Οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες προετοιμάζονται παρασκηνιακά για το ενδεχόμενο μιας μεγάλης υβριδικής επίθεσης με πολλούς νεκρούς και για το πώς θα πρέπει να αντιδράσει σε ένα τέτοιο σενάριο η Ευρωπαϊκή Ένωση - ένα ενδεχόμενο που, σύμφωνα με πέντε διπλωμάτες και αξιωματούχους της ΕΕ, θεωρείται ολοένα και πιο πιθανό.
Η προετοιμασία αυτή, ωστόσο, αναδεικνύει και τις διαφωνίες στο εσωτερικό της Ένωσης σχετικά με το πόσο ενεργό ρόλο θα πρέπει να αναλάβει η ΕΕ σε ζητήματα ασφάλειας και κατά πόσον οι κινήσεις της κινδυνεύουν να επικαλύψουν τον ρόλο του ΝΑΤΟ.
Τις τελευταίες εβδομάδες, οι πρεσβευτές των 27 κρατών-μελών έχουν συζητήσει το ενδεχόμενο μιας επίθεσης με βαριές ανθρώπινες απώλειες σε συνεδριάσεις «περιορισμένης σύνθεσης», χωρίς τηλέφωνα και χωρίς συνεργάτες. Σύμφωνα με τους διπλωμάτες και τους αξιωματούχους, που μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας λόγω του εμπιστευτικού χαρακτήρα των συνομιλιών, οι συζητήσεις εντάθηκαν μετά τον εντοπισμό, τον Αύγουστο, drone φορτωμένου με εκρηκτικά στο αεροδρόμιο της Λειψίας, στη Γερμανία.
Η ΕΕ εξετάζει εδώ και χρόνια αντίστοιχα σενάρια και έχει ήδη παρουσιάσει μια «εργαλειοθήκη για τις υβριδικές απειλές», με στόχο τον συντονισμό της αντίδρασης σε κυβερνοεπιθέσεις, παρεμβάσεις σε εκλογές και πράξεις δολιοφθοράς. Οι τελευταίες συζητήσεις, όμως, επικεντρώνονται πλέον στο ενδεχόμενο πολύ σοβαρότερων επιθέσεων, ικανών να προκαλέσουν μεγάλο αριθμό θυμάτων. Δύο διπλωμάτες ανέφεραν ότι συνάντηση των πρεσβευτών της ΕΕ την περασμένη Τετάρτη ήταν αφιερωμένη ειδικά σε αυτά τα σενάρια.
Από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία, η ΕΕ υποστηρίζει ότι η Μόσχα έχει εντείνει την εκστρατεία κυβερνοεπιθέσεων, δολιοφθορών και άλλων μυστικών επιχειρήσεων σε ευρωπαϊκό έδαφος.
«Οι δημοκρατίες της Ευρώπης βρίσκονται αντιμέτωπες με ολοένα αυξανόμενες απειλές», δήλωσε στο Politico ο Ευρωπαίος επίτροπος Δικαιοσύνης Μάικλ ΜακΓκραθ. «Ενισχύουμε την ικανότητά μας να προβλέπουμε και να εντοπίζουμε απειλές, βελτιώνουμε τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και να διασφαλίζουμε ότι η Ευρώπη μπορεί να αντιδρά γρήγορα και συλλογικά όταν δοκιμάζεται η δημοκρατική ανθεκτικότητά της», πρόσθεσε.
Σχέδια για ομάδες έκτακτης ανάγκης
Οι συζητήσεις μεταξύ Ευρωπαίων διπλωματών και υπουργών επικεντρώνονται, σύμφωνα με αξιωματούχο της ΕΕ, στην αποστολή ομάδων άμεσης αντίδρασης, στην αποδέσμευση ευρωπαϊκών κονδυλίων για τη στήριξη του πληττόμενου κράτους, καθώς και στον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να επικοινωνήσουν δημόσια μια τέτοια εξέλιξη οι επικεφαλής των ευρωπαϊκών θεσμών.
«Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για κάτι σοβαρό», δήλωσε ανώτερος διπλωμάτης της ΕΕ. «Δυστυχώς, η Λειψία μάς έδειξε ότι ένα εξαιρετικά σοβαρό περιστατικό, με πολλαπλές ανθρώπινες απώλειες, δεν μπορεί να αποκλειστεί», εξήγησε.
«Με δεδομένο το εύρος και την κλίμακα των ενεργειών της Ρωσίας, αργά ή γρήγορα θα υπάρξουν θύματα. Είναι καθαρή τύχη που μέχρι σήμερα δεν έχουμε δει νεκρούς», πρόσθεσε δεύτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος.
Αν υπάρξουν νεκροί, η πίεση για αντίδραση θα είναι ασφυκτική
Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με σχεδόν καθημερινές αναφορές για λεγόμενες υβριδικές επιθέσεις - έναν όρο που χρησιμοποιούν τόσο η ΕΕ όσο και το ΝΑΤΟ για να περιγράψουν υπονομευτικές ενέργειες που δεν φτάνουν στο επίπεδο μιας άμεσης πολεμικής ενέργειες.
Την Τρίτη, αρκετοί ναυτικοί κηρύχθηκαν αγνοούμενοι μετά τη βύθιση του πλοίου τους από drones στη Μαύρη Θάλασσα, σύμφωνα με Βούλγαρους αξιωματούχους.
Είχαν προηγηθεί το περιστατικό στο αεροδρόμιο της Λειψίας, ύποπτη πυρκαγιά σε πολωνικό επίγειο σταθμό που εξυπηρετεί επικοινωνίες μέσω Starlink και σχέδιο τοποθέτησης εμπρηστικών μηχανισμών σε εμπορικούς κόμβους μεταφορών σε χώρες της ΕΕ και στο Ηνωμένο Βασίλειο, την ώρα που συνεχίζονται και οι παραβιάσεις του εναέριου χώρου.
«Είναι απολύτως προφανές ότι, όσο η Ρωσία χρησιμοποιεί ολοένα και πιο θανατηφόρα μέσα για να δοκιμάσει την ετοιμότητά μας και τη βούλησή μας να λάβουμε αντίμετρα, κάποια στιγμή θα υπάρξουν θύματα», δήλωσε η Τέγια Τίλικαϊνεν, διευθύντρια του Ευρωπαϊκού Κέντρου Αριστείας για την Αντιμετώπιση Υβριδικών Απειλών. «Κάποια στιγμή, είτε σκόπιμα είτε κατά λάθος, αυτό θα συμβεί», τόνισε.
Εάν πολίτες κρατών-μελών της ΕΕ ή του ΝΑΤΟ σκοτωθούν σε ένα περιστατικό που θα εκληφθεί ως επίθεση, η πίεση προς τους δύο οργανισμούς για αντίδραση αναμένεται να είναι τεράστια.
«Φοβόμαστε πολύ ότι κάποια στιγμή θα χαθεί η ζωή ενός πολίτη συμμαχικής χώρας», δήλωσε διπλωμάτης του ΝΑΤΟ, προσθέτοντας ότι σε μια τέτοια περίπτωση η πίεση για δράση θα είναι «πολύ μεγάλη».
Οι ενστάσεις για επικάλυψη του ρόλου του ΝΑΤΟ
Την ίδια ώρα, οι συζητήσεις σε επίπεδο ΕΕ προκαλούν αντιδράσεις σε ορισμένες πρωτεύουσες, οι οποίες θεωρούν ότι η Ένωση κινδυνεύει να υπερβεί τον ρόλο της στον τομέα της ασφάλειας και να επικαλύψει βασικές αρμοδιότητες του ΝΑΤΟ, της διατλαντικής συμμαχίας που αποτελεί επί οκτώ δεκαετίες κεντρικό πυλώνα της ευρωπαϊκής ασφάλειας.
«Υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθεί μεγάλη σύγχυση για όσους καλούνται να λάβουν αποφάσεις σε όλα τα επίπεδα», δήλωσε η Οάνα Λουνγκέσκου, διακεκριμένη ερευνήτρια στο RUSI και πρώην εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ. «Εάν υπάρξει σύγχυση ή επικάλυψη αρμοδιοτήτων, υπάρχει κίνδυνος να καθυστερήσει η λήψη αποφάσεων - και αυτό έχει συνέπειες, επειδή σε τέτοιες περιπτώσεις ο χρόνος είναι πάντοτε κρίσιμος», εξηγεί.
Καχυποψία για διαρροές ευαίσθητων πληροφοριών
Ένα ακόμη ζήτημα είναι η έλλειψη ασφαλών επικοινωνιών στην ΕΕ, αλλά και η καχυποψία ότι ευαίσθητες πληροφορίες που ανταλλάσσονται στις συναντήσεις των πρεσβευτών μπορεί να διαρρεύσουν, σύμφωνα με αρκετούς διπλωμάτες.
Οι αναφορές ότι πρώην υπουργός Εξωτερικών της Ουγγαρίας μετέφερε στον Ρώσο ομόλογό του το περιεχόμενο συνομιλιών σε επίπεδο Ευρωπαίων ηγετών ενίσχυσαν ακόμη περισσότερο αυτές τις ανησυχίες, με αποτέλεσμα αρκετές πρωτεύουσες να περιορίζουν την ανταλλαγή πραγματικά ευαίσθητων πληροφοριών στις δομές του ΝΑΤΟ.
«Η κυβέρνησή μου είναι πολύ επιφυλακτική ως προς την ανταλλαγή ευαίσθητων πληροφοριών στην Coreper (Επιτροπή Μόνιμων Αντιπροσώπων) ή ακόμη και στην αίθουσα όπου συνεδριάζουν οι ηγέτες», δήλωσε διπλωμάτης από χώρα της ανατολικής πτέρυγας. «Είτε καταλήγουν στα μέσα ενημέρωσης είτε πηγαίνουν κατευθείαν στη Μόσχα», πρόσθεσε.
Νέα πρωτόκολλα ή αξιοποίηση των υφιστάμενων μηχανισμών;
Οι επιφυλάξεις αυτές συμπίπτουν με την προσπάθεια της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να ενισχύσει τον ρόλο της Ένωσης στον τομέα της ασφάλειας.
Στην τελευταία ομιλία της για την Κατάσταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Στρασβούργο, η πρώην υπουργός Άμυνας της Γερμανίας πρότεινε τη δημιουργία ενός «πρωτοκόλλου έκτακτης ανάγκης για την ασφάλεια», το οποίο θα βοηθούσε τα κράτη-μέλη να συντονιστούν σε ένα τέτοιο σενάριο σαν αυτά που εξετάζονται τώρα.
Το πρωτόκολλο αυτό, μαζί με την πρόταση της φον ντερ Λάιεν για τη δημιουργία ενός «Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας», αναμένεται να περιληφθεί σε μια κομβικής σημασίας «Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφάλειας», η οποία, σύμφωνα με δύο διπλωμάτες, πρόκειται να παρουσιαστεί στις αρχές Νοεμβρίου.
Ωστόσο, αρκετοί διπλωμάτες έχουν εκφράσει αντιρρήσεις, υποστηρίζοντας ότι η δημιουργία τέτοιων νέων δομών θα απαιτήσει μήνες και ενδέχεται να οδηγήσει σε επικάλυψη λειτουργιών που υπάρχουν ήδη στο εσωτερικό της ΕΕ.
Αντί να δημιουργεί νέα σχήματα που θα προσθέσουν ακόμη μεγαλύτερη πολυπλοκότητα, υποστήριξε ανώτερος διπλωμάτης κράτους-μέλους, η ΕΕ θα πρέπει να βασιστεί περισσότερο στους μηχανισμούς αντιμετώπισης κρίσεων που ήδη διαθέτει.
«Έχουμε πολύ σοβαρές επιφυλάξεις για το πρωτόκολλο έκτακτης ανάγκης για την ασφάλεια», δήλωσε. «Υπάρχουν ήδη μηχανισμοί. Εάν ξεσπάσει μια κρίση, διαθέτουμε τον Ολοκληρωμένο Μηχανισμό Πολιτικής Αντιμετώπισης Κρίσεων (IPCR), ο οποίος λειτούργησε πολύ καλά κατά τη διάρκεια της πανδημίας και σε άλλες κρίσεις», πρόσθεσε.
«Ο Πούτιν δεν ενδιαφέρεται ποιο όργανο λαμβάνει αποφάσεις»
Ο IPCR, που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο της Συνθήκης της Λισαβόνας, επιτρέπει στη χώρα που ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία της ΕΕ, έπειτα από αίτημα κράτους που έχει πληγεί, να συγκαλεί έκτακτες συνεδριάσεις με τη συμμετοχή ειδικών από το ΝΑΤΟ, τον ΟΗΕ ή άλλους διεθνείς οργανισμούς.
Σε περίπτωση μεγάλης υβριδικής επίθεσης, η τελική ευθύνη για την επιλογή του τρόπου αντίδρασης εξακολουθεί να ανήκει στο κράτος που έχει δεχθεί το πλήγμα.
Η Γαλλία ενεργοποίησε το Άρθρο 42.7 της ΕΕ μετά τις επιθέσεις στο Μπατακλάν το 2015, στη μοναδική μέχρι σήμερα περίπτωση κατά την οποία έχει τεθεί σε εφαρμογή η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής. Ωστόσο, η Λουνγκέσκου επισήμανε ότι επρόκειτο για «πολιτική απόφαση» του Παρισιού, η οποία δεν οδήγησε σε εκτεταμένη αμοιβαία συνδρομή, πέρα από τον συντονισμό Γαλλίας και Βελγίου στις έρευνες για την τρομοκρατία.
Για να αποφευχθεί η σύγχυση σχετικά με το ποιος αναλαμβάνει τι σε περίπτωση περιστατικού με πολλούς νεκρούς, η Λουνγκέσκου υποστήριξε ότι οι δύο οργανισμοί θα πρέπει να έχουν σαφή κατανομή ρόλων: το ΝΑΤΟ να αναλάβει την ανταλλαγή πληροφοριών και τη στρατιωτική αποτροπή και η ΕΕ να επικεντρωθεί στην πολιτική διαχείριση της κρίσης.
Η Τίλικαϊνεν θεωρεί χρήσιμες, εντός ορίων, τις προσπάθειες της ΕΕ να συντονίσει την αντίδραση στις υβριδικές επιθέσεις. Τόνισε, ωστόσο, ότι αυτές «δεν μπορούν να συγκριθούν με τα μέτρα ανθεκτικότητας σε εθνικό επίπεδο», όπως το μοντέλο «ολοκληρωμένης ασφάλειας» της Φινλανδίας.
Η Λουνγκέσκου υπογράμμισε επίσης ότι η Μόσχα δεν κάνει διάκριση μεταξύ ΕΕ και ΝΑΤΟ.
«Ειλικρινά, ο [Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ] Πούτιν δεν ενδιαφέρεται αν οι αποφάσεις λαμβάνονται στην Coreper II ή στο NAC», τόνισε, αναφερόμενη αντίστοιχα στις συνεδριάσεις των πρεσβευτών της ΕΕ και στο ανώτατο όργανο λήψης αποφάσεων του ΝΑΤΟ. «Η Μόσχα δεν σκέφτεται με αυτόν τον τρόπο».
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
