ χωρίς φανάρια», θυμάται ο Ιωσήφ Βιολάρης.
Στις 22 Ιουλίου η Κερύνεια είχε πέσει στα χέρια των τουρκικών δυνάμεων. Οι άνθρωποι που την εγκατέλειπαν δεν γνώριζαν ότι ο αποχωρισμός τους από τον τόπο τους θα κρατούσε δεκαετίες.
«Όλοι μας νομίζαμε ότι θα φύγουμε μία-δύο μέρες και θα επιστρέψουμε», λέει ο δήμαρχος. Οι γονείς του πέθαναν χωρίς να μπορέσουν να επιστρέψουν στην Κερύνεια.
Η επιστροφή στην Κερύνεια και το πατρικό που δεν υπήρχε πια
Μετά το άνοιγμα των οδοφραγμάτων, ο Ιωσήφ Βιολάρης επισκέφθηκε την Κερύνεια μία ή δύο φορές. Η επιστροφή στην πόλη όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε δεν ήταν όπως την είχε φανταστεί.
Στη διάρκεια της συνέντευξης, η δημοσιογράφος του ΑΠΕ-ΜΠΕ τον ρώτησε: «Ήταν θυμός, απογοήτευση, θλίψη, αυτό που νιώσατε, όταν επιστρέψατε;».
«Νομίζω ήταν όλα μαζί… Κι ακόμα κι άλλα», απάντησε.
Το πατρικό του σπίτι είχε κατεδαφιστεί. Στη θέση του είχε κατασκευαστεί μια επταώροφη πολυκατοικία, ένα γεγονός που, όπως εξηγεί, τον οδήγησε στην απόφαση να μην ξαναεπισκεφθεί την πόλη. «Κάποια στιγμή είδα το σπίτι μου ότι κατεδαφίστηκε και είναι μια επταώροφη πολυκατοικία. Οπότε από τότε δεν ξαναπάτησα».
Δεν αναγνώριζε πλέον ούτε την εικόνα της Κερύνειας που είχε κρατήσει στη μνήμη του. «Είναι μια μεγαλούπολη πνιγμένη στο τσιμέντο, στις πολυκατοικίες και δεν είναι το ίδιο».
Για τον ίδιο, ακόμη και η διαδικασία διέλευσης από τα οδοφράγματα αποτελεί μια επώδυνη υπενθύμιση της κατοχής. Η δυνατότητα μιας επίσκεψης δεν ταυτίζεται με την επιστροφή στον τόπο του ως ελεύθερος κάτοικος.
«Για να περάσεις από το οδόφραγμα θα πρέπει να επιδείξεις την ταυτότητά σου στον κατακτητή. Αυτό είναι κάτι που σε πληγώνει».
Ένας Δήμος που συνεχίζει να λειτουργεί στην προσφυγιά
Ο Δήμος Κερύνειας εξακολουθεί να λειτουργεί, παρά το γεγονός ότι δεν έχει τη δυνατότητα να ασκεί τις συνηθισμένες αρμοδιότητες μιας δημοτικής αρχής στην πόλη του. Η προσωρινή του έδρα βρίσκεται στη Λευκωσία.
«Εμείς είμαστε ένας κατεχόμενος Δήμος, εξ ολοκλήρου κατεχόμενη πόλη και εξ ολοκλήρου κατεχόμενη επαρχία η Κερύνεια, άρα εμείς λειτουργούμε πλέον στην προσφυγιά, εδρεύουμε στη Λευκωσία και ναι, η αποστολή μας είναι εντελώς διαφορετική από έναν μη κατεχόμενο Δήμο».
Οι δημοτικές υπηρεσίες δεν μπορούν να παρέμβουν στην καθημερινότητα της κατεχόμενης πόλης. Το έργο τους επικεντρώνεται στην ανάδειξη του Κυπριακού, στην ενημέρωση για τις συνέπειες της εισβολής και στη διατήρηση των δεσμών ανάμεσα στους εκτοπισμένους κατοίκους.
«Εμάς η αποστολή μας είναι κυρίως η διαφώτιση, τόσο στην Κύπρο όσο και στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό, για το πρόβλημά μας, για την εισβολή, για την κατοχή, για την καταστροφή της πολιτιστικής κληρονομιάς».
Η επαφή με τους Κερυνειώτες, που ζουν πλέον σε διαφορετικές περιοχές της Κύπρου και στο εξωτερικό, αποτελεί βασική προτεραιότητα του Δήμου. Μέσα από συναντήσεις και εκδηλώσεις επιχειρείται να διατηρηθεί η σύνδεσή τους με την πόλη, αλλά και η επικοινωνία με τη δημοτική αρχή.
«Πρέπει να τους βλέπουμε, να βλέπουμε τα προβλήματά τους, να προσπαθούμε να τους φέρουμε κοντά μέσα από διάφορες εκδηλώσεις που μαζεύονται οι Κερυνειώτες και να έχουν μια επαφή, να ξέρουν ότι είναι Κερυνειώτες, ότι υπάρχει ο Δήμος τους, υπάρχει ο δήμαρχος, το Δημοτικό Συμβούλιο».
Ξεχωριστή θέση στις δραστηριότητες του Δήμου έχει η νεότερη γενιά. Πρόκειται για ανθρώπους που δεν έζησαν ποτέ στην Κερύνεια και γνωρίζουν την πόλη από τις αφηγήσεις των οικογενειών τους.
«Η νεολαία είναι κάτι που μας απασχολεί ιδιαίτερα, γιατί είναι παιδιά τα οποία δεν γεννήθηκαν στην Κερύνεια, δεν έζησαν στην Κερύνεια».
Για τον λόγο αυτό λειτουργεί Δημοτικό Συμβούλιο Νεολαίας, ενώ διοργανώνονται δράσεις που επιδιώκουν τη συμμετοχή των νέων στη δραστηριότητα του προσφυγικού Δήμου.«Εμείς, οι παλαιότεροι, σιγά σιγά φεύγουμε και θα πρέπει αυτοί πλέον να αναλάβουν τα ηνία, να αναλάβουν την καθοδήγηση μέχρι αυτή την ημέρα που θα επιστρέψουμε».
Το Γραφείο Επιστροφής και η διατήρηση της ιστορικής μνήμης
Η δημοτική αρχή συγκεντρώνει ιστορικό και οπτικοακουστικό υλικό για την Κερύνεια, καταγράφοντας μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν εκεί πριν από το 1974. Η καθημερινότητα, τα επαγγέλματα και η σχέση των κατοίκων με τη θάλασσα αποτελούν μέρος αυτής της προσπάθειας.
«Έχουμε βίντεο με μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν στην Κερύνεια, με μαρτυρίες για τα επαγγέλματα, για τη ζωή, για τη θάλασσα --γιατί είμαστε θαλασσινοί στην Κερύνεια και είχαμε πολλούς καραβοκύρηδες, ψαράδες κλπ.».
Παράλληλα, ο Δήμος έχει προχωρήσει στη δημιουργία Γραφείου Επιστροφής, το οποίο εξετάζει τις προϋποθέσεις και τις πρακτικές ανάγκες που θα προκύψουν σε περίπτωση επίλυσης του Κυπριακού και επιστροφής των κατοίκων.
«Έχουμε ιδρύσει το Γραφείο Επιστροφής στον Δήμο μας, που μελετάμε όλα τα ενδεχόμενα της επιστροφής για οποιαδήποτε λύση έρθει η πολιτεία και μας προτείνει», εξηγεί ο δήμαρχος.
Η προετοιμασία αυτή περιλαμβάνει ζητήματα καθημερινής ζωής, όπως η λειτουργία σχολείων, η πρόσβαση σε χώρους λατρείας και οι δυνατότητες εργασίας για όσους θελήσουν να εγκατασταθούν ξανά στην Κερύνεια.
«Και, ναι, πρέπει να είμαστε έτοιμοι, γιατί επιστρέφοντας θα πρέπει να δούμε… σχολεία θα υπάρχουν, εκκλησίες, δουλειά;».
Ο Ιωσήφ Βιολάρης εκφράζει επίσης την ανησυχία του για την κατάσταση των ελληνοκυπριακών περιουσιών στα κατεχόμενα, αναφερόμενος στον σφετερισμό και στην πώλησή τους σε ξένους αγοραστές.
«Αυτό είναι ένα μεγάλο πρόβλημα γιατί τις πουλάνε και αυτοί χτίζουν μέσα ξενοδοχεία, σπίτια κλπ».
Για τον δήμαρχο, το ζητούμενο δεν περιορίζεται στη δυνατότητα επίσκεψης στην Κερύνεια. Συνδέεται με την αποχώρηση των κατοχικών δυνάμεων και την άσκηση των δικαιωμάτων των νόμιμων κατοίκων της πόλης.
«Εμείς θέλουμε απελευθέρωση», δηλώνει.
Αναπτύσσοντας τη θέση του, επισημαίνει:
«Το μήνυμά μας είναι ότι εμείς θέλουμε απελευθέρωση. Απελευθέρωση από την κατοχή, από τα κατοχικά στρατεύματα, από τους εποίκους, από τους σφετεριστές που κατέχουν τις περιουσίες μας. Να φύγουν και να επιστρέψουμε και εμείς πίσω στα σπίτια και στις περιουσίες μας ελεύθεροι και με όλα τα ανθρώπινα δικαιώματά μας».
Και διευκρινίζει ποια δικαιώματα διεκδικεί για τους εκτοπισμένους κατοίκους: «Ελευθερία διακίνησης, ελευθερία εγκατάστασης, ελευθερία θρησκείας, παιδείας, εργασίας κλπ».
Περισσότερο από μισό αιώνα μετά την αναχώρησή του από την Κερύνεια, η προσδοκία της επιστροφής παραμένει για τον Ιωσήφ Βιολάρη συνδεδεμένη με τη ζωή του και με τον ρόλο του ως δημάρχου μιας πόλης στην οποία δεν μπορεί να ασκήσει διοίκηση.
Η συνέντευξή του ολοκληρώνεται με τέσσερις λέξεις: «Γιατί θα επιστρέψουμε».
«Μνήμες Κερύνειας»: Εκδήλωση την Κυριακή στη Θεσσαλονίκη
Ο Ιωσήφ Βιολάρης θα βρεθεί την Κυριακή 8 Νοεμβρίου, στις 19:00, στο Πολιτιστικό Κέντρο Πανοράματος, στη Θεσσαλονίκη, για την εκδήλωση «Μνήμες Κερύνειας», που θα πραγματοποιηθεί στο Αμφιθέατρο «Σταύρος Κουγιουμτζής».
Τη διοργάνωση έχουν αναλάβει οι αδελφοποιημένοι Δήμοι Πυλαίας - Χορτιάτη και Κερύνειας, με την υποστήριξη του Γενικού Προξενείου της Κυπριακής Δημοκρατίας στη Θεσσαλονίκη.
Στην εκδήλωση θα παραστούν επίσης ο δήμαρχος Πυλαίας - Χορτιάτη και πρόεδρος της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Κεντρικής Μακεδονίας, Ιγνάτιος Καϊτεζίδης, και ο γενικός πρόξενος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Πολυκάρπου.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει την προβολή του ιστορικού ντοκιμαντέρ «Where Are They?» του δημοσιογράφου Νίκου Ασλανίδη, με θέμα τους αγνοουμένους της Κύπρου, καθώς και του δεκάλεπτου ντοκιμαντέρ «Κερύνεια: Μια Πόλη υπό Κατοχή».
Θα ακολουθήσει μουσικό πρόγραμμα με τη συμμετοχή της Χορωδίας του Σωματείου «Αδούλωτη Κερύνεια», υπό τη διεύθυνση της Ανθής Παπαφιλίππου και με την Αντριάνα Συρίμη στο πιάνο.
Συμμετέχουν επίσης η Χορωδία του Συνδέσμου Κατοίκων Συνοικισμού Κωνσταντινουπολιτών Πυλαίας - Θεσσαλονίκης, υπό τη διεύθυνση του δρ Σωτήρη Δεσπότη, ο οποίος θα συνοδεύσει και στο πιάνο, και η Παιδική Χορωδία του Δήμου Πυλαίας - Χορτιάτη, υπό τη διεύθυνση του δρ Ηρακλή Παναγόπουλου, επίσης με συνοδεία πιάνου από τον ίδιο.
Στην αίθουσα Λίτσα Φωκίδη ΙΙ θα λειτουργεί παράλληλα έκθεση φωτογραφίας για την καταστροφή της πολιτιστικής κληρονομιάς στην Κερύνεια και στην ευρύτερη επαρχία της, μετά την τουρκική εισβολή του 1974 και κατά τη συνεχιζόμενη κατοχή.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
