Του Αντώνη Ζήβα
Ο Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ δεν είναι ένας ακόμη ακροδεξιός πολιτικός που προκαλεί αντιδράσεις με τις δηλώσεις του.
Είναι ο υπουργός Εθνικής Ασφαλείας του Ισραήλ, ο άνθρωπος που έχει συνδέσει την πολιτική του παρουσία με την κλιμάκωση της καταστολής κατά των Παλαιστινίων, την επιθετική ρητορική και τις προκλητικές ενέργειες σε βάρος μουσουλμανικών ιερών τόπων.
Κι όμως, την ώρα που μεγάλο μέρος της διεθνούς κοινότητας καταδικάζει τη στάση του, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το κόμμα του, η «Εβραϊκή Ισχύς», κερδίζει έδαφος, ιδιαίτερα μεταξύ των νεότερων Ισραηλινών.
Η αντίφαση είναι αποκαλυπτική για την πολιτική κατεύθυνση που ακολουθεί ένα τμήμα της ισραηλινής κοινωνίας.
Ο Μπεν-Γκβιρ, ο οποίος εδώ και χρόνια αποτελεί μία από τις πιο ακραίες φυσιογνωμίες της ισραηλινής πολιτικής, δεν περιορίζεται σε μια σκληρή γραμμή για την ασφάλεια.
Υπερασπίζεται την επέκταση των ισραηλινών εδαφών, πανηγυρίζει για την υιοθέτηση ακόμη αυστηρότερων ποινών σε βάρος Παλαιστινίων και προωθεί μια αντίληψη εθνικής υπεροχής που τροφοδοτεί τις συγκρούσεις.
Η συχνή παρουσία του στο τέμενος Αλ Άκσα, στην κατεχόμενη Ανατολική Ιερουσαλήμ, προσθέτει μια ιδιαίτερα επικίνδυνη διάσταση στην πολιτική του.
Ο συγκεκριμένος χώρος, γνωστός στους μουσουλμάνους ως Αλ Χαράμ αλ Σαρίφ, αποτελεί τον τρίτο ιερότερο τόπο του Ισλάμ, μετά τη Μέκκα και τη Μεδίνα, και ένα από τα πλέον ευαίσθητα σημεία της ισραηλινοπαλαιστινιακής σύγκρουσης.
Οι επανειλημμένες επισκέψεις του Μπεν-Γκβιρ στον χώρο, σε συνδυασμό με τη δημόσια υποστήριξή του στην αλλαγή του υφιστάμενου καθεστώτος, προκαλούν έντονες αντιδράσεις.
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η ιδεολογική κατεύθυνση που εκφράζει το όραμα για την κατεδάφιση του τεμένους και την ανέγερση του λεγόμενου Τρίτου Ναού, που συνδέεται με τον Ναό του Σολομώντα.
Η αποδόμηση ενός από τα σημαντικότερα μουσουλμανικά ιερά δεν θα αποτελούσε απλώς μια πρόκληση προς τους Παλαιστινίους, αλλά μια ενέργεια με δυνητικά εκρηκτικές συνέπειες για ολόκληρη την περιοχή και τον μουσουλμανικό κόσμο σε όλον τον πλανήτη.
Χρειάζεται, πάντως, να διακρίνεται η προσωπική πολιτική του Μπεν-Γκβιρ από οποιαδήποτε απόφαση της ισραηλινής κυβέρνησης: οι θέσεις και οι ενέργειές του δεν σημαίνουν από μόνες τους ότι έχει ληφθεί απόφαση κατεδάφισης του τεμένους.
Η επιμονή του να προκαλεί σε ένα τόσο ευαίσθητο θρησκευτικό και πολιτικό πεδίο, μαζί με τη στάση του απέναντι στους Παλαιστινίους και τη ρητορική περί κατάκτησης νέων εδαφών, εξηγεί γιατί έχει εξελιχθεί σε μία από τις πιο μισητές ισραηλινές πολιτικές φυσιογνωμίες διεθνώς. Για τους υποστηρικτές του, ωστόσο, ακριβώς αυτή η εικόνα του αδιάλλακτου πολιτικού που δεν υποχωρεί απέναντι στις διεθνείς αντιδράσεις αποτελεί μέρος της απήχησής του.
Η τούρτα γενεθλίων με την... κρεμάλα
Ο Μπεν-Γκβιρ γιόρτασε τα 50ά γενέθλιά του με μια τούρτα διακοσμημένη με μία αγχόνη, θέλοντας να πανηγυρίσει την ψήφιση νόμου που προβλέπει τον απαγχονισμό ως προεπιλεγμένη ποινή για Παλαιστινίους οι οποίοι καταδικάζονται για συγκεκριμένες επιθέσεις κατά Ισραηλινών.
Η κίνηση προκάλεσε διεθνείς αντιδράσεις, καθώς ο νόμος έχει επικριθεί για τον διακριτικό χαρακτήρα του και για το γεγονός ότι δεν προβλέπει αντίστοιχη μεταχείριση για Εβραίους που διαπράττουν ανάλογα εγκλήματα.
Για τον 18χρονο όμως Γκάβριελ Μάρμον, έναν νέο ψηφοφόρο από την Μπέιτ Σεμές, κοντά στην Ιερουσαλήμ, η συγκεκριμένη πολιτική είναι ένας από τους λόγους που τον έπεισαν να στηρίξει τον υπουργό.
«Τον θεωρούσα λίγο τρελό, αλλά τότε είδα ότι πραγματικά το εννοούσε και όλα έβγαζαν νόημα», δήλωσε, περιγράφοντας τη μεταστροφή του προς την Εβραϊκή ακροδεξιά.
Η περίπτωση του Μάρμον, καταγράφει μια ευρύτερη τάση που ανησυχεί τους επικριτές του Μπεν-Γκβιρ: την προσέλκυση νεότερων ψηφοφόρων από ένα πολιτικό ρεύμα που άλλοτε θεωρούνταν υπερβολικά ακραίο και βίαιο ακόμη και για ένα τμήμα της ισραηλινής δεξιάς.
Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Agam Labs στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ, οι ψηφοφόροι της «Εβραϊκής Ισχύος» είναι νεότεροι από τον μέσο όρο του εκλογικού σώματος, ενώ περίπου ένας στους τρεις από αυτούς θα ψηφίσει για πρώτη φορά.
Από τη Δυτική Όχθη στο Τελ Αβίβ
Η εκλογική απήχηση του Μπεν-Γκβιρ δεν περιορίζεται πλέον στους σκληροπυρηνικούς εποίκους της κατεχόμενης Δυτικής Όχθης. Το κόμμα του διεκδικεί ψηφοφόρους ακόμη και στο Τελ Αβίβ, μια πόλη που επί δεκαετίες θεωρούνταν προπύργιο του φιλελευθερισμού στο Ισραήλ.
Η 41χρονη Οντέλια Κέντμι υποστηρίζει ότι η πολιτική του υπουργού για τη διεύρυνση της δυνατότητας οπλοφορίας των Ισραηλινών τής έδωσε μεγαλύτερη αίσθηση ασφάλειας.
«Είναι σχεδόν όπως η ειρήνη μέσω της δύναμης του προέδρου Τραμπ», δήλωσε, αναφερόμενη στην πολιτική του Αμερικανού προέδρου. «Όμως ειρήνη μέσω της εβραϊκής ισχύος».
Η αδελφή της επέζησε από την επίθεση της Χαμάς στο μουσικό φεστιβάλ Nova, στις 7 Οκτωβρίου 2023, η οποία πυροδότησε τον πόλεμο στη Γάζα. Για ψηφοφόρους με αντίστοιχες εμπειρίες, η σκληρή γραμμή του Μπεν-Γκβιρ παρουσιάζεται ως απάντηση στην ανασφάλεια που προκάλεσε η επίθεση.
Αυτή είναι και η πολιτική δύναμη του υπουργού: μετατρέπει τον φόβο, την οργή και το τραύμα της ισραηλινής κοινωνίας σε επιχείρημα υπέρ μιας ακόμη πιο αδιάλλακτης πολιτικής, με την καταστολή και την επίδειξη ισχύος να παρουσιάζονται ως εγγυήσεις ασφάλειας.
Η εκλογική άνοδος της ακροδεξιάς μετά την 7η Οκτωβρίου
Οι εκλογές της 27ης Οκτωβρίου, σύμφωνα με το δημοσίευμα, είναι οι πρώτες μετά τις επιθέσεις της Χαμάς το 2023.
Πολλοί Ισραηλινοί αποδίδουν στην κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου σοβαρές ευθύνες για τις αποτυχίες ασφαλείας που επέτρεψαν τις φονικότερες επιθέσεις στην ιστορία της χώρας.
Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το Λικούντ του Νετανιάχου κινδυνεύει να χάσει περίπου το ένα τρίτο των 32 εδρών που διαθέτει σήμερα στην Κνεσέτ, η οποία αριθμεί συνολικά 120 μέλη.
Παρ' όλα αυτά, η φθορά του πρωθυπουργού δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε ενίσχυση των μετριοπαθέστερων δυνάμεων.
Αντίθετα, η συνολική μετατόπιση του πολιτικού κλίματος προς τα δεξιά ενδέχεται να ωφελήσει τον Μπεν-Γκβιρ.
Οι μετρήσεις δείχνουν ότι ούτε ο κυβερνητικός συνασπισμός ούτε τα βασικά κόμματα της εβραϊκής αντιπολίτευσης, υπό τον πρώην αρχηγό του στρατού Γκάντι Άιζενκοτ, εξασφαλίζουν προς το παρόν κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Η «Εβραϊκή Ισχύς», η οποία στις εκλογές του 2022 είχε συμπράξει με άλλους δύο ακροδεξιούς σχηματισμούς σε κοινό ψηφοδέλτιο για να περάσει το εκλογικό όριο, εμφανίζεται τώρα ικανή να διεκδικήσει οκτώ ή περισσότερες έδρες αυτόνομα.
Μια τέτοια επίδοση θα την έφερνε σε συγκρίσιμη θέση με τους Δημοκράτες, το κόμμα που προέκυψε από την αναδιοργάνωση του πρώην Εργατικού Κόμματος, το οποίο είχε κυβερνήσει το Ισραήλ επί ολόκληρες γενιές και εξακολουθεί να υποστηρίζει τη λύση των δύο κρατών.
Την ίδια ώρα, ο υπουργός Οικονομικών Μπεζαλέλ Σμότριτς, η δεύτερη σημαντική ακροδεξιά φυσιογνωμία του κυβερνητικού συνασπισμού, αντιμετωπίζει δυσκολίες λόγω της στάσης του στο ζήτημα της εξαίρεσης των σπουδαστών των θρησκευτικών σχολών από τη στρατιωτική θητεία. Η θέση αυτή προκαλεί αντιδράσεις ακόμη και μεταξύ των εθνικιστών ψηφοφόρων.
Ο Μπεν-Γκβιρ, αντίθετα, εμφανίζεται να αξιοποιεί τη συνολικότερη μετατόπιση προς τα ακροδεξιά, προβάλλοντας την εβραϊκή εθνική υπερηφάνεια και τη διεκδίκηση περισσότερων εδαφών.
«Επιστρέψαμε έπειτα από δύο χιλιάδες χρόνια εξορίας και πρέπει να είμαστε υπερήφανοι», δήλωσε σε εκδήλωση στο δημαρχείο του Τελ Αβίβ, με τους υποστηρικτές του να τον επευφημούν. «Πρέπει να είμαστε υπερήφανοι και να κατακτήσουμε τη Γάζα, επειδή είναι όλη δική μας».
Το εξτρεμιστικό παρελθόν που προηγήθηκε της υπουργοποίησης
Η πορεία του Μπεν-Γκβιρ προς την κυβέρνηση δεν ξεκίνησε με τη σημερινή του ρητορική. Πολύ πριν αναλάβει υπουργικό αξίωμα, ήταν γνωστός για τις ακραίες εθνικιστικές θέσεις του και τις σχέσεις του με τον χώρο του καχανισμού, ενός ρεύματος που συνδέεται με τον ραβίνο Μέιρ Καχάνε και την ιδεολογία της εβραϊκής υπεροχής.
Το 2007 καταδικάστηκε στο Ισραήλ για υποκίνηση σε ρατσισμό και υποστήριξη απαγορευμένης τρομοκρατικής οργάνωσης, έπειτα από ενέργειες υποστήριξης του Καχάνε, ο οποίος είχε καταδικαστεί στο Ισραήλ και στις ΗΠΑ για αδικήματα που σχετίζονταν με βίαιες ενέργειες.
Για χρόνια διατηρούσε στο σπίτι του φωτογραφία του Μπαρούχ Γκόλντσταϊν, του Εβραίου εξτρεμιστή που το 1994 σκότωσε 29 Παλαιστινίους μέσα στο Τέμενος του Ιμπραήμ, στη Χεβρώνα.
Ο Μπεν-Γκβιρ δήλωσε ότι θα απομάκρυνε τη φωτογραφία το 2020, σε μια κίνηση που, όπως είχε εξηγήσει, αποσκοπούσε και στο να αφαιρέσει από έναν δεξιό πολιτικό αντίπαλό του το επιχείρημα για τον αποκλεισμό των υποστηρικτών του από έναν συνασπισμό.
Το παρελθόν αυτό δεν εμπόδισε τον Νετανιάχου να τον εντάξει στην κυβέρνησή του. Αντίθετα, ο Μπεν-Γκβιρ ανέλαβε ένα κρίσιμο χαρτοφυλάκιο, με αρμοδιότητες που περιλαμβάνουν την αστυνομία και την εσωτερική ασφάλεια, αποκτώντας θεσμική ισχύ για να προωθήσει πολιτικές τις οποίες παλαιότερα εξέφραζε από το περιθώριο.
Οι Παλαιστίνιοι κρατούμενοι και τα βίντεο της ταπείνωσης
Ως υπουργός αρμόδιος για την αστυνομία και με πολιτική παρέμβαση στο σωφρονιστικό σύστημα, ο Μπεν-Γκβιρ έχει προβάλει επανειλημμένα την αυστηροποίηση των συνθηκών κράτησης των Παλαιστινίων.
Έχει υπερηφανευτεί για τους περιορισμούς στη σίτιση και για τα σκληρότερα μέτρα στις φυλακές, ενώ εικόνες Παλαιστινίων κρατουμένων που εμφανίζονται εμφανώς αποστεωμένοι έχουν εντείνει τις ανησυχίες για τις συνθήκες κράτησής τους.
Παράλληλα, προκάλεσε νέες αντιδράσεις όταν δημοσιοποίησε βίντεο στο οποίο εμφανιζόταν να χλευάζει ξένους ακτιβιστές του στολίσκου που επιχείρησε να μεταφέρει βοήθεια στη Γάζα. Οι ακτιβιστές είχαν αναχαιτιστεί σε διεθνή ύδατα και, σύμφωνα με το υλικό που δόθηκε στη δημοσιότητα, εμφανίζονταν γονατισμένοι, με τα χέρια δεμένα πίσω από την πλάτη και το πρόσωπο στραμμένο προς το έδαφος, ενώ ο υπουργός τούς απηύθυνε επιπλήξεις.
Οι εικόνες αυτές δεν αποτυπώνουν απλώς την επιθυμία ενός πολιτικού να εμφανιστεί ως αμείλικτος απέναντι στους αντιπάλους του. Καταδεικνύουν και τη χρήση της δημόσιας ταπείνωσης ως πολιτικού θεάματος, με στόχο να ενισχυθεί το μήνυμα ότι η κυβέρνηση δεν πρόκειται να δείξει επιείκεια σε όσους αμφισβητούν τις επιλογές της.
Ο ίδιος έχει επίσης δηλώσει ότι σχεδιάζει να περιφράξει φυλακές με κρατούμενους Παλαιστινίους με κροκόδειλους, μια πρόταση που εντάσσεται στη γενικότερη ρητορική ακραίας τιμωρίας με την οποία έχει ταυτιστεί.
Κυρώσεις από πέντε χώρες – Η διεθνής απομόνωση ως πολιτικό παράσημο
Η στάση του Μπεν-Γκβιρ και του Σμότριτς έχει προκαλέσει κυρώσεις από τη Βρετανία, την Αυστραλία, τον Καναδά, τη Νέα Ζηλανδία και τη Νορβηγία, λόγω της υποκίνησης βίας κατά των Παλαιστινίων στη Δυτική Όχθη.
Παράλληλα, στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν διεξαχθεί συζητήσεις για την επιβολή αντίστοιχων μέτρων, χωρίς να έχει επιτευχθεί η απαιτούμενη συναίνεση.
Για τους επικριτές του, οι κυρώσεις αποτελούν ένδειξη της διεθνούς καταδίκης μιας πολιτικής που ενισχύει τη βία και υπονομεύει κάθε προοπτική αποκλιμάκωσης. Για τους υποστηρικτές του, ωστόσο, η διεθνής αντίδραση παρουσιάζεται ως απόδειξη ότι ο υπουργός δεν υποχωρεί μπροστά στις πιέσεις των ξένων κυβερνήσεων.
Ο Γισάι Φλάισερ, σύμβουλος του Μπεν-Γκβιρ και εκπρόσωπος των εποίκων, δήλωσε σε εκδήλωση στο Τελ Αβίβ ότι η Εβραϊκή Ισχύς δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για την εικόνα του Ισραήλ στη Δύση.
«Πρώτα η περιοχή μας θα μας σεβαστεί και θα μας αποδεχθεί, και στη συνέχεια ο υπόλοιπος κόσμος θα καταλάβει: το Ισραήλ είναι εδώ για να μείνει», είπε.
Ο Μπεν-Γκβιρ αρνήθηκε να σχολιάσει το σχετικό ρεπορτάζ.
Η εκλογική του άνοδος, πάντως, φανερώνει κάτι βαθύτερο από την προσωπική επιτυχία ενός ακραίου πολιτικού.
Δείχνει ότι η διεθνής κατακραυγή δεν αρκεί από μόνη της για να ανακόψει τη δυναμική της ακροδεξιάς στο Ισραήλ.
Όταν οι απειλές, η τιμωρητική πολιτική και η διεκδίκηση εδαφών μετατρέπονται σε σύμβολα εθνικής υπερηφάνειας, ακόμη και η διεθνής απομόνωση μπορεί να αξιοποιηθεί ως επιχείρημα συσπείρωσης.
Και στην περίπτωση του Μπεν-Γκβιρ, η πολιτική του παρουσία στο Αλ Άκσα, η επιθετική ρητορική για τη Γάζα και οι θέσεις του για την τύχη των Παλαιστινίων δεν αποτελούν περιθωριακές λεπτομέρειες.
Είναι κεντρικά στοιχεία μιας πολιτικής που επιδιώκει να μετακινήσει ακόμη περισσότερο προς τα δεξιά τα όρια του αποδεκτού στην ισραηλινή δημόσια ζωή, με συνέπειες που ξεπερνούν κατά πολύ τα σύνορα της χώρας.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
