Σήμερα οι Αμερικανοί προσέρχονται στις κάλπες για τις ενδιάμεσες εκλογές. Το όνομα του Προέδρου δεν βρίσκεται στο ψηφοδέλτιο. Το αποτέλεσμα, όμως, θα κρίνει πόσο ελεύθερα θα μπορεί να κυβερνήσει ο Ντόναλντ Τραμπ τα δύο χρόνια που απομένουν μέχρι να λήξει η θητεία του.
Οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ δεν έχουν τη λάμψη των προεδρικών. Έχουν όμως συχνά μεγαλύτερη επίδραση αφού μπορούν να αλλάξουν ουσιαστικά τους όρους διακυβέρνησης.
Αν οι Δημοκρατικοί κερδίσουν τον έλεγχο έστω και ενός από τα δύο σώματα του Κογκρέσου, ο Τραμπ θα βρεθεί αντιμέτωπος με μια διαφορετική πολιτική πραγματικότητα: έρευνες και ακροάσεις στο Κογκρέσο, αυστηρότερο έλεγχο της κυβέρνησης και δυσκολότερες διαπραγματεύσεις για τη νομοθετική του ατζέντα. Δεν θα χάσει αυτομάτως τις εξουσίες του. Θα χάσει, όμως, μέρος της ελευθερίας κινήσεων που του εξασφαλίζει ο σημερινός συσχετισμός δυνάμεων.
Ποιος θα ελέγχει το Κογκρέσο
Στο παιχνίδι μπαίνουν και οι 435 έδρες της Βουλής των Αντιπροσώπων, καθώς και 35 έδρες της Γερουσίας (33 αφορούν τακτικές εκλογές, καθώς λήγει η εξαετής θητεία των γερουσιαστών, και δύο σε ειδικές αναμετρήσεις για την κάλυψη των θέσεων που άφησαν κενές ο Μάρκο Ρούμπιο και ο Τζέι Ντι Βανς, μετά την ανάληψη των καθηκόντων τους ως υπουργού Εξωτερικών και αντιπροέδρου αντίστοιχα).
Σήμερα, οι Ρεπουμπλικανοί ελέγχουν και τα δύο σώματα, με μικρές πλειοψηφίες. Η Βουλή των Αντιπροσώπων είναι το σώμα στο οποίο οι Δημοκρατικοί έχουν τις περισσότερες πιθανότητες να ανακτήσουν την πλειοψηφία. Σύμφωνα με το επικαιροποιημένο μοντέλο του Decision Desk HQ, που δημοσιεύθηκε στις 2 Νοεμβρίου, οι Δημοκρατικοί έχουν 84% πιθανότητα να κερδίσουν τη Βουλή, με εκτίμηση 241 εδρών.
Η Γερουσία είναι διαφορετική υπόθεση. Οι Ρεπουμπλικανοί έχουν 53 έδρες, ενώ οι Δημοκρατικοί, μαζί με τους δύο ανεξάρτητους που συντάσσονται με την κοινοβουλευτική τους ομάδα (Senate Democratic Caucus), φτάνουν συνολικά στις 47 έδρες. Για να εξασφαλίσουν πλειοψηφία 51 εδρών, οι Δημοκρατικοί χρειάζονται επιπλέον τέσσερις έδρες απ’ όσες ελέγχουν σήμερα. Σε περίπτωση ισοψηφίας 50-50, την αποφασιστική ψήφο έχει ο αντιπρόεδρος, Τζέι Ντι Βανς, οπότε οι Δημοκρατικοί δεν θα αποκτούσαν τον έλεγχο της Γερουσία. Το μοντέλο του Decision Desk HQ δίνει πλέον στους Δημοκρατικούς 64% πιθανότητα να κερδίσουν τη Γερουσία, με εκτίμηση 52 εδρών.
Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις των New York Times και του Siena University, που δημοσιεύθηκαν την 1η Νοεμβρίου, δείχνουν προβάδισμα των Δημοκρατικών σε πέντε πολιτείες που σήμερα εκπροσωπούνται από Ρεπουμπλικανούς: στο Τέξας, το Κάνσας, το Μέιν, το Οχάιο και την Αλάσκα. Στην Αϊόβα η αναμέτρηση είναι σχεδόν ισόπαλη. Στο Μίσιγκαν, όπου οι Δημοκρατικοί υπερασπίζονται τη δική τους έδρα, ο υποψήφιός τους προηγείται με 11 μονάδες. Ωστόσο, το Siena επισημαίνει ότι οι περισσότερες από αυτές τις αναμετρήσεις παραμένουν εντός του περιθωρίου στατιστικού σφάλματος και ότι η πλειοψηφία στη Γερουσία παραμένει ανοιχτή και για τα δύο κόμματα.
Το πιθανότερο σενάριο, επομένως, δεν είναι μια «ολική ανατροπή» του συσχετισμού δυνάμεων στην Ουάσιγκτον. Είναι μια Βουλή υπό Δημοκρατικό έλεγχο, ενώ η Γερουσία παραμένει αμφίρροπη, με ένα μικρό προβάδισμα των Δημοκρατικών στις τελευταίες προβλέψεις. Και αυτό έχει μεγάλη σημασία. Άλλο να μπορεί ο Τραμπ να περνά νομοσχέδια με μεγαλύτερη δυσκολία και άλλο να βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα Κογκρέσο που μπορεί να μπλοκάρει κρίσιμους διορισμούς ή να ασκήσει εντονότερο κοινοβουλευτικό έλεγχο.
Επιστρέφει ο έλεγχος στους Δημοκρατικούς - Πρώτα οι έρευνες, όχι η καθαίρεση
Το πρώτο που αλλάζει αν οι Δημοκρατικοί κερδίσουν τη Βουλή είναι η δυνατότητά τους να ελέγχουν την κυβέρνηση. Η πλειοψηφία στις επιτροπές τούς δίνει τη δυνατότητα να καλούν μάρτυρες, να ζητούν έγγραφα, να εκδίδουν κλητεύσεις και να οργανώνουν δημόσιες ακροάσεις.
Σύμφωνα με το Reuters, οι Δημοκρατικοί σχεδιάζουν να ανοίξουν έρευνες σε πολλαπλά μέτωπα, γύρω από εταιρείες, εργολάβους, χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς και δωρητές που συνδέονται με την κυβέρνηση και τις επιχειρηματικές δραστηριότητες της οικογένειας Τραμπ. Το Reuters επισημαίνει, πάντως, ότι δεν έχει καταρτιστεί οριστικός κατάλογος στόχων, δεν έχουν αρχίσει επίσημες έρευνες σε βάρος των συγκεκριμένων εταιρειών και δεν έχουν εντοπιστεί καταγγελίες παρανομίας εις βάρος τους.
Ο Χακίμ Τζέφριζ, επικεφαλής των Δημοκρατικών στη Βουλή των Αντιπροσώπων, ο οποίος αναμένεται να διεκδικήσει τη θέση του προέδρου της Βουλής αν το κόμμα του επικρατήσει, έχει θέσει στο επίκεντρο το «κόστος της διαφθοράς» για τους Αμερικανούς. Οι Δημοκρατικοί εξετάζουν ήδη την αύξηση του πλούτου του Τραμπ και της οικογένειάς του μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, τον Ιανουάριο του 2025. Παράλληλα, ο επικεφαλής των Δημοκρατικών στην Επιτροπή Εξωτερικών Γκρέγκορι Μιξ, έχει ζητήσει να κληθούν σε ακροάσεις κυβερνητικοί αξιωματούχοι για τους χειρισμούς της κυβέρνησης στον πόλεμο με το Ιράν.
Το σενάριο της καθαίρεσης παραμένει στο τραπέζι, αλλά δεν αποτελεί την πρώτη προτεραιότητα. Ο Τζέφριζ δεν την έχει αποκλείσει, ωστόσο οι Δημοκρατικοί θέλουν να δώσουν βάρος και στα οικονομικά προβλήματα των νοικοκυριών. Σύμφωνα με το Reuters, η στρατηγική που συζητείται στο εσωτερικό του κόμματος είναι να προηγηθούν οι έρευνες και η συγκέντρωση στοιχείων, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο καθαίρεσης εφόσον προκύψουν στοιχεία που θα μπορούσαν να στοιχειοθετήσουν σχετικό αδίκημα.
Υπάρχει, πάντως, και ένα πρακτικό εμπόδιο: η κυβέρνηση μπορεί να αρνηθεί να συνεργαστεί. Οι Δημοκρατικοί προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο να αγνοηθούν κλητεύσεις και αιτήματα για την προσκόμιση εγγράφων. Και ακόμη κι όταν μια επιτροπή αποφασίσει να προχωρήσει, η υπόθεση μπορεί να καταλήξει στα δικαστήρια, με αποτέλεσμα να περάσουν μήνες μέχρι να εξασφαλιστεί η πρόσβαση στα στοιχεία που ζητά.
Το... πορτοφόλι ξαναγίνεται όπλο
Το Σύνταγμα δίνει στο Κογκρέσο την εξουσία των δαπανών, και μια δημοκρατική Βουλή θα εκμεταλλευτεί αυτή την εξουσία για να πιέσει τον Τραμπ. Κάθε νομοσχέδιο για τη χρηματοδότηση της ομοσπονδιακής κυβέρνησης χρειάζεται την έγκριση τόσο της Βουλής όσο και της Γερουσίας. Αυτό δίνει στους Δημοκρατικούς ένα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί, αλλά κρύβει και τον κίνδυνο νέων αδιεξόδων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε shutdown, δηλαδή σε αναστολή λειτουργίας υπηρεσιών του ομοσπονδιακού κράτους.
Ενα πρώτο πεδίο αντιπαράθεσης είναι οι δασμοί. Τον Φεβρουάριο, έξι Ρεπουμπλικανοί ψήφισαν μαζί με τους Δημοκρατικούς στη Βουλή υπέρ της άρσης των δασμών στα καναδικά προϊόντα. Η ψηφοφορία έληξε με 219 ψήφους υπέρ και 211 κατά. Δεν επρόκειτο, ωστόσο, για άμεση κατάργηση των δασμών, αλλά για μια συμβολική κοινοβουλευτική αποδοκιμασία της συγκεκριμένης προεδρικής απόφασης. Ως τότε, ο πρόεδρος της Βουλής Μάικ Τζόνσον είχε επιχειρήσει με διαδικαστικά κωλύματα να εμποδίσει να φτάνουν τέτοιου είδους ψηφίσματα στην Ολομέλεια
Με Δημοκρατικό πρόεδρο στη Βουλή, θα μπορούσαν να ανοίξουν ξανά τον δρόμο για ανάλογες ψηφοφορίες. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι οι δασμοί θα καταργούνταν αυτομάτως: ο Τραμπ θα μπορούσε να ασκήσει βέτο.
Το μεγαλύτερο διακύβευμα, όμως, αφορά τον πόλεμο με το Ιράν. Δημοκρατικοί γερουσιαστές, όπως ο Τιμ Κέιν και ο Μαρκ Κέλι, υποστηρίζουν ότι, παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες του Κογκρέσου να περιορίσει τις πολεμικές εξουσίες του προέδρου, η χρηματοδότηση παραμένει ένα από τα βασικά μέσα πίεσης που απομένουν. Οι σχετικές ψηφοφορίες δεν είχαν όλες την ίδια έκβαση. Τον Ιούνιο ψήφισμα για τον τερματισμό των εχθροπραξιών πέρασε και από τα δύο σώματα, ενώ στις 24 Σεπτεμβρίου η Γερουσία απέρριψε νέα προσπάθεια με ψήφους 49-50. Η εφαρμογή των ψηφισμάτων έχει αμφισβητηθεί, χωρίς να έχει προκύψει μέχρι στιγμής αποτελεσματικός κοινοβουλευτικός περιορισμός των στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Στόχος των Δημοκρατικών είναι να συνδέσουν τη διάθεση κονδυλίων για στρατιωτικές επιχειρήσεις με συγκεκριμένους όρους ή με την έγκριση του Κογκρέσου.
Το μέγεθος του αμυντικού προϋπολογισμού είναι ένα ακόμη πεδίο αντιπαράθεσης. Η κυβέρνηση έχει ζητήσει συνολικά 1,5 τρισ. δολάρια για την άμυνα το 2027, ποσό που περιλαμβάνει και 350 δισ. δολάρια σε πρόσθετη χρηματοδότηση μέσω ειδικής νομοθετικής διαδικασίας.
Αν οι Δημοκρατικοί αποκτήσουν τον έλεγχο της Γερουσίας, θα έχουν περισσότερα περιθώρια να πιέσουν για αλλαγές στη χρηματοδότηση. Αν ελέγχουν μόνο τη Βουλή, θα μπορούν να μπλοκάρουν ή να καθυστερούν σχετικά νομοσχέδια, αλλά θα είναι πιο δύσκολο να επιβάλουν τις δικές τους επιλογές.
Τι δεν θα αλλάξει
Το Κογκρέσο δεν κυβερνά. Ακόμη κι αν οι Δημοκρατικοί κερδίσουν τη Βουλή και τη Γερουσία, ο Τραμπ θα διατηρήσει το δικαίωμα βέτο. Για να παρακαμφθεί, απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων και στα δύο σώματα, κάτι εξαιρετικά δύσκολο.
Ο πρόεδρος διατηρεί επίσης τα εργαλεία της εκτελεστικής εξουσίας: εκτελεστικά διατάγματα, διοικητικές αποφάσεις και διορισμούς. Μια εκλογική νίκη των Δημοκρατικών δεν ακυρώνει αυτομάτως όσα έχει ήδη δρομολογήσει. Για να ανατραπούν συγκεκριμένες αποφάσεις, θα χρειαστούν ξεχωριστές πολιτικές, νομοθετικές ή δικαστικές κινήσεις. Μάλιστα, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Reuters της 1η Νοεμβρίου, ο Λευκός Οίκος έχει ήδη προετοιμάσει σχέδια για τη συνέχιση της ατζέντας του Τραμπ μέσω μονομερών εκτελεστικών ενεργειών, σε τομείς όπως η μετανάστευση, οι δασμοί, η στέγαση και οι ομοσπονδιακές δαπάνες. Τα σχέδια αυτά, πάντως, θα μπορούσαν να προσβληθούν δικαστικά εάν κριθεί ότι υπερβαίνουν τις εξουσίες του προέδρου.
Αν η Γερουσία αλλάξει χέρια, το σκηνικό αλλάζει σημαντικά. Οι Δημοκρατικοί θα μπορούν να μπλοκάρουν ή να καθυστερούν την έγκριση δικαστών και υπουργών για τις θέσεις που απαιτούν την έγκριση της Γερουσίας.
Σε ό,τι αφορά την καθαίρεση, η διαδικασία ξεκινά στη Βουλή, η οποία μπορεί να εγκρίνει το κατηγορητήριο, και περνά στη Γερουσία για τη δίκη. Για την καταδίκη και την απομάκρυνση του προέδρου απαιτούνται τα δύο τρίτα των γερουσιαστών που είναι παρόντες.
Η άλλη ανάγνωση
Ο Τραμπ έχει προειδοποιήσει τους Ρεπουμπλικανούς βουλευτές ότι, αν χάσουν τις ενδιάμεσες εκλογές, οι Δημοκρατικοί θα βρουν λόγο να τον καθαιρέσουν. Σε ομιλία του προς τους Ρεπουμπλικανούς βουλευτές, στις αρχές του 2026, είχε πει χαρακτηριστικά: «Πρέπει να κερδίσετε τις ενδιάμεσες εκλογές, αλλιώς θα με καθαιρέσουν».
Η προοπτική απώλειας του Κογκρέσου δεν ανησυχεί τους Ρεπουμπλικανούς μόνο λόγω των ερευνών. Αφορά και την ικανότητα του Τραμπ να προωθεί τη νομοθετική του ατζέντα. Οι Ρεπουμπλικανοί από την πλευρά τους προβάλλουν και νομοθετικά επιτεύγματα, όπως τις φορολογικές ελαφρύνσεις που θεσπίστηκαν με τον νόμο του 2025 και τον νέο νόμο για τη στέγαση, ο οποίος ψηφίστηκε το 2026 με ευρεία διακομματική στήριξη.
Από την άλλη, πολλές φωνές υποστηρίζουν ότι ο κοινοβουλευτικός έλεγχος δεν είναι «παρενόχληση» του προέδρου. Ο αρθρογράφος Ντάγκλας Μπλούμφιλντ υπενθυμίζει ότι η εποπτεία της κυβέρνησης είναι συνταγματική ευθύνη του Κογκρέσου. Προειδοποιεί, ωστόσο, ότι οι Δημοκρατικοί θα πρέπει να ασκήσουν αυτή την εξουσία υπεύθυνα, χωρίς να την εργαλειοποιήσουν για κομματικούς σκοπούς, αν θέλουν να διατηρήσουν την πλειοψηφία και να διεκδικήσουν την προεδρία το 2028.
Τα τρία κλειδιά της κάλπης
Τρία πράγματα που αξίζει να έχετε στο μυαλό σας:
- Το μέγεθος της πλειοψηφίας στη Βουλή. Μια οριακή πλειοψηφία θα δυσκολέψει τις ψηφοφορίες. Μια άνετη θα δώσει στον Χακίμ Τζέφριζ -εφόσον εκλεγεί πρόεδρος της Βουλής- μεγαλύτερο περιθώριο κινήσεων.
- Τη Γερουσία. Το κρίσιμο είναι αν οι Δημοκρατικοί θα καταφέρουν να κερδίσουν καθαρά τέσσερις έδρες και να πάρουν τον έλεγχο. Χρειάζονται 51 έδρες, καθώς σε περίπτωση ισοψηφίας 50-50 την αποφασιστική ψήφο έχει ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς.
- Την αντίδραση του Τραμπ. Θα συνεχίσουν οι Ρεπουμπλικανοί βουλευτές να τον ακολουθούν ή θα αυξηθούν οι περιπτώσεις στις οποίες διαφοροποιούνται από τον Λευκό Οίκο, όπως συνέβη με τους δασμούς;
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
