Από τις ανακαινίσεις νοσοκομείων και τον εκσυγχρονισμό των σχολείων μέχρι τα μεγάλα οδικά έργα και την ενίσχυση της εθνικής άμυνας, η αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων έχει διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην πορεία της Ελλάδας τα τελευταία χρόνια, τόσο προς όφελος της κοινωνίας όσο και της οικονομίας.
Μέσω του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), του ευρωπαϊκού χρηματοδοτικού εργαλείου που δημιουργήθηκε για να βοηθήσει τα κράτη-μέλη να ανακάμψουν από τις οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις της πανδημίας COVID-19, δισεκατομμύρια ευρώ έχουν κατευθυνθεί σε υποδομές, κοινωνικές παρεμβάσεις και επενδύσεις, αλλάζοντας ριζικά την καθημερινότητα των πολιτών.
Την ίδια ώρα, νέα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία ανοίγουν τον δρόμο για την ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας, της αποτρεπτικής ισχύος της Ελλάδας αλλά και της ευρωπαϊκής άμυνας.
Το απτό αποτύπωμα των ευρωπαϊκών πόρων ανάκαμψης στην κοινωνία μετά την πανδημία
Πολύ σημαντική είναι η χρηματοδότηση συνολικού ύψους 36 δισεκατομμυρίων ευρώ που έχει κατανεμηθεί στην Ελλάδα μέσω του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), στο πλαίσιο του εθνικού σχεδίου «Ελλάδα 2.0». Σημειώνεται πως το ποσό αυτό αντιπροσωπεύει τη συνολική χρηματοδότηση που προβλέπεται για τη χώρα και όχι τους πόρους που έχουν ήδη εκταμιευθεί.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Ελλάδα έχει ήδη λάβει 24,62 δισεκατομμύρια ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 68,5% της συνολικής χρηματοδότησης, έχοντας ολοκληρώσει το 54% των προβλεπόμενων οροσήμων και στόχων του ελληνικού σχεδίου. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει επί του παρόντος την τελευταία αίτηση πληρωμής για την εκταμίευση των υπόλοιπων διαθέσιμων κονδυλίων.
Οι πόροι αυτοί έχουν καταστήσει δυνατή την υλοποίηση σημαντικών έργων που ήδη ωφελούν την ελληνική κοινωνία, ενισχύοντας τις υποδομές, τις δημόσιες υπηρεσίες και την καθημερινότητα των πολιτών.
Αναφερόμενος στη σημασία του Ταμείου Ανάκαμψης και στους υψηλούς στόχους που έχει θέσει η Ελλάδα, ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Νίκος Παπαθανάσης, επισήμανε στον ΣΚΑΪ:
«Το πιο σημαντικό είναι ότι η Ελλάδα μπορεί να πετύχει τόσο υψηλούς στόχους, διότι το Ταμείο Ανάκαμψης δεν ήταν κάτι εύκολο, είχε ορόσημα, είχε προθεσμίες, έπρεπε να πετύχει στόχους... Όταν η Ελλάδα πήρε 36 δισεκατομμύρια, αμφισβητήθηκε αν μπορεί να απορροφήσει αυτά τα χρήματα. Πετύχαμε έναν υψηλό στόχο, γιατί θέσαμε αυτόν τον στόχο ως εθνικό. Δεν υπάρχει Ελληνίδα και Έλληνας που να μην τον έχει αγγίξει το Ταμείο Ανάκαμψης».
Η αξιοποίηση των πόρων του RRF μεταφράζεται σε ουσιαστικά έργα υποδομής και κοινωνικές παρεμβάσεις, όπως οι ανακαινίσεις νοσοκομείων, η ενίσχυση της πρωτοβάθμιας φροντίδας με τον Προσωπικό Γιατρό, τις κινητές μονάδες υγείας και τις δωρεάν προληπτικές εξετάσεις, καθώς και η αναβάθμιση της εκπαίδευσης με την τοποθέτηση διαδραστικών πινάκων στα σχολεία και τη λειτουργία του Ψηφιακού Φροντιστηρίου.
Παράλληλα, μέσω του RRF χρηματοδοτήθηκαν μεγάλοι οδικοί άξονες, όπως ο Ε65 και ο ΒΟΑΚ, ενώ σημαντική υπήρξε η συμβολή των ευρωπαϊκών πόρων στην ψηφιοποίηση του κράτους, μεταξύ άλλων και μέσω της ολοκλήρωσης του Εθνικού Κτηματολογίου.
Επίσης, υλοποιήθηκαν τα ιδιαίτερα επιτυχημένα προγράμματα «Σπίτι Μου», που πρόσφεραν τη δυνατότητα απόκτησης στέγης σε δεκάδες χιλιάδες νέες και νέους εν μέσω της στεγαστικής κρίσης.
Η αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων, ωστόσο, δεν περιορίζεται στην περίοδο εφαρμογής του Ταμείου Ανάκαμψης. Δράσεις που ξεκίνησαν μέσω του εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, όπως ο Προσωπικός Βοηθός για τα άτομα με αναπηρία και το Ψηφιακό Φροντιστήριο, προβλέπεται να συνεχιστούν με την υποστήριξη εθνικών πόρων.
Παράλληλα, το μερίδιο του εθνικού σκέλους του Προϋπολογισμού Δημοσίων Επενδύσεων αναμένεται να διπλασιαστεί κατά την περίοδο 2026-2030, ενισχύοντας τη δυνατότητα συνέχισης σημαντικών αναπτυξιακών και κοινωνικών παρεμβάσεων.
Όπως υπογράμμισε ο κ. Παπαθανάσης για τη συνέχεια αυτής της προσπάθειας, πέρα από το RRF, η χώρα θα διαθέτει επίσης χρηματοδοτικούς πόρους από το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα και το Ταμείο Εκσυγχρονισμού, ενώ ακολουθεί η μεγάλη διαπραγμάτευση για το ευρωπαϊκό πακέτο των 49,5 δισεκατομμυρίων ευρώ, η οποία αναμένεται να ολοκληρωθεί κατά τη διάρκεια της ελληνικής προεδρίας, το δεύτερο εξάμηνο του 2027.
Ασπίδα ασφαλείας η Ελλάδα για την Ευρώπη
Παράλληλα με την κοινωνική και αναπτυξιακή πολιτική, η Αθήνα αξιοποιεί τα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία για την ενίσχυση της αποτρεπτικής της ικανότητας, διαδραματίζοντας πρωταγωνιστικό ρόλο στη νέα αμυντική αρχιτεκτονική της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Αξιοποιώντας την αυξημένη δημοσιονομική ευελιξία που έχει παραχωρήσει προσωρινά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα κράτη-μέλη για την ενίσχυση των αμυντικών τους δαπανών, καθώς και τις δυνατότητες δανειοδότησης μέσω του ευρωπαϊκού χρηματοδοτικού εργαλείου SAFE (Security Action for Europe), η Ελλάδα θα μπορεί να αυξήσει τις επενδύσεις της στην άμυνα χωρίς να επιβαρύνει τα δημόσια οικονομικά της.
Οδηγός σε αυτή την εθνική προσπάθεια είναι ο 12ετής μεσοπρόθεσμος προγραμματισμός αμυντικών εξοπλισμών του υπουργείου Εθνικής Άμυνας. Το πλάνο περιλαμβάνει προγράμματα συνολικού ύψους 26 δισεκατομμυρίων ευρώ, στα οποία εντάσσεται και η «Ασπίδα του Αχιλλέα», και στοχεύει τόσο στον εκσυγχρονισμό των Ενόπλων Δυνάμεων όσο και στην ουσιαστική ανάπτυξη της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας.
Η ηγετική θέση της Ελλάδας αναγνωρίζεται και στο ανώτατο ευρωπαϊκό επίπεδο. Κατά τη συνάντησή του με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, ο Ευρωπαίος Επίτροπος για την Άμυνα και το Διάστημα, Άντριους Κομπίλιους, επισήμανε χαρακτηριστικά:
«Χαιρόμαστε που βλέπουμε την Ελλάδα να ηγείται της ευρωπαϊκής άμυνας με όλα όσα κάνετε. Με την "Ασπίδα του Αχιλλέα", με το 12ετές πλάνο των 26 δισεκατομμυρίων ευρώ. Πάντα λέω στις άλλες χώρες να κοιτάξουν την Ελλάδα και να ακολουθήσουν αυτό που κάνει, γιατί οι προκλήσεις είναι πραγματικά μεγάλες — τόσο για την ανάπτυξη των δυνατοτήτων σας όσο και για την ανάπτυξη της βιομηχανίας μας».
Για να γεφυρωθεί το κενό ανάμεσα στις επιχειρησιακές ανάγκες των Ενόπλων Δυνάμεων και την τεχνολογική αγορά, το υπουργείο Εθνικής Άμυνας δημιούργησε το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας (ΕΛΚΑΚ), το οποίο λειτουργεί βάσει ευρωπαϊκών προτύπων.
Όπως επισήμανε στον ΣΚΑΪ ο πρόεδρος του ΕΛΚΑΚ, Παντελής Τζωρτζάκης:
«Είναι ένα project δύο χρόνων. Έχει περάσει ο πρώτος και δουλεύω μαζί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να φτιάξουμε ένα σύστημα που να είναι ό,τι καλύτερο έχει η Ευρώπη. Αυτό έγινε από την αγωνία μας, επειδή τώρα ξεκινάμε, να πάρουμε όποια καλύτερη πρακτική υπάρχει στην Ευρώπη. Η Ευρώπη το αναγνώρισε, το χρηματοδότησε, και οι σύμβουλοί μας είναι από τη Γαλλία».
Μέσω του ευρωπαϊκού χρηματοδοτικού εργαλείου SAFE, η Ελλάδα συμμετέχει ως συμπαραγωγός σε δορυφόρους επιτήρησης, συστήματα αντι-ντρόουν, κρυπτοσυσκευές και αυτόνομα συστήματα.
Όπως τόνισε ο κ. Τζωρτζάκης για τις μελλοντικές προοπτικές:
«Ευτυχώς υπάρχουν πάρα πολλά ευρωπαϊκά εργαλεία — υπάρχει το SAFE, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας (EDF) και όλα τα κομμάτια καινοτομίας. Μέχρι τώρα η χρηματοδότηση ήταν γύρω στα 7 δισεκατομμύρια ευρώ στην προηγούμενη περίοδο, και η Ευρώπη σχεδιάζει να την πάει στα 130 δισεκατομμύρια ευρώ. Θα υπάρξει δηλαδή ένας πολλαπλασιασμός κεφαλαίων προς αυτή την κατεύθυνση. Το θέμα τώρα είναι εμείς ως χώρα να είμαστε ικανοί να υποβάλουμε προτάσεις και να κάνουμε την αντίστοιχη απορρόφηση».
Ήδη, η Αθήνα έχει εισπράξει την πρώτη δόση από το πρόγραμμα SAFE, ύψους 118 εκατομμυρίων ευρώ, σε συνολικό πακέτο περίπου 800 εκατομμυρίων ευρώ, ενώ προετοιμάζει τις προτάσεις της για την επόμενη κατανομή κονδυλίων που αναμένεται σύντομα.
Ριζική μεταμόρφωση της ελληνικής οικονομίας
Αντίστοιχα, η οικονομία της χώρας έχει μεταμορφωθεί ριζικά σε σχέση με το παρελθόν. Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το ΑΕΠ της Ελλάδας έχει αυξηθεί κατά 13,3% σε σύγκριση με το 2018, το δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ έχει υποχωρήσει κατά σχεδόν 43 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ η ανεργία μειώθηκε στο 8,4%, από το 28% που βρισκόταν το 2013.
Ακόμη και απέναντι στις διεθνείς γεωπολιτικές αναταράξεις, όπως οι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία, η ελληνική οικονομία αναπτύχθηκε κατά την περίοδο 2024-2025 με ρυθμό σχεδόν τριπλάσιο από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης (2% έναντι 0,7%), διατηρώντας θετική δημοσιονομική εικόνα, παρά τις πληθωριστικές πιέσεις που προκαλεί το ενεργειακό κόστος.
Η μεγαλύτερη επιβεβαίωση αυτής της πορείας ήρθε από τις Βρυξέλλες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή «έσβησε» από τον έλεγχο της Ελλάδας και την τελευταία εκκρεμότητα μετά από 16 ολόκληρα χρόνια, βγάζοντας τη χώρα από το καθεστώς μακροοικονομικών ανισορροπιών.
Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά ο Επίτροπος Οικονομικών, Βαλντίς Ντομπρόβσκις: «Σύμφωνα με την εκτίμησή μας, τρία κράτη μέλη: η Ελλάδα, η Ολλανδία και η Σουηδία δεν αντιμετωπίζουν πια μακροοικονομικές ανισορροπίες».
Στη θεμελίωση αυτής της ανάπτυξης συνέβαλαν καταλυτικά ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), που σύμφωνα με τις σχετικές προβλέψεις αναμένεται να ενισχύσει το ελληνικό ΑΕΠ κατά 4,5 ποσοστιαίες μονάδες το 2026, καθώς και το ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο SURE, το οποίο συνέβαλε στην προστασία της απασχόλησης κατά την περίοδο της πανδημίας, παρέχοντας χρηματοδοτική στήριξη στα κράτη-μέλη.
Σημαντική υπήρξε επίσης η συμβολή των ευρωπαϊκών πόρων της Πολιτικής Συνοχής, από τους οποίους η Ελλάδα επωφελείται σταθερά και οι οποίοι έχουν στηρίξει ουσιαστικά την οικονομική ανάπτυξη της χώρας από το 2018. Πρόκειται για χρηματοδοτήσεις που λειτουργούν συμπληρωματικά προς τα νεότερα ευρωπαϊκά εργαλεία, ενισχύοντας τις δημόσιες επενδύσεις, τις υποδομές και τις αναπτυξιακές δυνατότητες της ελληνικής οικονομίας.
Ο κ. Ντομπρόβσκις υπογράμμισε τη στρατηγική σύγκλιση της ευρωπαϊκής πολιτικής, σημειώνοντας: «Η προώθηση της ατζέντας μας για την ανταγωνιστικότητα και η διατήρηση της δημοσιονομικής βιωσιμότητας συμβαδίζουν. Η Επιτροπή είναι έτοιμη να υποστηρίξει τα κράτη μέλη για να την υλοποιήσουν».
Διατηρώντας μια θετική δημοσιονομική εικόνα, η Ελλάδα εστιάζει πλέον στις επόμενες προκλήσεις που επισημαίνουν και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί, όπως η περαιτέρω αναβάθμιση της δημόσιας διοίκησης, η αντιμετώπιση του στεγαστικού ζητήματος, η στελέχωση του τομέα της υγείας και η περαιτέρω ενίσχυση της απασχόλησης για τις γυναίκες και τους νέους.
