Μια από τις πιο διαδεδομένες θεωρίες για τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάστηκε ο Παρθενώνας τίθεται υπό αμφισβήτηση από μια νέα μαθηματική μελέτη.
Ο καθηγητής Alain Goriely, μαθηματικός στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, εξέτασε τις περίφημες καμπύλες και αποκλίσεις από τις απολύτως ευθείες γραμμές του ναού και υποστηρίζει ότι δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά στοιχεία ότι δημιουργήθηκαν για να διορθώσουν οπτικές ψευδαισθήσεις.
Η μελέτη του, που δημοσιεύθηκε στο Royal Society Open Science, εξετάζει συνολικά 12 διαφορετικές υποτιθέμενες «οπτικές διορθώσεις».
Το συμπέρασμα είναι ότι οι ψευδαισθήσεις που υποτίθεται ότι καλούνται να αντισταθμίσουν είτε δεν τεκμηριώνονται είτε είναι τόσο μικρές ώστε να μην έχουν πρακτικά αντιληπτό αποτέλεσμα υπό κανονικές συνθήκες θέασης.
Η περίφημη καμπύλη στη βάση του Παρθενώνα
Ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα αφορά τον στυλοβάτη, τη βάση πάνω στην οποία στηρίζονται οι κίονες. Η επιφάνειά του δεν είναι απολύτως επίπεδη, αλλά παρουσιάζει μια ανεπαίσθητη καμπυλότητα, με το κέντρο να βρίσκεται ψηλότερα από τα άκρα.
Στις σύντομες πλευρές η καμπυλότητα φτάνει περίπου τα 6 εκατοστά, ενώ στις μακρές πλευρές είναι μεγαλύτερη.
Η παραδοσιακή ερμηνεία θέλει αυτή την καμπύλη να έχει κατασκευαστεί σκόπιμα ώστε μια απολύτως οριζόντια βάση να μην φαίνεται στον παρατηρητή σαν να «κρεμάει» προς το κέντρο.
Ο Goriely υποστηρίζει, ωστόσο, ότι οι υπολογισμοί του δεν επιβεβαιώνουν πως μια τέτοια οπτική ψευδαίσθηση εμφανίζεται με τρόπο που να δικαιολογεί την καμπυλότητα.
Μία από τις εξηγήσεις που εξετάζει αφορά την περίφημη ψευδαίσθηση του Hering.
Σε ένα δισδιάστατο περιβάλλον, παράλληλες γραμμές μπορούν υπό συγκεκριμένες συνθήκες να φαίνονται καμπυλωμένες όταν τέμνονται από άλλες γραμμές.
Όμως, σύμφωνα με την ανάλυση του Goriely, η γεωμετρία των κιόνων του Παρθενώνα δεν δημιουργεί τις απαιτούμενες συνθήκες για ένα αντίστοιχο αποτέλεσμα, ενώ δεν υπάρχουν στοιχεία ότι το συγκεκριμένο φαινόμενο λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο σε ένα πραγματικό τρισδιάστατο κτίριο.
Και η «εντάση» των κιόνων;
Αμφισβητείται επίσης η παραδοσιακή εξήγηση για την εντάση, δηλαδή την ελαφρά διόγκωση των κιόνων προς το μέσο τους.
Σύμφωνα με τη γνωστή θεωρία, χωρίς αυτή την καμπυλότητα οι κίονες θα έμοιαζαν σαν να στενεύουν υπερβολικά στη μέση. Η εντάση υποτίθεται ότι διορθώνει αυτή την εικόνα και κάνει τον κίονα να φαίνεται οπτικά ευθύς και συμπαγής.
Ο Goriely δεν εντόπισε, όμως, επιστημονικά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι υπάρχει η συγκεκριμένη ψευδαίσθηση. Παράλληλα, η ίδια η διόγκωση των κιόνων είναι εξαιρετικά μικρή και δύσκολα αντιληπτή από τις συνηθισμένες αποστάσεις θέασης.
Άλλες υποθέσεις που εξετάζονται αφορούν την ελαφρά κλίση των κιόνων προς τα μέσα, τις διαφορές στο πάχος των γωνιακών κιόνων και άλλες αποκλίσεις από την απόλυτη γεωμετρική κανονικότητα.
Συνολικά, ο μαθηματικός εξετάζει 12 διαφορετικές προτεινόμενες «οπτικές διορθώσεις» και υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει πειστική επιστημονική τεκμηρίωση πως σχεδιάστηκαν για τον συγκεκριμένο σκοπό.
Ο μύθος ξεκίνησε από τον Ρωμαίο αρχιτέκτονα Βιτρούβιο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η ιστορική προέλευση της θεωρίας.
Ο Goriely συνδέει τη σύγχρονη αντίληψη για τις «οπτικές διορθώσεις» με τον Ρωμαίο αρχιτέκτονα και μηχανικό Βιτρούβιο, ο οποίος έγραψε το De architectura περίπου τέσσερις αιώνες μετά την κατασκευή του Παρθενώνα.
Οι περιγραφές του Βιτρούβιου απέκτησαν στη συνέχεια μεγάλη επιρροή στη μελέτη της αρχαίας αρχιτεκτονικής, ενώ τον 19ο αιώνα οι λεπτομερείς μετρήσεις του Παρθενώνα αποκάλυψαν τις πραγματικές αποκλίσεις του κτιρίου από την απόλυτη ευθυγράμμιση.
Οι δύο αυτές εξελίξεις συνέβαλαν στη διαμόρφωση της θεωρίας ότι οι καμπύλες είχαν σχεδιαστεί ως συνειδητές διορθώσεις της ανθρώπινης όρασης.Ο καθηγητής ιστορίας της κλασικής αρχιτεκτονικής στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, Φρανκ Σάλμον, επισημαίνει ότι ορισμένοι ειδικοί αντιμετωπίζουν εδώ και χρόνια με επιφύλαξη τη χρήση του Βιτρούβιου ως αυθεντίας για την εξήγηση πρακτικών της ελληνικής αρχιτεκτονικής που προηγήθηκαν κατά αιώνες της εποχής του.
Ίσως υπήρχαν πολύ πιο πρακτικοί λόγοι
Αν οι καμπύλες δεν είχαν δημιουργηθεί για να αντιμετωπίσουν οπτικές ψευδαισθήσεις, τότε ποιος ήταν ο λόγος;
Ο Goriely δεν δίνει μια οριστική εναλλακτική απάντηση, αλλά εξετάζει πιο πρακτικές και αισθητικές εξηγήσεις.
Η καμπυλότητα του στυλοβάτη, για παράδειγμα, θα μπορούσε να συμβάλλει στην απομάκρυνση του νερού της βροχής και να περιορίζει τη δημιουργία λιμναζόντων νερών.
Για την καμπυλότητα των κιόνων έχουν επίσης προταθεί αισθητικοί ή κατασκευαστικοί λόγοι, ενώ το μεγαλύτερο πάχος ορισμένων γωνιακών κιόνων μπορεί να συνδέεται με τα μεγαλύτερα φορτία που δέχονται.
Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί οριστικά κάποια διαφορετική πρόθεση των αρχιτεκτόνων.
Το βασικό συμπέρασμα της μελέτης είναι πιο περιορισμένο: δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να συνδέουν τις συγκεκριμένες αποκλίσεις με τις οπτικές ψευδαισθήσεις που τους αποδίδονται.
Ένας μύθος που άντεξε δύο χιλιετίες
Η ιδέα ότι οι αρχαίοι Έλληνες σχεδίασαν τον Παρθενώνα με τέτοια ακρίβεια ώστε να «ξεγελάσουν» το ανθρώπινο μάτι έχει γίνει ένα από τα πιο γνωστά στοιχεία της δημοφιλούς αφήγησης για την αρχαία ελληνική αρχιτεκτονική.
Ο Goriely υποστηρίζει ότι ακριβώς επειδή η εξήγηση είναι τόσο ελκυστική, έχει διατηρηθεί και αναπαραχθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, ακόμη και από σύγχρονα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.
Η έρευνά του δεν αμφισβητεί ότι ο Παρθενώνας διαθέτει εντυπωσιακές και εξαιρετικά ακριβείς γεωμετρικές αποκλίσεις από τις ευθείες γραμμές. Αμφισβητεί την ερμηνεία ότι αυτές σχεδιάστηκαν ειδικά για να αντισταθμίσουν οπτικές ψευδαισθήσεις.
Και σε ένα ασυνήθιστο κλείσιμο για επιστημονική μελέτη, ο ίδιος καλεί ουσιαστικά τον αναγνώστη να αφήσει για λίγο στην άκρη τις θεωρίες και να εμπιστευτεί την ίδια του την παρατήρηση: να κοιτάξει την αρχιτεκτονική, να αμφισβητήσει όσα θεωρεί δεδομένα και να αποφασίσει ο ίδιος αν η θεωρία των «οπτικών διορθώσεων» εξηγεί πράγματι όσα βλέπει.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
