Σε ένα από τα πιο φορτισμένα πολιτικά ζητήματα της χώρας μετατρέπεται η αυξανόμενη παρουσία περίπου 1,5 εκατομμυρίου Ουκρανών στην Πολωνία, καθώς η εθνικιστική δεξιά επιχειρεί να αξιοποιήσει τη δυσαρέσκεια που καταγράφεται γύρω από τα κοινωνικά επιδόματα, αλλά και τις ιστορικές διαφορές μεταξύ των δύο χωρών.
Μόλις έναν χρόνο πριν από τις κρίσιμες βουλευτικές εκλογές του φθινοπώρου του 2027 και ενώ η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Ντόναλντ Τουσκ εξακολουθεί να στηρίζει ενεργά την Ουκρανία απέναντι στη Ρωσία, η αντι-ουκρανική ρητορική εντείνεται.
Η στροφή αυτή είχε αρχίσει να γίνεται εμφανής ήδη κατά την προεκλογική εκστρατεία για τις προεδρικές εκλογές του 2025, όταν πολιτικοί της εθνικιστικής δεξιάς άρχισαν να παρουσιάζουν τους Ουκρανούς ως βάρος για τα δημόσια οικονομικά και ως δικαιούχους κοινωνικών παροχών σε βάρος των Πολωνών.
Πολιτική σύγκρουση και ιστορικές πληγές
Η αντιπαράθεση εντάθηκε το φετινό καλοκαίρι, όταν ο πρόεδρος της Πολωνίας, Κάρολ Ναβρότσκι, αφαίρεσε από τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι την ανώτατη τιμητική διάκριση της χώρας, το Τάγμα του Λευκού Αετού.
Η απόφαση συνδέθηκε με την επιλογή του Ζελένσκι να δώσει σε στρατιωτική μονάδα το όνομα της Ουκρανικής Επαναστατικής Στρατιάς, της UPA, οργάνωσης που κατηγορείται ότι συμμετείχε στη δολοφονία δεκάδων χιλιάδων Πολωνών κατά τις επιχειρήσεις εθνοκάθαρσης της περιόδου 1943-1945. Η UPA, ωστόσο, είχε επίσης πολεμήσει εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης.
Η εξέλιξη επανέφερε στο προσκήνιο μια από τις πιο ευαίσθητες σελίδες της κοινής ιστορίας Πολωνίας και Ουκρανίας, δίνοντας παράλληλα νέα όπλα στις εθνικιστικές πολιτικές δυνάμεις.
Η Ουκρανία ως προεκλογικό «όπλο»
Η Πολωνία παραμένει ένας από τους πιο ένθερμους υποστηρικτές της Ουκρανίας από την έναρξη της ρωσικής πλήρους κλίμακας εισβολής το 2022. Ωστόσο, το εθνικιστικό στρατόπεδο επιχειρεί να μετατρέψει τις εντάσεις γύρω από την παρουσία των Ουκρανών στην Πολωνία και τις ιστορικές διαφορές, σε κεντρικό προεκλογικό ζήτημα.
Η αντιπαράθεση αναμένεται να ενταθεί ενόψει των βουλευτικών εκλογών του 2027, στις οποίες ο κυβερνητικός συνασπισμός του Τουσκ θα βρεθεί αντιμέτωπος με το εθνικιστικό κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη, αλλά και δύο ακόμη ακροδεξιούς σχηματισμούς. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η επικράτηση του Τουσκ κάθε άλλο παρά εξασφαλισμένη είναι.
Το ελευθεριακό κόμμα Konfederacja έχει ήδη επικρίνει τη χορήγηση κοινωνικών παροχών σε Ουκρανούς, ενώ ο Γκρέγκορζ Μπράουν, επικεφαλής του ακροδεξιού κόμματος Συνομοσπονδία του Πολωνικού Στέμματος, έχει φτάσει στο σημείο να δηλώσει ότι το καθεστώς του Κιέβου «δεν είναι ούτε σύμμαχος ούτε φίλος» της Πολωνίας, αλλά εχθρός.
Από την πλευρά του, ο υποψήφιος πρωθυπουργός του Νόμου και Δικαιοσύνης, Πρέμισλαβ Τσάρνεκ, ζήτησε τον Ιούλιο να ανασταλεί η στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία έως ότου το Κίεβο αλλάξει την πολιτική του απέναντι στα ιστορικά ζητήματα.
«Οι ρωσικές αφηγήσεις βρίσκουν έδαφος»
Ο Ράφαλ Πανκόφσκι, καθηγητής κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Civitas της Βαρσοβίας και συνιδρυτής της πολωνικής οργάνωσης κατά του ρατσισμού Never Again, εκτιμά ότι η πλειονότητα των Πολωνών εξακολουθεί να στηρίζει την Ουκρανία, όμως οι πρώτες ρωγμές είναι πλέον εμφανείς.
Όπως επισημαίνει, η λαϊκιστική αντι-ουκρανική ρητορική δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για επιθέσεις εναντίον μιας μεγάλης και ιδιαίτερα ορατής μειονότητας, ενώ η εχθρική ρητορική μπορεί να μετατραπεί σε πραγματική βία. Παράλληλα, όπως υποστηρίζει, η ρωσική προπαγάνδα έχει αξιοποιήσει την κατάσταση προς όφελός της.
Ο πρέσβης της Ουκρανίας στην Πολωνία, Βασίλ Μπόνταρ, εκφράζει επίσης ανησυχία για τη χρησιμοποίηση του ουκρανικού ζητήματος ως εργαλείου πολιτικής αντιπαράθεσης. Όπως αναφέρει, κάθε πολιτική δύναμη στη χώρα εντάσσει πλέον την Ουκρανία στην πολιτική της αφήγηση, απλώς με διαφορετικό τρόπο.
Οι Ουκρανοί αισθάνονται όλο και μεγαλύτερη ανασφάλεια
Η ένταση της πολιτικής ρητορικής έχει αρχίσει να επηρεάζει και την καθημερινότητα των Ουκρανών που ζουν στην Πολωνία.
Η Όλενα, η οποία εγκαταστάθηκε στη χώρα πριν από περίπου μία δεκαετία για σπουδές και τελικά παρέμεινε εκεί, δηλώνει ότι ποτέ δεν είχε αισθανθεί τόσο αποξενωμένη όσο τον τελευταίο χρόνο. Η ίδια, που εργάζεται ως ξεναγός σε πολιτιστικό ίδρυμα της Βαρσοβίας, φοβάται πλέον να μιλά ουκρανικά δημόσια και ανησυχεί για την ασφάλεια φίλων και συγγενών της.
Ανάλογη εμπειρία περιγράφει και ο Ιβάν, Ουκρανός που εργάζεται στο Πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας. Όπως λέει, ένας γείτονάς του τον αντιμετώπισε επιθετικά σε ασανσέρ, ζητώντας του να επιστρέψει στην Ουκρανία και να μεταφέρει στον Ζελένσκι τη δυσαρέσκειά του για την απόφαση σχετικά με την UPA.
Η Όλενα περιγράφει ακόμη περιστατικό κατά το οποίο Πολωνή ακολούθησε την ομάδα που ξεναγούσε και διαμαρτυρήθηκε επειδή την άκουγε να μιλά πολωνικά, χαρακτηρίζοντας την παρουσία της «ντροπή» για την Πολωνία.
Από τις λεκτικές επιθέσεις στη βία
Σε άλλες περιπτώσεις, ωστόσο, η εχθρότητα δεν περιορίζεται στις λεκτικές επιθέσεις.
Τον Ιούλιο συνελήφθησαν δύο άνδρες μετά την επίθεση σε δύο Ουκρανούς, την 20χρονη Αναστασία και τον 21χρονο σύντροφό της Μαξίμ, έξω από κατάστημα στο Βρότσλαβ. Το περιστατικό καταδίκασε ο υπουργός Εσωτερικών της Πολωνίας, Μάρτσιν Κιέρβινσκι, ενώ ο Ουκρανός υπουργός Εξωτερικών, Αντρίι Σίμπιχα, ευχαρίστησε την αστυνομία για τις συλλήψεις.
Την ίδια περίοδο, υπάλληλος δημοτικής εταιρείας λεωφορείων στο Μπιέλσκο-Μπιάλα, ο οποίος βρισκόταν εκτός υπηρεσίας, φέρεται να εξαπέλυσε εθνικιστικές προσβολές εναντίον τριών Ουκρανών μέσα σε λεωφορείο, μεταξύ των οποίων βρίσκονταν δύο 11χρονα κορίτσια.
Τον Αύγουστο σημειώθηκε ακόμη μία επίθεση, αυτή τη φορά σε βάρος Ουκρανού μέσα σε τραμ στο Πόζναν.
Αύξηση των εγκλημάτων μίσους
Τα περιστατικά φαίνεται να καταγράφουν ανοδική τάση. Σύμφωνα με στοιχεία της πολωνικής αστυνομίας που δημοσίευσε η εφημερίδα Rzeczpospolita, κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους καταγράφηκαν 180 καταγγελίες για εγκλήματα με εθνοτικό κίνητρο σε βάρος Ουκρανών, αριθμός αυξημένος κατά 30% σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους.
Η πολωνική κυβέρνηση έχει ήδη περιορίσει την πρόσβαση των Ουκρανών σε ορισμένες κοινωνικές παροχές, παρά το γεγονός ότι η συνολική οικονομική συνεισφορά τους στη χώρα εκτιμάται πως ξεπερνά τις δημόσιες δαπάνες για τη στήριξή τους.
Παράλληλα, στις αρχές του 2026 δημιουργήθηκαν 50 ειδικευμένες εισαγγελικές ομάδες για τη διερεύνηση εγκλημάτων μίσους. Από τον Φεβρουάριο έως τον Ιούνιο, οι εισαγγελικές αρχές παρέπεμψαν 283 υποθέσεις στα δικαστήρια. Σε περισσότερες από το 80% των περιπτώσεων τα θύματα ήταν Ουκρανοί, έναντι 74% το 2023 και μόλις 4% το 2014.
Παρέμβαση Τουσκ και έκκληση της Εκκλησίας
Ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ έχει προειδοποιήσει ότι οι δράστες των επιθέσεων εμφανίζονται πλέον πιο τολμηροί, θεωρώντας ότι απολαμβάνουν πολιτική προστασία. Τον Ιούλιο κάλεσε δημόσια τον πρόεδρο Ναβρότσκι να πάρει θέση και να καταδικάσει ξεκάθαρα τη βία.
Παρέμβαση έκανε και η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία της Πολωνίας, απευθύνοντας έκκληση να μην ενισχύονται τα εθνικιστικά αισθήματα και να αποφεύγεται η περαιτέρω όξυνση των σχέσεων.
Ο Ουκρανός πρέσβης στη Βαρσοβία υποστηρίζει ότι η καλύτερη απάντηση στην ένταση είναι η αποτελεσματική επικοινωνία από τους πολιτικούς, τα μέσα ενημέρωσης και την κυβέρνηση, αλλά και η επίλυση των ζητημάτων που προκαλούν αντιπαραθέσεις μεταξύ των δύο χωρών.
Φόβοι για το μέλλον
Για τον Ιβάν, η αλλαγή του κλίματος στην Πολωνία έχει ήδη επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο κινείται στην καθημερινότητά του. Εξακολουθεί να μιλά ουκρανικά και να φορά κονκάρδα με τις σημαίες της Πολωνίας και της Ουκρανίας, όμως πλέον φοβάται περισσότερο το ενδεχόμενο μιας σύγκρουσης.
Όπως εξηγεί, στο παρελθόν δεν δίσταζε να υπερασπιστεί τον εαυτό του εάν δεχόταν επίθεση λόγω της καταγωγής του. Σήμερα, αντίθετα, φοβάται ότι μπορεί να μην υπάρξει κάποιος να τον βοηθήσει ή ακόμη και ότι θα μπορούσε να κατηγορηθεί για παραβίαση κάποιου νόμου και να απελαθεί, παρά το γεγονός ότι έχει δημιουργήσει τη ζωή του στην Πολωνία.
Η κυβέρνηση έχει υιοθετήσει αυστηρότερη πολιτική απέναντι σε Ουκρανούς που παρανομούν, προβλέποντας απελάσεις ακόμη και για μικρότερης σοβαρότητας παραβάσεις. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση ενός 18χρονου Ουκρανού που απελάθηκε από τη χώρα επειδή πήδηξε πάνω από ένα κιγκλίδωμα σε συναυλία.
Καθώς οι εκλογές του 2027 πλησιάζουν, η Ουκρανία φαίνεται να μετατρέπεται ολοένα περισσότερο σε κεντρικό πεδίο της πολωνικής πολιτικής αντιπαράθεσης, με το ζήτημα της ασφάλειας, της μετανάστευσης και της ιστορικής μνήμης να συνδέονται πλέον άμεσα με το μέλλον των σχέσεων Βαρσοβίας και Κιέβου.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
