Η επιδίωξη αμερικανικών ενεργειακών εταιρειών να ενισχύσουν την παρουσία και την επιρροή τους στα Δυτικά Βαλκάνια προκαλεί ανησυχία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς στις Βρυξέλλες υπάρχει ο φόβος ότι οι χώρες της περιοχής μπορεί να καταλήξουν εξαρτημένες από το αμερικανικό φυσικό αέριο, την ώρα που επιχειρούν να προσαρμοστούν στους ευρωπαϊκούς στόχους για την καθαρή ενέργεια και την απανθρακοποίηση.
Η Αλβανία, το Κόσοβο και η Βοσνία-Ερζεγοβίνη έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον για την προμήθεια μεγάλων ποσοτήτων υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τις ΗΠΑ, αλλά και για την ανάπτυξη υποδομών που θα επιτρέψουν την εισαγωγή του.
Οι κυβερνήσεις των χωρών υποστηρίζουν ότι το φυσικό αέριο είναι απαραίτητο ως καύσιμο μετάβασης, καθώς προσπαθούν ταυτόχρονα να περιορίσουν την εξάρτησή τους από τη Ρωσία, να μειώσουν την κατανάλωση άνθρακα και να αυξήσουν την παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Πρόκειται, άλλωστε, για βασικές προϋποθέσεις στην πορεία τους προς την ένταξη στην ΕΕ.
Ωστόσο, αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης αμφισβητούν κατά πόσο ορισμένα από τα έργα που προωθούνται είναι αναγκαία ή συμβατά με τη μακροπρόθεσμη ενεργειακή στρατηγική της ΕΕ, δεδομένου ότι οι συγκεκριμένες χώρες διαθέτουν σήμερα ελάχιστη ή και μηδενική εγχώρια ζήτηση φυσικού αερίου.
Ο φόβος στις Βρυξέλλες είναι ότι η μαζική είσοδος φυσικού αερίου στις αγορές των Δυτικών Βαλκανίων θα μπορούσε να δημιουργήσει μια νέα, μακροχρόνια εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και να αυξήσει την εξάρτηση των χωρών από εισαγόμενη ενέργεια.
Οι στόχοι της ΕΕ και το αμερικανικό LNG
Η ΕΕ έχει θέσει ως στόχο την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050, με παράλληλη αύξηση της συμμετοχής των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο ενεργειακό της μείγμα. Οι χώρες που θα ενταχθούν στην Ένωση θα πρέπει να ευθυγραμμιστούν με αυτούς τους στόχους.
Υπό αυτό το πρίσμα, αξιωματούχοι της ΕΕ εκτιμούν ότι η σημαντική αύξηση των εισαγωγών φυσικού αερίου θα μπορούσε να περιπλέξει την προσπάθεια για απανθρακοποίηση.
Την ίδια ώρα, ο αμερικανικός κλάδος φυσικού αερίου αξιοποιεί τη γρήγορη απεξάρτηση της Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο, αλλά και τις αναταράξεις στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας που έχουν προκληθεί από τον πόλεμο του Ιράν, για να προωθήσει μια σειρά συμφωνιών προμήθειας στην ευρύτερη περιοχή.
Η πολιτική αυτή εντάσσεται στη στρατηγική της κυβέρνησης Τραμπ για την ενίσχυση της αμερικανικής «ενεργειακής κυριαρχίας».
«Οι χώρες, στο πλαίσιο της ευρύτερης φιλοδοξίας τους να ενταχθούν στην ΕΕ, έχουν αναλάβει δεσμεύσεις για την απανθρακοποίηση, ώστε να χαράξουν μια πορεία και να την ακολουθήσουν, με ουσιαστική σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων», δήλωσε σε φόρουμ στη Βιέννη ο Άντρας Χούιμπερ, ο οποίος είναι αρμόδιος για την ενεργειακή διπλωματία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στα Δυτικά Βαλκάνια.
Στο πλαίσιο αυτό, η εισαγωγή φυσικού αερίου στην περιοχή «φαίνεται να αντιβαίνει σε αυτόν τον ζωτικής σημασίας στόχο της απανθρακοποίησης», πρόσθεσε.
Ο ίδιος προειδοποίησε ότι οι συμφωνίες θα μπορούσαν να υπερβούν τον στόχο της αντικατάστασης των ρωσικών προμηθειών και, αντί να συμβάλουν στην απανθρακοποίηση της περιοχής, να οδηγήσουν σε μεγαλύτερη χρήση φυσικού αερίου.
«Δεν θα πρέπει να τοποθετούμε φυσικό αέριο σε αγορές που δεν έχουν φυσικό αέριο», σημείωσε.
Η διαμάχη για τον αγωγό στη Βοσνία
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε την προκαταρκτική συμφωνία μεταξύ των ΗΠΑ και της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης για την ανάπτυξη αγωγού που θα μεταφέρει φυσικό αέριο από το Κρκ, το κροατικό νησί της Αδριατικής, προς τη Βοσνία.
Το έργο έχει προκαλέσει πολιτική αντιπαράθεση από τότε που το βοσνιακό κοινοβούλιο ψήφισε, νωρίτερα φέτος, νομοθετική ρύθμιση που κατοχυρώνει την AAFS, μια μικρή εταιρεία που διοικείται από πρόσωπα με στενές σχέσεις με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ως βασικό διαχειριστή του αγωγού.
Η επιλογή αυτή έχει οδηγήσει σε καταγγελίες για πιθανή διαφθορά, πέρα από τις ανησυχίες που αφορούν τις κλιματικές επιπτώσεις και τη μακροπρόθεσμη χρήση φυσικού αερίου.
Αξιωματούχοι της ΕΕ έχουν επίσης προειδοποιήσει ότι η υπόθεση θα μπορούσε να επηρεάσει την υποψηφιότητα της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης για ένταξη στην Ένωση, σύμφωνα με τον Guardian.
«Ο πρέσβης μας έχει γράψει επιστολές και έχει επισημάνει ζητήματα που ενδεχομένως βλέπουμε με αυτό το έργο», δήλωσε ο Χούιμπερ την Τρίτη.
Πρόσθεσε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει να «παρακολουθήσει με βάση αυτό με τον κατάλληλο τρόπο», χωρίς να διευκρινίσει ποια μέτρα θα μπορούσαν να ληφθούν.
Εσωτερική αλληλογραφία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία έπεσε υπόψιν του POLITICO, αποτυπώνει αντίστοιχες ανησυχίες, επισημαίνοντας την έλλειψη διαφάνειας γύρω από τη σύμβαση με την AAFS, αλλά και τους κινδύνους που συνδέονται με την επέκταση της χρήσης φυσικού αερίου.
«Ίσους κανόνες» ζητά η Ενεργειακή Κοινότητα
Η πρωτοβουλία του Σεράγεβο έχει προκαλέσει ανησυχία και στην ηγεσία της Ενεργειακής Κοινότητας, μιας πρωτοβουλίας που υποστηρίζεται από την ΕΕ και βοηθά χώρες που επιδιώκουν την ένταξή τους στην Ένωση να ευθυγραμμίσουν το ενεργειακό και κανονιστικό τους πλαίσιο με το ευρωπαϊκό.
Στην Ενεργειακή Κοινότητα συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, η Αλβανία, το Κόσοβο, η Σερβία, η Γεωργία, η Μολδαβία, το Μαυροβούνιο και η Βόρεια Μακεδονία.
«Αυτό είναι το μήνυμά μας προς τη Βοσνία», δήλωσε ο Άρτουρ Λορκόφσκι, επικεφαλής της Ενεργειακής Κοινότητας, σε συνέντευξή του στο περιθώριο της εκδήλωσης στη Βιέννη.
«Εξ ορισμού, η νομοθεσία της ΕΕ που προωθούμε δεν ορίζει ποιος θα πρέπει να είναι ο προμηθευτής, αλλά το βασικό στοιχείο είναι ότι πρέπει να παρέχονται ισότιμοι όροι ανταγωνισμού όσον αφορά το κανονιστικό πλαίσιο», ανέφερε.
Ο ίδιος τόνισε τη σημασία του ανταγωνισμού, της δικαιοσύνης και της διαφάνειας, σημειώνοντας ότι «προβλέπονται ίσοι κανόνες για όλους τους συμμετέχοντες στον ανταγωνισμό».
«Με άλλα λόγια, δεν θέλουμε η Βοσνία να αποτελεί εξαίρεση ή να παρέχει προνομιακή πρόσβαση στην αγορά. Αυτό είναι που πρέπει να αποφευχθεί, επειδή δεν θα ήταν σύμφωνο με τη νομοθεσία της ΕΕ», είπε.
Οι συμφωνίες με ΗΠΑ και Ελλάδα
Καμία από τις δύο συμφωνίες δεν έχει επικυρωθεί ακόμη.
Η διασύνδεση της Βοσνίας χρειάζεται την έγκριση των νομοθετών στην άνω βουλή της χώρας.
Στην Αλβανία, η συμφωνία προβλέπει 20ετή προμήθεια φυσικού αερίου, σε συνεργασία με την Ελλάδα και την αμερικανική εταιρεία Venture Global. Προς το παρόν, ωστόσο, υπάρχει μόνο ως μνημόνιο κατανόησης και αναμένεται η ολοκλήρωση μελέτης σκοπιμότητας.
Ούτε το Κόσοβο έχει λάβει οριστική απόφαση.
Παράλληλα, η Σερβία και η Βόρεια Μακεδονία αναμένεται να αποκτήσουν πρόσβαση σε αμερικανικό LNG μέσω σχεδιαζόμενων διασυνδέσεων με την Ελλάδα.
Εκπρόσωπος του αμερικανικού υπουργείου Ενέργειας δεν απάντησε άμεσα σε ερωτήσεις σχετικά με τη διαφάνεια των υπό συζήτηση συμφωνιών ή τον κίνδυνο δημιουργίας μακροχρόνιας εξάρτησης από το LNG.
Δήλωσε, ωστόσο, ότι η ενεργειακή συνεργασία θα «ενισχύσει τη σταθερότητα στην περιοχή, θα μειώσει τις τιμές ενέργειας και θα ενισχύσει το εμπόριο και την ευημερία».
Ο εκπρόσωπος πρόσθεσε ότι οι εμπορικές συμφωνίες θα βοηθήσουν την Αλβανία και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη να «μειώσουν την εξάρτησή τους από το ρωσικό φυσικό αέριο», αντικαθιστώντας το με αμερικανικό LNG.
Γιατί τα Βαλκάνια επιμένουν στο φυσικό αέριο
Παρά τις αντιδράσεις από αξιωματούχους της ΕΕ, εκπρόσωποι των βαλκανικών χωρών που συμμετείχαν στη συνάντηση της Τρίτης υποστήριξαν ότι οι συμφωνίες με τις ΗΠΑ είναι απαραίτητες για την ενεργειακή μετάβαση.
Όπως υποστηρίζουν, η σταδιακή εγκατάλειψη του άνθρακα και η αυξανόμενη συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας απαιτούν μια αξιόπιστη πηγή ενέργειας που θα μπορεί να καλύπτει τις ανάγκες των δικτύων όταν η παραγωγή από πιο μεταβλητές ανανεώσιμες πηγές μειώνεται.
Στην Αλβανία, η υδροηλεκτρική ενέργεια κυριαρχεί στο ενεργειακό μείγμα. Ωστόσο, σύμφωνα με Αλβανό κυβερνητικό αξιωματούχο που μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας, η ξηρασία που συνδέεται με την κλιματική αλλαγή μειώνει τις ροές των ποταμών και καθιστά την υδροηλεκτρική παραγωγή λιγότερο αξιόπιστη.
Αυτό, σύμφωνα με την ίδια πηγή, δημιουργεί ανάγκη για φυσικό αέριο, το οποίο οι υποστηρικτές του θεωρούν «καύσιμο μετάβασης» που μπορεί να στηρίξει το ηλεκτρικό δίκτυο όσο αυξάνεται η εγκατεστημένη ισχύς των ανανεώσιμων πηγών.
Σήμερα, το φυσικό αέριο αντιστοιχεί μόλις στο 1,8% του ενεργειακού μείγματος της Αλβανίας.
Ο ίδιος αξιωματούχος υποστήριξε ότι η ανάπτυξη υποδομών φυσικού αερίου είναι κρίσιμη για τη διαφοροποίηση και την ασφάλεια του εφοδιασμού, αλλά και για τα σχέδια της Αλβανίας να δημιουργήσει περιφερειακό κόμβο φυσικού αερίου στη νότια πόλη της Αυλώνας.
Η Βοσνία θέλει να σπάσει την εξάρτηση από τη Ρωσία
Την ίδια στιγμή, η σταδιακή απομάκρυνση από το ρωσικό φυσικό αέριο έχει δημιουργήσει ένα κενό στην αγορά των Δυτικών Βαλκανίων.
Οι υποψήφιες προς ένταξη χώρες καλούνται να ευθυγραμμιστούν και με την πολιτική της ΕΕ για τη σταδιακή κατάργηση της χρήσης ρωσικού φυσικού αερίου.
Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, για παράδειγμα, διαθέτει σήμερα μόλις έναν αγωγό που μεταφέρει φυσικό αέριο από τη Ρωσία, γεγονός που περιορίζει σημαντικά τις εναλλακτικές επιλογές της σε περίπτωση διακοπής του εφοδιασμού.
«Η Νότια Διασύνδεση δεν αφορά τον περιορισμό της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης στο φυσικό αέριο», δήλωσε εκπρόσωπος του ομοσπονδιακού υπουργείου Ενέργειας, Μεταλλείων και Βιομηχανίας της χώρας.
«Πρόκειται για τον τερματισμό της εξάρτησής μας από μία μόνο οδό εφοδιασμού και μία μόνο πηγή και για την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας της χώρας», πρόσθεσε.
Όπως τόνισε, το φυσικό αέριο αποτελεί καύσιμο μετάβασης και όχι «τον τελικό προορισμό της ενεργειακής μας πολιτικής».
Το παράδοξο της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής
Το αποτέλεσμα είναι ένα σύνθετο ενεργειακό δίλημμα για τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων που επιδιώκουν την ένταξή τους στην ΕΕ.
Οι χώρες αυτές αναζητούν εναλλακτικές πηγές ενέργειας, τις οποίες η ΕΕ είτε δεν μπορεί είτε δεν επιθυμεί να προμηθεύσει απευθείας. Η Ένωση διαθέτει περιορισμένη εγχώρια παραγωγή φυσικού αερίου, ενώ δεν χρηματοδοτεί νέα έργα υποδομών φυσικού αερίου στην περιοχή.
Την ίδια στιγμή, όμως, η ίδια η ΕΕ εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από το αμερικανικό LNG για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της μετά τη δραστική μείωση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου.
Έτσι, δημιουργείται μια αντίφαση: η στενότερη ενεργειακή και οικονομική ενσωμάτωση των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ θα μπορούσε να τους προσφέρει μεγαλύτερη πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου, σημαντικό μέρος του οποίου προέρχεται πλέον από τις ΗΠΑ.
«Γι' αυτό θέλουμε να έχουμε στη Βοσνία τους ίδιους κανόνες που ισχύουν στην ΕΕ, ώστε να υπάρχει απρόσκοπτη ροή φυσικού αερίου από την ΕΕ», δήλωσε ο Λορκόφσκι.
«Θα είναι αμερικανικό φυσικό αέριο επειδή δεν παράγεται φυσικό αέριο στην Ευρωπαϊκή Ένωση», πρόσθεσε, χαρακτηρίζοντας την εξέλιξη αυτή μέρος της αμερικανικής στρατηγικής για την ενεργειακή κυριαρχία.
«Δεν μπορείς να κατηγορήσεις κάποιον επειδή αφιέρωσε χρόνο για να πουλήσει ό,τι έχει», είπε. «Δεν βλέπω την ΕΕ να είναι σε θέση να παράσχει το φυσικό αέριο».
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
