Η Meta στο εδώλιο: Η δίκη του $1,4 τρισ. που μπορεί να αλλάξει Facebook και Instagram 

Ξεκίνησε την Τρίτη η μεγάλη δίκη που φέρνει τη Meta αντιμέτωπη με 29 Πολιτείες των ΗΠΑ. Αν η εταιρεία του Μαρκ Ζάκερμπεργκ (Mark Zuckerberg) χάσει την υπόθεση, οι κυρώσεις θα μπορούσαν, σύμφωνα με τους υπολογισμούς της Meta, να φτάσουν έως και το 1,4 τρισεκατομμύρια δολάρια, ποσό που πλησιάζει τη χρηματιστηριακή της αξία, η οποία ανέρχεται σήμερα σε περίπου 1,5 τρισ. δολάρια. 

Και δεν είναι μόνο τα χρήματα. Η Meta μπορεί να υποχρεωθεί να αλλάξει τον τρόπο λειτουργίας του Facebook και του Instagram, από τον τρόπο με τον οποίο εμφανίζονται τα “likes” και οι εξατομικευμένες προτάσεις μέχρι το autoplay και το infinite scroll.

Η κατηγορία είναι βαριά. Οι Πολιτείες υποστηρίζουν ότι η Meta σχεδίασε τις πλατφόρμες της ώστε να κρατούν παιδιά και εφήβους εθισμένους, ενώ στην πραγματικότητα γνώριζε τις επιπτώσεις στην ψυχική τους υγεία.

Τι υποστηρίζουν οι Πολιτείες 

Οι 29 πολιτείες των ΗΠΑ κατηγορούν τη Meta ότι σχεδίασε σκόπιμα το Facebook και το Instagram ώστε να είναι εθιστικά για παιδιά και εφήβους, παραβιάζοντας την ομοσπονδιακή και πολιτειακή νομοθεσία. Υποστηρίζουν επίσης ότι η εταιρεία συνέλεγε συστηματικά δεδομένα παιδιών κάτω των 13 ετών χωρίς τη συγκατάθεση των γονέων τους, κάτι που παραβιάζει την ομοσπονδιακή νομοθεσία περί προστασίας της ιδιωτικότητας των ανηλίκων στο διαδίκτυο.

Στη δίκη, ωστόσο, εκπροσωπούνται η Καλιφόρνια, το Κολοράντο, το Κεντάκι και το Νιου Τζέρσεϊ που επιλέχθηκαν ως αντιπροσωπευτικές («bellwether») υποθέσεις για το σύνολο των Πολιτειών που συμμετέχουν στην αγωγή. 

Πώς ξεκίνησαν όλα

Η ιστορία της υπόθεσης ξεκινά ουσιαστικά το 2021, όταν η πρώην υπάλληλος του Facebook, Frances Haugen, κατέθεσε ενώπιον επιτροπής της αμερικανικής Γερουσίας ότι η εταιρεία γνώριζε πως τα προϊόντα της μπορούσαν να βλάψουν νεαρούς χρήστες. Κι ενώ φέρεται να γνώριζε επίσης πώς θα μπορούσε να τα κάνει πιο ασφαλή, επέλεξε να μην προχωρήσει σε αλλαγές, προκειμένου να διατηρήσει υψηλότερα κέρδη. Η κατάθεση της Haugen συνοδεύτηκε από εσωτερικά έγγραφα της εταιρείας που διέρρευσαν στον Τύπο.

Οι αποκαλύψεις αυτές πυροδότησαν μια συντονισμένη έρευνα από γενικούς εισαγγελείς Πολιτειών σχετικά με τον αντίκτυπο του Instagram και του Facebook στους νεαρούς χρήστες. Η έρευνα οδήγησε το 2023 στην κατάθεση ομοσπονδιακής αγωγής από 29 Πολιτείες εναντίον της Meta. Ο τότε γενικός εισαγγελέας του Κολοράντο παρομοίασε την υπόθεση με τις μαζικές αγωγές εναντίον της καπνοβιομηχανίας και των παρασκευαστών οπιοειδών πολιτειών που κατηγορούσαν μια ισχυρή βιομηχανία ότι γνώριζε τις βλάβες που προκαλούσαν τα προϊόντα της, αλλά τα υποβάθμιζε προκειμένου να προστατεύσει τα κέρδη της. 

Η υπόθεση της Meta εντάχθηκε σε μια ευρύτερη ομοσπονδιακή διαδικασία ενοποίησης παρόμοιων αγωγών (MDL) στο Βόρειο Δικαστικό Διαμέρισμα της Καλιφόρνιας, όπου έχουν συγκεντρωθεί πάνω από 3.000 παρόμοιες αγωγές εναντίον της Meta αλλά και άλλων εταιρειών -του YouTube, του TikTok και του Snapchat- για βλάβες σε παιδιά και εφήβους.

Η τωρινή δίκη είναι η πρώτη «bellwether» δίκη που φτάνει ενώπιον ενόρκων από αυτό το τεράστιο σύνολο υποθέσεων.

Η δικαστής που εποπτεύει τη διαδικασία είναι η Yvonne Gonzalez Rogers, η οποία έχει χειριστεί πολλές υψηλού προφίλ υποθέσεις κατά μεγάλων εταιρειών τεχνολογίας, όπως η αγωγή του Elon Musk κατά της OpenAI και η αγωγή της Epic Games κατά της Apple για το App Store.

Το διακύβευμα

Οι Πολιτείες ζητούν αποζημιώσεις περίπου 200 δισ. δολάρια. Η Meta, από την πλευρά της, έχει υπολογίσει ότι οι αποζημιώσεις θα μπορούσαν να φτάσουν έως και το 1,4 τρισ. δολ. Η τεράστια αυτή διαφορά οφείλεται στη διαφορετική προσέγγιση για τον υπολογισμό των πιθανών κυρώσεων. Δηλαδή, το 1,4 τρισ. δολάρια αφορά το ανώτατο θεωρητικό ποσό βάσει προστίμων ανά παράβαση, ενώ τα περίπου 200 δισ. δολάρια αντανακλούν πιο συγκεκριμένα αιτήματα που ενδέχεται να διεκδικηθούν στην πράξη. 

Πέρα από τα χρήματα, οι Πολιτείες ζητούν από τη δικαστή να διατάξει τη Meta να προχωρήσει σε ουσιαστικές αλλαγές στα προϊόντα της, όπως:

• Να εφαρμόσει συστήματα γονικής επαλήθευσης για τους εφήβους.
• Να τροποποιήσει τους αλγόριθμους προτάσεων που «χειραγωγούν τη ντοπαμίνη».
• Να αφαιρέσει τα φίλτρα εικόνας που αλλοιώνουν τα χαρακτηριστικά των χρηστών.
• Να καταργήσει την αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο (autoplay).
• Να απαγορεύσει τη δημιουργία πολλαπλών λογαριασμών από το ίδιο άτομο.
• Να καταργήσει το περιεχόμενο που εξαφανίζεται μετά από λίγο, όπως τα Instagram Stories.

Σύμφωνα με την αγωγή, οι συγκεκριμένες λειτουργίες αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της εμπειρίας των χρηστών, καθώς έχουν σχεδιαστεί σκόπιμα για να κρατούν τους εφήβους και τα παιδιά καθηλωμένα στην οθόνη. Παράλληλα, καταγγέλλεται ότι η εταιρεία δυσκολεύει τους νέους να αποσυνδεθούν, επιστρατεύοντας συνεχείς ειδοποιήσεις που τους επαναφέρουν στις εφαρμογές.

Πρόκειται δηλαδή για μια υπόθεση που δεν αφορά μόνο χρηματικό πρόστιμο, αλλά ενδεχομένως και δικαστική επιβολή αλλαγών στον ίδιο τον πυρήνα του σχεδιασμού των πλατφορμών, κάτι που θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά τη λειτουργία τους παγκοσμίως, όχι μόνο στις ΗΠΑ.

Τι υποστηρίζει η Meta 

Οι Πολιτείες υποστηρίζουν ότι η Meta γνώριζε τις βλάβες που προκαλούσαν οι πλατφόρμες της στην ψυχική υγεία των εφήβων, αλλά επέλεξε συνειδητά να μην προχωρήσει σε αλλαγές, βάζοντας την ανάπτυξη και τα κέρδη της πάνω από την ασφάλεια των χρηστών. Ο γενικός εισαγγελέας του Κεντάκι δήλωσε ότι θα αποδείξουν ενώπιον των ενόρκων πως η Meta απέκρυψε όσα γνώριζε για τη ζημιά που προκαλούν τα προϊόντα της στους νέους χρήστες. Η γενική εισαγγελέας του Νιου Τζέρσεϊ έκανε λόγο για μια εταιρεία που γνωρίζει ότι βλάπτει παιδιά και εφήβους, αλλά συνεχίζει να τους κρατά εθισμένους.

Η Meta, από την πλευρά της, αρνείται κατηγορηματικά τις κατηγορίες. Υποστηρίζει ότι οι ισχυρισμοί είναι αναπόδεικτοι και τα οικονομικά αιτήματα δυσανάλογα σε σχέση με τα πραγματικά περιστατικά. Παράλληλα, υπογραμμίζει πως δεν έχουν προσκομιστεί στοιχεία ότι κάποιος χρήστης παραπλανήθηκε ή βλάφτηκε από συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, όπως η δυνατότητα δημιουργίας δεύτερου λογαριασμού Instagram. Η εταιρεία συμπληρώνει πως οι Πολιτείες προσπαθούν να την τιμωρήσουν για προκλήσεις που αφορούν ολόκληρο τον κλάδο, όπως η επαλήθευση ηλικίας, και όχι μόνο τη Meta, ενώ σημειώνει πως έχει επενδύσει διαχρονικά σε έρευνα, συνεργασία με ειδικούς και αρχές επιβολής του νόμου, καθώς και σε εργαλεία ασφάλειας για νέους χρήστες. 

Σύμφωνα με δημοσιεύματα η Meta δαπάνησε 2,4 δισ. δολάρια σε νομικά έξοδα μόνο στο δεύτερο τρίμηνο του 2026, ένδειξη του πόσο σοβαρά αντιμετωπίζει την απειλή αυτής και άλλων παρεμφερών δικών.

Λίγες ημέρες πριν την έναρξη, η Meta είχε προσπαθήσει να αποκλείσει από τη δίκη τον πρώην υπάλληλό της και μάρτυρα-εμπειρογνώμονα Arturo Bejar, αίτημα που η δικαστής Gonzalez Rogers απέρριψε, χαρακτηρίζοντάς το «απεγνωσμένη προσπάθεια της τελευταίας στιγμής». Μια πρώτη νίκη για τις Πολιτείες πριν καν ξεκινήσει η δίκη. 

Ο ρόλος των ενόρκων 

Το οκταμελές σώμα των ενόρκων έχει ήδη επιλεγεί, όμως ο ρόλος του στη συγκεκριμένη δίκη είναι συμβουλευτικός. Σε αντίθεση με μια τυπική δίκη με ενόρκους, όπου η ετυμηγορία τους είναι δεσμευτική, εδώ την τελική απόφαση, τόσο για την ευθύνη της Meta όσο και για τυχόν κυρώσεις,  θα λάβει η Yvonne Gonzalez Rogers. Η δικαστής θα λάβει υπόψη τη γνώμη των ενόρκων, χωρίς όμως να δεσμεύεται νομικά από αυτήν.

Στη δίκη αναμένεται να καταθέσουν, μεταξύ άλλων, ο Mark Zuckerberg και ο επικεφαλής του Instagram, Adam Mosseri, καθώς και άλλα στελέχη και πρώην υπάλληλοι της εταιρείας. Ο Zuckerberg αναμένεται να ερωτηθεί για το τι γνώριζε η Meta σχετικά με τις επιπτώσεις των πλατφορμών στους ανήλικους και κατά πόσο η εταιρεία έδινε προτεραιότητα στην ανάπτυξη έναντι της ασφάλειας.

Τι θα γίνει αν η Meta χάσει

Μια ήττα θα μπορούσε να είναι πρωτοφανής για την εταιρεία, σε δύο επίπεδα.

• Οικονομικό: Αν και το ποσό του 1,4 τρισ. δολαρίων που εκτιμά η ίδια η Meta θεωρείται εξαιρετικά απίθανο να επιδικαστεί στο σύνολό του, ακόμα και ένα ποσοστό αυτού θα αποτελούσε από τις μεγαλύτερες αποζημιώσεις που έχει κληθεί ποτέ να πληρώσει εταιρεία τεχνολογίας.
• Λειτουργικό: Ενδεχόμενη δικαστική εντολή για αλλαγές στον σχεδιασμό των πλατφορμών -κατάργηση του infinite scroll, αυστηρότερη επαλήθευση ηλικίας κ.ά.- θα μπορούσε να επηρεάσει τον τρόπο που δουλεύουν το Facebook και το Instagram σε παγκόσμια κλίμακα, όχι μόνο στις τέσσερις πολιτείες που μηνύουν. Νομικοί αναλυτές έχουν επισημάνει ότι τόσο τα μεγάλα χρηματικά πρόστιμα όσο και οι δικαστικές εντολές αλλαγής χαρακτηριστικών αποτελούν δυνητικά υπαρξιακή απειλή για εταιρείες social media, καθώς θα άνοιγε τον δρόμο σε χιλιάδες παρόμοιες αγωγές που εκκρεμούν ήδη εναντίον της Meta και άλλων πλατφορμών.

Τι θα γίνει αν η Meta κερδίσει

Μια νίκη της Meta θα αποτελούσε σημαντική νομική «ασπίδα» απέναντι στο κύμα αγωγών που έχει να αντιμετωπίσει η εταιρεία, ενταγμένες στην ίδια ομοσπονδιακή ενοποιημένη διαδικασία. Θα ενίσχυε την επιχειρηματολογία της ότι οι φερόμενες βλάβες δεν αποδεικνύονται επαρκώς σε βαθμό που να δικαιολογεί δικαστική παρέμβαση, και πιθανότατα θα αποθάρρυνε ή θα αποδυνάμωνε ανάλογες αξιώσεις άλλων Πολιτειών. Ταυτόχρονα, θα άφηνε στη Meta περιθώριο να συνεχίσει να λειτουργεί τις πλατφόρμες της χωρίς τις ζητούμενες δομικές αλλαγές, τουλάχιστον προς το παρόν, καθώς άλλες δίκες και έρευνες αναμένεται να συνεχιστούν.

Πόσο θα διαρκέσει η δίκη 

Η δίκη αναμένεται να διαρκέσει περίπου έξι έως οκτώ εβδομάδες, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, τοποθετώντας την ολοκλήρωσή της γύρω στα τέλη Σεπτεμβρίου ή στις αρχές Οκτωβρίου 2026.

Η Meta σε δικαστικό κλοιό 

Η δίκη αυτή δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο περιστατικό, αλλά την κορυφή ενός τεράστιου νομικού «παγόβουνου». Πάνω από 40 γενικοί εισαγγελείς πολιτειών έχουν καταθέσει παρόμοιες αγωγές κατά της Meta, ενώ περισσότερες από 3.000 υποθέσεις που αφορούν τη Meta, το Snap, το YouTube και το TikTok έχουν ενοποιηθεί σε ομοσπονδιακό επίπεδο.

Η Meta έχει ήδη βρεθεί αντιμέτωπη με αντίστοιχη δικαστική ήττα. Τον Μάρτιο, δικαστήριο στο Λος Αντζελες έκρινε την εταιρεία και το YouTube υπεύθυνους σε υπόθεση που αφορούσε τις επιπτώσεις των εθιστικών χαρακτηριστικών των πλατφορμών στην ψυχική υγεία και επιδίκασε συνολικά 6 εκατ. δολάρια σε μια 20χρονη γυναίκα που υποστήριξε ότι είχε εθιστεί στο Instagram και το YouTube από παιδί. Η υπόθεση δεν αφορά τις ίδιες αξιώσεις με τη σημερινή δίκη, αποτελεί όμως ακόμη μία ένδειξη της αυξανόμενης νομικής πίεσης που δέχεται η εταιρεία.

Την ίδια ώρα, εφετείο έχει επιτρέψει σε χιλιάδες ακόμη αγωγές για εθισμό μέσω social media να προχωρήσουν. Το αποτέλεσμα της τωρινής δίκης, ως πρώτη «αντιπροσωπευτική» (bellwether) υπόθεση, αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά την πορεία των υπόλοιπων, είτε ενθαρρύνοντας συμβιβασμούς είτε ανοίγοντας τον δρόμο για νέο κύμα δικαστικών αναμετρήσεων.

Και η πίεση δεν περιορίζεται στις αποζημιώσεις. Μόλις αυτόν τον μήνα, δικαστής στο Νέο Μεξικό επέβαλε στη Meta πρόστιμο 567 εκατ. δολαρίων και διέταξε περιορισμούς στη χρήση των εφαρμογών της από ανήλικους, μεταξύ άλλων, στις νυχτερινές ειδοποιήσεις. 

Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.