Άρης: Η ESA αποκαλύπτει ηφαίστειο 8 χλμ. με τεράστιες καλδέρες

Νέες εικόνες του Mars Express αποκαλύπτουν το ηφαίστειο Tharsis Tholus, ύψους 8 χλμ. - Η τελευταία εκροή λάβας εκτιμάται πριν από 200 εκατ. χρόνια.

Mars

Ένα τεράστιο ηφαίστειο, με ύψος περίπου 8 χιλιόμετρα και μια εντυπωσιακή καλδέρα βάθους σχεδόν 3 χιλιομέτρων, αποκαλύπτουν οι νέες εικόνες του ευρωπαϊκού διαστημικού σκάφους Mars Express. Πρόκειται για το Tharsis Tholus, ένα από τα ηφαίστεια του Άρη, του οποίου η επιφάνεια διατηρεί τα ίχνη μιας πολύπλοκης γεωλογικής ιστορίας δισεκατομμυρίων ετών.

Τις εικόνες δημοσίευσε στις 18 Νοεμβρίου η Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία (ESA), αξιοποιώντας δεδομένα της κάμερας υψηλής ανάλυσης High Resolution Stereo Camera (HRSC) του Mars Express. Στο επίκεντρο των παρατηρήσεων βρίσκεται η κορυφή του ηφαιστείου, όπου διακρίνονται τα σημάδια δύο διαδοχικών καταρρεύσεων του εδάφους.

Το Tharsis Tholus βρίσκεται στην τεράστια ηφαιστειακή επαρχία Θαρσίς, η οποία φιλοξενεί μερικούς από τους μεγαλύτερους ηφαιστειακούς σχηματισμούς του Ηλιακού Συστήματος. Αν και το ύψος του είναι συγκρίσιμο με εκείνο των ψηλότερων κορυφών των Ιμαλαΐων, στον Άρη θεωρείται σχετικά μικρό ηφαίστειο.

Περίπου 2.500 χιλιόμετρα δυτικότερα βρίσκεται το Όρος Όλυμπος (Olympus Mons), το υψηλότερο γνωστό ηφαίστειο του Ηλιακού Συστήματος, με ύψος σχεδόν 22 χιλιομέτρων, υπερδιπλάσιο του Έβερεστ. Στην ίδια ευρύτερη περιοχή βρίσκονται τα τεράστια ασπιδοειδή ηφαίστεια Arsia Mons, Pavonis Mons και Ascraeus Mons, καθένα από τα οποία ξεπερνά σε ύψος οποιοδήποτε βουνό της Γης.

Δύο καταρρεύσεις δημιούργησαν την τεράστια καλδέρα

Το πιο χαρακτηριστικό γνώρισμα του Tharsis Tholus είναι η μεγάλη κοιλότητα στην κορυφή του. Πρόκειται για μια καλδέρα, έναν γεωλογικό σχηματισμό που δημιουργείται όταν, έπειτα από την εκκένωση μεγάλων ποσοτήτων μάγματος κατά τη διάρκεια ηφαιστειακής δραστηριότητας, τα υπερκείμενα πετρώματα χάνουν τη στήριξή τους και καταρρέουν.

Οι παρατηρήσεις του Mars Express δείχνουν ότι το ηφαίστειο έχει υποστεί τουλάχιστον δύο διαδοχικές καταρρεύσεις. Η παλαιότερη σχημάτισε την εξωτερική καλδέρα και μια νεότερη δημιούργησε μια δεύτερη, εσωτερική κοιλότητα. Οι σχηματισμοί φτάνουν σε βάθος σχεδόν 3 χιλιομέτρων, ασυνήθιστα μεγάλο σε σχέση με τις συνολικές διαστάσεις του ηφαιστείου.

Η ESA δημιούργησε επίσης τρισδιάστατες απεικονίσεις από το ψηφιακό μοντέλο του εδάφους και τα δεδομένα της στερεοσκοπικής κάμερας, επιτρέποντας την καλύτερη παρατήρηση των απότομων πρανών και της μορφολογίας της κορυφής.

Απότομα πρανή, γεωλογικά ρήγματα και κατολισθήσεις

Η επιφάνεια του Tharsis Tholus αποκαλύπτει και άλλα στοιχεία της ιστορίας του. Τα πρανή του διαμορφώθηκαν σταδιακά από διαδοχικές ροές λάβας, ενώ αργότερα επηρεάστηκαν από προσκρούσεις ουράνιων σωμάτων και γεωλογικές διεργασίες που παραμόρφωσαν το έδαφος.

Στις εικόνες διακρίνονται μεγάλοι απότομοι κρημνοί, οι οποίοι πιθανότατα σχηματίστηκαν καθώς το τεράστιο βάρος του ηφαιστείου πίεζε μαλακότερα στρώματα κάτω από την επιφάνεια του Άρη, προκαλώντας παραμορφώσεις στη δομή του.

Οι επιστήμονες εντοπίζουν επίσης ρήγματα και επιμήκεις βυθισμένες ζώνες, γνωστές ως grabens, οι οποίες σχηματίζονται όταν τμήματα του φλοιού υποχωρούν ανάμεσα σε δύο ρήγματα.

f

Στα χείλη και στα απότομα εσωτερικά τοιχώματα της καλδέρας διακρίνονται μικρές χαράδρες και ίχνη κατολισθήσεων. Οι σχηματισμοί αυτοί συνδέονται με την κίνηση βραχωδών υλικών προς το βαθύτερο τμήμα της κοιλότητας, διαδικασία που παρατηρείται και σε ηφαιστειακές καλδέρες της Γης.

Τα πρανή του Tharsis Tholus παρουσιάζουν κλίση περίπου 10 μοιρών ως προς το οριζόντιο επίπεδο, κατατάσσοντάς το ανάμεσα στα πιο απότομα ηφαίστεια του Άρη. Είναι πιο απότομο από το Μάουνα Κέα της Χαβάης, αλλά όχι από τον Βεζούβιο στην Ιταλία.

Πότε ήταν ενεργό το ηφαίστειο του Άρη

Το Tharsis Tholus άρχισε να σχηματίζεται πριν από περίπου 3,8 δισεκατομμύρια χρόνια, σε μια εποχή κατά την οποία η ηφαιστειακή δραστηριότητα ήταν εκτεταμένη στον Άρη.

Σύμφωνα με την ESA, η τελευταία εκροή λάβας από το συγκεκριμένο ηφαίστειο εκτιμάται ότι σημειώθηκε πριν από περίπου 200 εκατομμύρια χρόνια, ένα σχετικά πρόσφατο χρονικό διάστημα σε γεωλογική κλίμακα.

Τα ηφαίστεια του Άρη μπορούν να αποκτήσουν τόσο μεγάλες διαστάσεις λόγω ενός συνδυασμού παραγόντων. Η μικρότερη βαρύτητα του πλανήτη, η απουσία ενεργών τεκτονικών πλακών και η περιορισμένη διάβρωση επιτρέπουν στους ηφαιστειακούς σχηματισμούς να παραμένουν για μεγάλες χρονικές περιόδους πάνω από τις πηγές του μάγματος, συσσωρεύοντας υλικό.

Η ηφαιστειακή δραστηριότητα ήταν πολύ πιο διαδεδομένη πριν από δισεκατομμύρια χρόνια, ενώ οι μεταγενέστερες εκδηλώσεις της φαίνεται ότι ήταν πολύ πιο περιορισμένες. Η ESA δημοσίευσε μάλιστα τον Νοέμβριο του 2026 ξεχωριστά ευρήματα από άλλο διαστημικό σκάφος της, τα οποία υποδεικνύουν πιθανή νεότερη ηφαιστειακή δραστηριότητα στην περιοχή Alba Mons.

Πώς δημιουργήθηκαν οι νέες εικόνες του Mars Express

Το Mars Express εξερευνά τον Άρη από το 2003, χαρτογραφώντας επί περισσότερες από δύο δεκαετίες την επιφάνειά του με έγχρωμες και τρισδιάστατες απεικονίσεις υψηλής ανάλυσης.

Η κάμερα HRSC είναι ένα από τα οκτώ επιστημονικά όργανα που μεταφέρει το διαστημικό σκάφος. Αναπτύχθηκε και λειτουργεί υπό την ευθύνη του Γερμανικού Κέντρου Αεροδιαστημικής (DLR), ενώ η συστηματική επεξεργασία των δεδομένων πραγματοποιείται στο Ινστιτούτο Διαστημικής Έρευνας του DLR, στο Βερολίνο. Τα τελικά φωτογραφικά προϊόντα δημιουργήθηκαν από ερευνητική ομάδα του Ελεύθερου Πανεπιστημίου του Βερολίνου.

Για τις νέες απεικονίσεις χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα από την τροχιά 28331 του Mars Express. Επειδή δεν υπήρχαν διαθέσιμα χρωματικά δεδομένα από τη συγκεκριμένη διέλευση, οι επιστήμονες αξιοποίησαν αντίστοιχες πληροφορίες από δύο άλλες τροχιές, με αριθμούς 17050 και 17444.

Η ESA διευκρινίζει ότι στις τρισδιάστατες εικόνες η κατακόρυφη κλίμακα έχει μεγεθυνθεί κατά τρεις φορές, προκειμένου να αναδεικνύεται καλύτερα το ανάγλυφο του ηφαιστείου και η δομή της καλδέρας του.

Πηγή: skai.gr
65 0 Bookmark

Απόρρητο