Του Αντώνη Ζήβα
Οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη ξεπέρασαν την Τετάρτη τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα, φτάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο από τον Δεκέμβριο του 2022, καθώς οι διαταραχές στις προμήθειες υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τη Μέση Ανατολή και τα περιορισμένα αποθέματα εντείνουν τις ανησυχίες για την ενεργειακή επάρκεια ενόψει του χειμώνα.
Σύμφωνα με το Reuters, το ολλανδικό συμβόλαιο μελλοντικής εκπλήρωσης TTF, που αποτελεί το βασικό σημείο αναφοράς για την ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου, άγγιξε προσωρινά τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα γύρω στις 13:35 GMT, καταγράφοντας άνοδο περίπου 4% σε σχέση με την προηγούμενη συνεδρίαση. Το συμβόλαιο έφτασε έως τα 100,30 ευρώ, σύμφωνα και με το AFP.
Η νέα άνοδος αποτυπώνει την αυξανόμενη πίεση που δέχεται η ευρωπαϊκή αγορά από τον πόλεμο με το Ιράν, ο οποίος έχει διαταράξει τις ενεργειακές ροές μέσω του Στενού του Ορμούζ. Οι τιμές κινούνται πλέον περίπου στο τριπλάσιο των επιπέδων που επικρατούσαν πριν από την έναρξη της σύγκρουσης, σύμφωνα με το Reuters.
Η εξέλιξη προκαλεί ανησυχία καθώς η Ευρώπη εισέρχεται στην περίοδο αυξημένης κατανάλωσης για θέρμανση, έχοντας αποθηκεύσει λιγότερο φυσικό αέριο σε σχέση με προηγούμενα χρόνια, ενώ η δυνατότητα αναπλήρωσης των αποθεμάτων εξαρτάται πλέον σε μεγαλύτερο βαθμό από τις εισαγωγές LNG και τον διεθνή ανταγωνισμό για διαθέσιμα φορτία.
Τα αποθέματα φυσικού αερίου δεν επαρκούν για να καθησυχάσουν τις αγορές
Τα τελευταία στοιχεία του Οργανισμού Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER), που δημοσιεύθηκαν στις 27 Οκτωβρίου, δείχνουν ότι οι υπόγειες αποθήκες φυσικού αερίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν πληρωμένες κατά περίπου 75% στις 21 Οκτωβρίου. Το ποσοστό αυτό παραμένει χαμηλότερο από τα ιστορικά επίπεδα για την εποχή, περιορίζοντας τα περιθώρια ασφαλείας ενόψει της χειμερινής περιόδου.
Η κατάσταση είναι αποτέλεσμα ενός δύσκολου καλοκαιριού για την αναπλήρωση των αποθεμάτων. Η Ευρώπη ολοκλήρωσε τον χειμώνα 2025-2026 με τις αποθήκες της γεμάτες μόλις κατά 28%, έναντι 34% έναν χρόνο νωρίτερα. Η αργή αναπλήρωση, σε συνδυασμό με τις διαταραχές στις εισαγωγές LNG, είχε ως αποτέλεσμα η ήπειρος να φτάσει κοντά στην έναρξη της περιόδου θέρμανσης με αισθητά μικρότερα αποθέματα από τον μέσο όρο.
Σύμφωνα με την ACER, το ανώτατο εκτιμώμενο κόστος για την αναπλήρωση των αποθηκών το 2026 έφτασε τα 27 δισ. ευρώ, ενώ η μέση τιμή του αερίου που διοχετεύθηκε στις αποθήκες ήταν η δεύτερη υψηλότερη της τελευταίας δεκαετίας.
Η εξέλιξη αυτή επιβαρύνει τόσο τους προμηθευτές όσο και τις ευρωπαϊκές οικονομίες, πριν ακόμη κορυφωθεί η εποχική ζήτηση.
Η εικόνα δεν σημαίνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει άμεση και βέβαιη έλλειψη φυσικού αερίου. Οι υποδομές εισαγωγής LNG και τα δίκτυα μεταφοράς εξακολουθούν να παρέχουν δυνατότητες κάλυψης της ζήτησης. Ωστόσο, τα χαμηλά αποθέματα περιορίζουν την ευελιξία της αγοράς σε περίπτωση παρατεταμένου ψύχους ή νέας διακοπής εφοδιασμού.
Ο πόλεμος στο Ιράν και η κρίσιμη σημασία των Στενών του Ορμούζ
Ο βασικός παράγοντας πίεσης είναι η συνεχιζόμενη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και οι επιπτώσεις της στη διεθνή αγορά LNG. Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν κρίσιμη δίοδο για τις εξαγωγές φυσικού αερίου από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Πριν από τον πόλεμο, από την περιοχή διερχόταν περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς LNG.
Οι περιορισμοί στη ναυσιπλοΐα και οι ζημιές στις ενεργειακές εγκαταστάσεις έχουν μειώσει τη διαθεσιμότητα φορτίων, αναγκάζοντας τους αγοραστές να αναζητούν εναλλακτικές πηγές. Το αποτέλεσμα είναι να εντείνεται ο ανταγωνισμός μεταξύ Ευρώπης και Ασίας για τις διαθέσιμες ποσότητες, με τις τιμές να αντιδρούν έντονα σε κάθε ένδειξη περαιτέρω κλιμάκωσης.
Χαρακτηριστικό της κατάστασης είναι ότι η QatarEnergy παρέτεινε έως το τέλος Δεκεμβρίου την αναστολή παραδόσεων LNG προς την ιταλική εταιρεία Edison, καθώς και προς ορισμένους πελάτες στη Νότια Ασία.
Σύμφωνα με το Reuters, επηρεάζονται τρία επιπλέον φορτία που προορίζονταν για την Ιταλία. Η Edison έχει μακροχρόνια σύμβαση προμήθειας από το Κατάρ για 6,4 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 10% της ετήσιας κατανάλωσης φυσικού αερίου της Ιταλίας.
Παράλληλα, η Ευρώπη εξαρτάται όλο και περισσότερο από το αμερικανικό LNG.
Η ACER υπολογίζει ότι οι προμήθειες από τις ΗΠΑ αντιστοιχούν πλέον περίπου στο 30% της συνολικής προσφοράς φυσικού αερίου στην ΕΕ, ενώ το μερίδιο του ρωσικού αερίου διαμορφώνεται περίπου στο 11%. Το καλοκαίρι δεν έφτασαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση σημαντικές ποσότητες LNG από το Κατάρ, ενώ οι συνολικές εισαγωγές LNG μειώθηκαν κατά 14%.
Η ανακατεύθυνση των προμηθειών, ωστόσο, δεν είναι ούτε άμεση ούτε ανέξοδη. Οι ευρωπαϊκές εταιρείες πρέπει να ανταγωνιστούν αγοραστές από άλλες περιοχές για φορτία που μπορούν να κατευθυνθούν εκεί όπου προσφέρονται οι υψηλότερες τιμές.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και χωρίς φυσική έλλειψη αερίου στην Ευρώπη, η περιορισμένη παγκόσμια προσφορά μπορεί να διατηρήσει τις τιμές σε υψηλά επίπεδα.
Τα σενάρια για νέο αμερικανικό χτύπημα στο Ιράν μετά τις ενδιάμεσες εκλογές
Στην ήδη τεταμένη κατάσταση προστίθενται οι πληροφορίες για το ενδεχόμενο επανέναρξης των αμερικανικών και ισραηλινών επιθέσεων κατά του Ιράν μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, στις 3 Νοεμβρίου.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal στις 28 Οκτωβρίου, η Ουάσιγκτον έχει προειδοποιήσει αραβικές χώρες του Κόλπου να προετοιμαστούν για το ενδεχόμενο μιας σύντομης αλλά έντονης στρατιωτικής εκστρατείας κατά του Ιράν μετά τις εκλογές.
Το δημοσίευμα αναφέρει ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει λάβει οριστική απόφαση, ενώ εξετάζεται το ενδεχόμενο πληγμάτων κατά ιρανικών υποδομών και πυρηνικών εγκαταστάσεων.
Αντίστοιχες πληροφορίες μετέδωσε το ABC News στις 22 Οκτωβρίου, επικαλούμενο δύο Ισραηλινούς αξιωματούχους που γνωρίζουν τις σχετικές συζητήσεις. Σύμφωνα με το αμερικανικό δίκτυο, στρατιωτικοί σχεδιασμοί για πιθανή επανάληψη των κοινών επιχειρήσεων ΗΠΑ και Ισραήλ βρίσκονται σε εξέλιξη, με το χρονοδιάγραμμα να συνδέεται με τις ενδιάμεσες εκλογές.
Ο Λευκός Οίκος είχε δηλώσει ότι οι ΗΠΑ δεν θα επιτεθούν στο Ιράν πριν από την ψηφοφορία, χωρίς να αποκλείσει άλλες επιλογές στη συνέχεια.
Τα δημοσιεύματα δεν σημαίνουν ότι έχει ληφθεί απόφαση για νέο χτύπημα.
Ωστόσο, η προοπτική στρατιωτικής κλιμάκωσης ενισχύει την αβεβαιότητα στις αγορές, καθώς οποιαδήποτε νέα επίθεση θα μπορούσε να προκαλέσει περαιτέρω διαταραχές στις μεταφορές ενέργειας και να δυσχεράνει την αποκατάσταση των εξαγωγών LNG από τον Περσικό Κόλπο.
Για την ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου, το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν οι υφιστάμενες διαταραχές θα παραταθούν και κατά τη διάρκεια του χειμώνα, όταν η ζήτηση αυξάνεται και τα περιθώρια αντιμετώπισης μιας νέας κρίσης περιορίζονται.
Γιατί οι υψηλές τιμές απειλούν νοικοκυριά και βιομηχανία
Η άνοδος της τιμής χονδρικής δεν μεταφέρεται αυτομάτως και στον ίδιο βαθμό σε κάθε λογαριασμό φυσικού αερίου ή ηλεκτρικού ρεύματος. Ωστόσο, όταν διατηρείται για μεγάλο διάστημα, αυξάνει το κόστος προμήθειας για τις εταιρείες ενέργειας και μπορεί να επιβαρύνει σταδιακά τους καταναλωτές, ανάλογα με τα τιμολόγια και τις συμβάσεις τους.
Παράλληλα, το φυσικό αέριο χρησιμοποιείται τόσο για θέρμανση όσο και για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Όταν οι μονάδες φυσικού αερίου καθορίζουν την τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας στις ώρες υψηλής ζήτησης, οι ακριβότερες προμήθειες μπορούν να ασκήσουν πρόσθετες πιέσεις και στις τιμές του ρεύματος.
Οι επιπτώσεις είναι ήδη αισθητές σε ενεργοβόρους κλάδους της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Σύμφωνα με το Reuters, ορισμένες επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν φυσικό αέριο ως πρώτη ύλη, μεταξύ των οποίων εταιρείες λιπασμάτων, χημικών και χάλυβα, έχουν περιορίσει την παραγωγή τους εξαιτίας του αυξημένου κόστους.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στο φυσικό αέριο. Η ενεργειακή αναστάτωση έχει αυξήσει το κόστος πετρελαίου, καυσίμων μεταφορών, ηλεκτρικής ενέργειας και τροφίμων, ενισχύοντας τις ανησυχίες για νέες πληθωριστικές πιέσεις στην ευρωπαϊκή οικονομία.
Προβλέψεις για ακριβή ενέργεια και το 2027
Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι οι πιέσεις ενδέχεται να διατηρηθούν και μετά τον φετινό χειμώνα. Σε ανάλυσή του στις 12 Οκτωβρίου, το Reuters ανέφερε ότι η Ευρώπη είναι πιθανό να αντιμετωπίσει υψηλές τιμές φυσικού αερίου για τουλάχιστον έναν ακόμη χρόνο, ακόμη και αν τερματιστεί η σύγκρουση με το Ιράν και ο χειμώνας αποδειχθεί ήπιος.
Ο λόγος είναι ότι η Ευρώπη θα πρέπει να αναπληρώσει τα αποθέματά της μετά τη χειμερινή περίοδο, σε μια αγορά όπου η διαθεσιμότητα LNG παραμένει περιορισμένη και ο ανταγωνισμός με την Ασία είναι έντονος.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που επικαλείται το πρακτορείο, ένας ιδιαίτερα ψυχρός χειμώνας ή νέες διαταραχές στον εφοδιασμό θα μπορούσαν να προκαλέσουν ακόμη μεγαλύτερες αυξήσεις.
Πρόσθετη πίεση αναμένεται να δημιουργήσει η προγραμματισμένη απαγόρευση εισαγωγών ρωσικού LNG στην ΕΕ από τον Ιανουάριο του 2027, η οποία θα απαιτήσει περαιτέρω προσαρμογές στο μείγμα προμηθειών της Ευρώπης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι τιμές θα παραμείνουν υποχρεωτικά στα σημερινά επίπεδα. Η εξέλιξή τους θα εξαρτηθεί από την πορεία του πολέμου, την αποκατάσταση των ενεργειακών ροών από τη Μέση Ανατολή, τη θερμοκρασία κατά τους χειμερινούς μήνες και τη δυνατότητα της Ευρώπης να εξασφαλίσει νέες ποσότητες LNG.
Το βέβαιο είναι ότι η υπέρβαση των 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα επαναφέρει ένα επίπεδο τιμών που είχε να εμφανιστεί από την ενεργειακή κρίση του 2022.
Παρότι απέχει ακόμη από τα ακραία επίπεδα εκείνης της περιόδου, αποτελεί σαφή ένδειξη ότι η ευρωπαϊκή αγορά παραμένει ευάλωτη με χαμηλά αποθέματα και αυξημένη εποχική ζήτηση.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
