Του Στέφανου Νικολαΐδη
Από τη ΔΕΘ και το πακέτο της οικονομίας, ο Κυριάκος Μητσοτάκης περνά την Τρίτη στα εθνικά και στην Ανατολική Μεσόγειο, με ένα ταξίδι στην Αίγυπτο που αποκτά ιδιαίτερο διπλωματικό βάρος λόγω της συγκυρίας.
Ο πρωθυπουργός θα συναντηθεί στις 8 Σεπτεμβρίου στο Ελ Αλαμέιν με τον πρόεδρο της Αιγύπτου Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι, σε μια συνάντηση που έρχεται σε μια περίοδο έντονης γεωπολιτικής κινητικότητας στην περιοχή. Η ατζέντα αναμένεται να είναι ευρύτερη από τα στενά διμερή, με την Τουρκία, τη Λιβύη, τη διαχείριση του μεταναστευτικού και τη Μονή της Αγίας Αικατερίνης του Σινά να βρίσκονται στο τραπέζι.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης μεταβαίνει στην Αίγυπτο λίγες ημέρες αφότου η Αθήνα έστειλε νέο αυστηρό μήνυμα στην Άγκυρα, φέρνοντας σε ευρωπαϊκό επίπεδο τόσο το casus belli όσο και την πρόσφατη κλιμάκωση των τουρκικών προκλήσεων στο Αιγαίο και συνδέοντας τη συμμετοχή τρίτων χωρών στο ευρωπαϊκό αμυντικό πρόγραμμα SAFE με τον σεβασμό των συμφερόντων ασφαλείας των κρατών-μελών.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η σχέση με την Αίγυπτο αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία για την Αθήνα. Όχι επειδή η Ελλάδα επιχειρεί να δημιουργήσει ένα ακόμη «στρατόπεδο» στην περιοχή, αλλά ακριβώς επειδή το Κάιρο είναι για την Αθήνα ένας στρατηγικός εταίρος. Και το ζητούμενο πλέον είναι να διατηρηθεί αυτή η σχέση την ώρα που το η αιγυπτιακή πλευρά ανοίγει εκ νέου και τους διαύλους της με την Άγκυρα.
Το κεκτημένο της Ελλάδας με την Αίγυπτο
Η βάση της ελληνοαιγυπτιακής σχέσης είναι ισχυρή.
Η μερική οριοθέτηση ΑΟΖ Ελλάδας και Αιγύπτου το 2020 αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα διπλωματικά κεκτημένα της τελευταίας περιόδου, ενώ τον Μάιο του 2025 οι δύο χώρες αναβάθμισαν θεσμικά τις σχέσεις τους σε Στρατηγική Εταιρική Σχέση.
Η Αθήνα δεν αντιμετωπίζει τη σχέση αυτή με όρους αποκλειστικότητας. Το αντίθετο. Γνωρίζει ότι η Αίγυπτος, ως μεγάλη περιφερειακή δύναμη, θα συνεχίσει να αναπτύσσει σχέσεις με πολλές χώρες και να επιδιώκει πολλαπλούς διαύλους.
Αυτό, άλλωστε, ήταν και το μήνυμα που έστειλε χθες Παρασκευή ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, μιλώντας στον Οικονομικό Ταχυδρόμο.
«Υπάρχουν χώρες, οι οποίες είναι πρωταρχικού στόχου για την Ελλάδα σε ό,τι αφορά τις διπλωματικές σχέσεις - όπως σωστά αναφέρατε, είναι η Αίγυπτος», είπε, περιγράφοντας παράλληλα τη σχέση του με τον Αιγύπτιο ομόλογό του Μπαντρ Αμπντελάτι ως «αδελφική» και επισημαίνοντας την τακτική επικοινωνία τους για τα ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος.
«Η Ελλάδα ήταν η επισπεύδουσα χώρα εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την εμβάθυνση της σχέσης μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Αιγύπτου και για να απελευθερωθούν σημαντικά οικονομικά πρωτόκολλα προς την Αίγυπτο για τη στήριξη της αιγυπτιακής οικονομίας», σημείωσε, συνδέοντας τις οικονομικές δυσκολίες της Αιγύπτου και με τις ευρύτερες περιφερειακές και παγκόσμιες κρίσεις.
Το μήνυμα της Αθήνας είναι συνεπώς διπλό: η Αίγυπτος μπορεί να έχει σχέσεις με την Τουρκία, αλλά αυτό δεν ακυρώνει τον στρατηγικό χαρακτήρα της σχέσης της με την Ελλάδα.
«Στρατηγική σχέση μπορείς να έχεις μόνο με λίγες χώρες και η σχέση Ελλάδας και Αιγύπτου είναι βαθιά ριζωμένη και στρατηγική, σήμερα», είπε χαρακτηριστικά ο Γεραπετρίτης.
Φίλης: Στο «ναι μεν, αλλά» οι σχέσεις Τουρκίας-Αιγύπτου
Μιλώντας στο skai.gr ο διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων, Κωνσταντίνος Φίλης, εξηγεί πως η Αίγυπτος, παρότι είναι η μεγαλύτερη αραβική χώρα στον κόσμο, δεν θέλει ούτε να φαίνεται ούτε να μπαίνει σε στρατόπεδα. Δεν θέλει να εμφανίζεται ότι σύρεται από τον έναν ή τον άλλον και, κυρίως, δεν επιθυμεί να αισθάνεται ότι κάποιος επιχειρεί να την ποδηγετήσει.
Αυτό είναι κρίσιμο για την ανάγνωση της σχέσης της με την Τουρκία.
Κατά τον κ. Φίλη, η Άγκυρα κάνει ένα λάθος όταν προβάλλει τον εαυτό της ως την «κινητήριο δύναμη» του μουσουλμανικού και αραβικού κόσμου, καθώς η ίδια είναι μη αραβική χώρα. Μια τέτοια φιλοδοξία, σημειώνει, δεν αρέσει σε πολλούς Άραβες και, κατ’ επέκταση, ενοχλεί και τους Αιγύπτιους.
«Πάντως ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει κάνει βήματα πίσω σε σχέση με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα. Σε σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια, όταν η Τουρκία φιλοξενούσε και υποστήριζε μέλη της Αδελφότητας και ο ίδιος ο Τούρκος πρόεδρος έκανε συμβολικές κινήσεις όπως ο χαιρετισμός με τα τέσσερα δάχτυλα, σήμερα η τουρκική στάση έχει περιοριστεί σημαντικά», υπογραμμίζει.
Αυτό, ωστόσο, δεν αρκεί για να αποκαταστήσει πλήρως την εμπιστοσύνη.
Η σχέση Τουρκίας–Αιγύπτου είναι, όπως την περιγράφει ο κ. Φίλης, ένα «ναι μεν, αλλά». Οι δύο χώρες έχουν έρθει πιο κοντά, μεταξύ άλλων λόγω του κοινού μετώπου απέναντι στο Ισραήλ, ενώ η στρατιωτική συνεργασία τους αποκτά πλέον μεγαλύτερη σημασία. Ωστόσο, υπό τις σημερινές συνθήκες, η σχέση αυτή δεν μπορεί να πάει πολύ μακριά.
Υπάρχει ακόμη καχυποψία απέναντι στην Τουρκία, καθώς η Άγκυρα κινείται συχνά με τρόπο που ενοχλεί το Κάιρο. Και η Αίγυπτος - όπως επαναλαμβάνει - ακριβώς επειδή θεωρεί τον εαυτό της περιφερειακή δύναμη, δεν θέλει να αισθάνεται ότι κάποιος άλλος επιχειρεί να καθορίσει τις επιλογές της.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο για την ελληνική ανάγνωση.
Η Αθήνα δεν χρειάζεται μια Αίγυπτο που θα δηλώσει ότι βρίσκεται απέναντι στην Τουρκία. Χρειάζεται μια Αίγυπτο αρκετά ισχυρή και αυτόνομη ώστε να μην επιτρέψει σε καμία άλλη δύναμη να καθορίσει τις περιφερειακές ισορροπίες εις βάρος των δικών της συμφερόντων.
Η οικονομική ευαλωτότητα του Καΐρου
«Υπάρχει όμως και μια δεύτερη παράμετρος», συνεχίζει ο Κωνσταντίνος Φίλης.
Συγκεκριμένα, αναφέρει το εξής:
«Η Αίγυπτος αντιμετωπίζει σοβαρές οικονομικές πιέσεις. Η κρίση έχει επιβαρυνθεί από τις μειωμένες ροές μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, την κάμψη του τουρισμού και τις συνέπειες της κρίσης των σιτηρών από τον πόλεμο Ρωσίας–Ουκρανίας, ενώ οι ευρύτερες περιφερειακές αναταράξεις αυξάνουν την ευαλωτότητα της αιγυπτιακής οικονομίας».
Αυτό, σύμφωνα με τον ίδιο, καθιστά το Κάιρο περισσότερο ανοιχτό σε συνεργασίες με χώρες με τις οποίες, υπό διαφορετικές συνθήκες, μπορεί να μην επέλεγε την ίδια ένταση σχέσεων.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ιδιαιτερότητα της Αιγύπτου. «Δεν είναι Λίβανος, Λιβύη, Συρία όπου η Τουρκία είναι ο μεγάλος παίκτης», επισημαίνει ο κ. Φίλης. Η Αίγυπτος έχει διαφορετικό μέγεθος, ιστορικό βάρος και περιφερειακή φιλοδοξία. Γι’ αυτό και, όπως χαρακτηριστικά σημειώνει, «ο ελέφαντας στο δωμάτιο δεν είναι η Τουρκία».
Το κρίσιμο ζήτημα των θαλασσίων ζωνών
Και σε αυτό το σημείο επιστρέφει η ΑΟΖ.
Η Τουρκία έχει εδώ και χρόνια προσφέρει στην Αίγυπτο την προοπτική μιας πολύ μεγαλύτερης θαλάσσιας ζώνης από εκείνη που θα προέκυπτε από μια συμφωνία Ελλάδας–Αιγύπτου.
Αντίστοιχα, η Άγκυρα έχει παρουσιάσει στο Κάιρο ως πλεονέκτημα την προοπτική μιας μεγαλύτερης ΑΟΖ σε σχέση με εκείνη που θα προέκυπτε από μια συμφωνία Αιγύπτου–Κύπρου.
Κι όμως, η Αίγυπτος έχει ήδη δύο συμφωνίες: μία με την Ελλάδα και μία με την Κύπρο, ενώ δεν έχει αντίστοιχη συμφωνία με την Τουρκία.
Δεν μπορεί, βέβαια, να αποκλειστεί το ενδεχόμενο το Κάιρο να προχωρήσει κάποια στιγμή και σε συμφωνία με την Άγκυρα.
Το κρίσιμο όμως, όπως επισημαίνει ο κ. Φίλης, είναι ότι μια τέτοια δυνητική συμφωνία δεν θα είναι απαραίτητα «στα μέτρα της Τουρκίας». Και αυτό γιατί η τουρκική προσέγγιση στις θαλάσσιες ζώνες βασίζεται σε διεκδικήσεις που ουσιαστικά σφετερίζονται κυριαρχικά δικαιώματα Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η Λιβύη φέρνει Αθήνα και Κάιρο πιο κοντά
Στην ίδια εξίσωση βρίσκεται πλέον και η Λιβύη.
Όπως είναι γνωστό, Αθήνα και Τρίπολη έχουν επανεκκινήσει τις τεχνικές συνομιλίες για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών, με τον τρίτο γύρο να έχει πραγματοποιηθεί τον Ιούλιο στην Αθήνα.
Όπως σημειώνει ο Κωνσταντίνος Φίλης, η επαναφορά της συζήτησης για την ΑΟΖ με τη Λιβύη στη βάση του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας έχει ιδιαίτερη σημασία, ιδίως λόγω του τουρκολιβυκού μνημονίου, το οποίο η Ελλάδα θεωρεί άκυρο και ανυπόστατο.
«Το Κάιρο έχει δική του βαρύτητα στη λιβυκή εξίσωση. Και αυτό καθιστά τον συντονισμό Αθήνας–Καΐρου ακόμη σημαντικότερο, σε μια περίοδο κατά την οποία οι ελληνικές επαφές με τη λιβυκή πλευρά έχουν ξαναμπεί σε τροχιά», συνεχίζει.
Για να προσθέσει λέγοντας:
«Η Λιβύη, επομένως, είναι ένα από τα πεδία όπου η ελληνοαιγυπτιακή συνεργασία δεν έχει μόνο διμερή χαρακτήρα, αλλά συνδέεται άμεσα με την περιφερειακή ασφάλεια και τη διαμόρφωση των θαλάσσιων ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο».
Το Σινά και η «ειδική» σχέση
Ξεχωριστό κεφάλαιο στην ατζέντα αποτελεί η Μονή της Αγίας Αικατερίνης του Σινά.
Αθήνα και Κάιρο έχουν πραγματοποιήσει τους προηγούμενους μήνες εντατικές διαβουλεύσεις για την οριστική διευθέτηση του καθεστώτος της Μονής και, σύμφωνα με τον Γιώργο Γεραπετρίτη, έχει ήδη υπάρξει «μια προκαταρκτική κατανόηση».
«Αυτή τη στιγμή εναπόκειται στην ίδια τη μοναστική κοινότητα να αποφασίσει για το μέλλον της συμφωνίας», είπε χθες ο υπουργός Εξωτερικών.
Ο ίδιος προσέδωσε ιδιαίτερο ιστορικό βάρος στην υπόθεση, σημειώνοντας ότι για πρώτη φορά σε 15 αιώνες λειτουργίας της Μονής γίνεται μια συγκροτημένη προσπάθεια να υπάρξει ειδικό ρυθμιστικό καθεστώς και να μην αντιμετωπίζεται ως μια απλή αρχαιότητα.
«Ποτέ δεν πρέπει να θεωρούμε ότι η Αγία Αικατερίνη είναι μια απλή κοινή αρχαιότητα», τόνισε.
Το ζήτημα, επομένως, υπερβαίνει μια νομική ή διοικητική διευθέτηση. Για την Αθήνα αφορά τη συνέχεια της μοναστικής κοινότητας, τον χαρακτήρα της Μονής και την κατοχύρωση των δικαιωμάτων της.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
