Του Αντώνη Ζήβα
Η Υεμένη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα πραγματικότητα, στην οποία η πολεμική οικονομία, το λαθρεμπόριο και η τεράστια αγορά του «κατ» συνυπάρχουν σε ένα ιδιαίτερο και συχνά δυσδιάκριτο περιβάλλον.
Το κατ, γνωστό και ως qat ή khat, δεν είναι κάποιο νέο συνθετικό ναρκωτικό.
Είναι ένα φυτό που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας εκατομμυρίων ανθρώπων στην Υεμένη εδώ και αιώνες. Τα φύλλα του μασώνται για τις διεγερτικές τους ιδιότητες και η χρήση τους είναι βαθιά ριζωμένη στην κοινωνική και πολιτιστική ζωή της χώρας.
Almost half of the arable farmland and fresh water in Yemen is dedicated to khat growing pic.twitter.com/5nNDMlIdq8
— Visegrád 24 (@visegrad24) September 19, 2026
Την ίδια ώρα, όμως, ο πόλεμος έχει μετατρέψει το κατ σε κάτι αρκετά περισσότερο από ένα κοινωνικό έθιμο. Η καλλιέργεια και το εμπόριό του αποτελούν μία από τις σημαντικότερες οικονομικές δραστηριότητες σε μια χώρα όπου η κρατική οικονομία έχει καταρρεύσει και μεγάλα τμήματα της επικράτειας βρίσκονται υπό τον έλεγχο των Χούθι.
Το φυτό που μασούν καθημερινά εκατομμύρια Υεμενίτες
Το κατ προέρχεται από το φυτό Catha edulis, έναν αειθαλή θάμνο που ευδοκιμεί στην Ανατολική Αφρική και στην Αραβική Χερσόνησο.
Τα φύλλα και οι τρυφεροί βλαστοί του μασώνται συνήθως για αρκετές ώρες. Οι βασικές ψυχοδραστικές ουσίες του φυτού είναι η καθινόνη (cathinone) και η καθίνη (cathine), ουσίες που παρουσιάζουν χημικές και φαρμακολογικές ομοιότητες με τις αμφεταμίνες.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία για τα Ναρκωτικά (EUDA), η καθινόνη έχει διεγερτική δράση παρόμοια με εκείνη της αμφεταμίνης, αν και είναι λιγότερο ισχυρή. Η κατανάλωση μπορεί να προκαλέσει αυξημένη εγρήγορση, ευφορία, μειωμένη όρεξη, αύξηση της αρτηριακής πίεσης και των καρδιακών παλμών.
Ένα διεγερτικό φυτό που δεν είναι απαγορευμένο
Το κατ δεν βρίσκεται υπό διεθνή έλεγχο ως φυτό. Αντίθετα, η καθινόνη και η καθίνη περιλαμβάνονται στις διεθνείς συμβάσεις για τις ψυχοτρόπες ουσίες. Η νομοθεσία διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα.
¿Cuál es el principal enemigo del #Yemen? No el que tu piensas sino el Qat (Khat). Una planta cuyas hojas las mastican durante horas para lograr un efecto estimulante.
— Gabriel Yerushalmi 🇮🇱 (@Defensa_Israel) August 16, 2026
🇾🇪🥬
- El Qat es tan popular entre los yemeníes como lo era el tabaco en Occidente hasta hace un para de… pic.twitter.com/GflRlBloqb
Η εικόνα για αυτό είναι πιο σύνθετη από την απλή περιγραφή του ως «ναρκωτικού».
Η χρήση του δεν έχει την ίδια επικινδυνότητα με ουσίες όπως η ηρωίνη ή η φαιντανύλη, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ακίνδυνο. Ο ΟΗΕ αναφέρει ότι η παρατεταμένη χρήση έχει συσχετιστεί με ψυχιατρικές διαταραχές, από ψύχωση έως κατάθλιψη, αλλά και με βλάβες σε σημαντικά ανθρώπινα όργανα.
Η EUDA σημειώνει επίσης ότι έχουν διερευνηθεί συσχετίσεις της κατανάλωσης με εμφράγματα, ηπατική ανεπάρκεια και καρκίνο του στόματος, αν και σε ορισμένες από αυτές τις περιπτώσεις δεν έχει καταστεί δυνατό να αποκλειστούν άλλοι επιβαρυντικοί παράγοντες.
Η καθινόνη μεταβολίζεται σχετικά γρήγορα στον οργανισμό. Για αυτόν τον λόγο τα φύλλα πρέπει να καταναλώνονται όσο είναι φρέσκα: όσο ξεραίνονται, η καθινόνη υποβαθμίζεται και η διεγερτική δράση μειώνεται.
One reason Yemen is so impoverished is roughly 80% of the male population is addicted to Khat. They're high almost all the time. pic.twitter.com/pBuE2NDUZk
— Lee Kuan Yimby (@LeeKuanYimby) September 19, 2026
Γιατί το κατ είναι τόσο διαδεδομένο στην Υεμένη
Η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στη χημεία του φυτού.
Το κατ αποτελεί εδώ και αιώνες κοινωνικό θεσμό. Το μάσημά του συνδέεται με συναντήσεις, συζητήσεις, επαγγελματικές και οικογενειακές συναναστροφές. Δεν αντιμετωπίζεται από μεγάλο μέρος της κοινωνίας με τον ίδιο τρόπο που αντιμετωπίζονται στην Ευρώπη τα παράνομα ναρκωτικά.
Παράλληλα, είναι μια εξαιρετικά σημαντική οικονομική καλλιέργεια.
Η έρευνα του Sana'a Center αναφέρει ότι ο πόλεμος, η άνοδος του κόστους των καυσίμων και η κατάρρευση της αγροτικής οικονομίας έχουν οδηγήσει σε περαιτέρω επέκταση της καλλιέργειας. Σε ορισμένες περιοχές η καλλιέργεια κατ αυξήθηκε κατά περισσότερο από 40% μεταξύ 2016 και 2021. Το φυτό είναι ιδιαίτερα ελκυστικό για τους αγρότες επειδή αποφέρει υψηλές αποδόσεις και αντέχει περισσότερο από άλλες καλλιέργειες στις δύσκολες καλλιεργητικές συνθήκες.
Υπάρχει, ωστόσο, και μια σοβαρή περιβαλλοντική διάσταση: η καλλιέργεια απαιτεί σημαντικές ποσότητες νερού σε μια χώρα που αντιμετωπίζει χρόνια λειψυδρία . Η χρήση φυτοφαρμάκων αποτελεί επίσης σημαντικό πρόβλημα.
🚨 🇾🇪 LE SAVIEZ-VOUS ❓
— SaudiNews FR ✪ (@SaudiNewsFR) September 19, 2026
La "boule" que vous voyez dans la bouche de beaucoup de combattants houthis est de la drogue surnommé Al qat, qu’ils mâchent lentement pendant plusieurs heures et qui contient des substances stimulantes (cathinone, cathine) dont l’effet rappelle un peu… pic.twitter.com/jBbA8TJwiO
Οι Χούθι και τα έσοδα από το κατ
Παρόλο που ορισμένα δυτικά κυρίως μέσα αναφέρουν ότι οι Χούθι ελέγχουν το εμπόριο του κατ, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για να υποστηριχθεί ότι οι Χούθι δημιούργησαν ή ελέγχουν συνολικά τη διακίνησή του. Υπάρχουν όμως τεκμηριωμένες αναφορές ότι στις περιοχές που ελέγχουν επιβάλλουν φόρους και τέλη στην καλλιέργεια και την εμπορία του.
Το Sana'a Center έχει καταγράψει περιπτώσεις επιβολής πρόσθετων φόρων σε αγροτικές καλλιέργειες, μεταξύ των οποίων και το κατ, ενώ σε παλαιότερη υπόθεση στην Αλ Μπάιντα η διαμάχη για φόρο στο κατ συνδέθηκε ακόμη και με ένοπλη σύγκρουση.
Παράλληλα, οι ειδικοί του ΟΗΕ έχουν καταγράψει ένα πολύ ευρύτερο σύστημα τελών, φόρων, εισφορών και άλλων εσόδων που συγκεντρώνουν οι Χούθι στις περιοχές που ελέγχουν. Σύμφωνα με έκθεση του ΟΗΕ, τα συνολικά έσοδα που συγκέντρωσε και έλεγχε η οργάνωση το 2023 εκτιμήθηκαν σε περίπου 3,392 τρισεκατομμύρια ριάλ Υεμένης, με μέρος αυτών να προέρχεται από παράνομες εισπράξεις και να κατευθύνεται, σύμφωνα με πηγές του ΟΗΕ, σε μισθοδοσία μαχητών και στρατιωτικές ανάγκες.
Το κατ, επομένως, αποτελεί κομμάτι μιας πολύ μεγαλύτερης οικονομίας που οι Χούθι φορολογούν και αξιοποιούν στις περιοχές που ελέγχουν.
Kat, Yemen halkının iradesini ve üretkenliğini felç eden modern bir vebaya dönüştü. pic.twitter.com/YyfssIxzg7
— Selâmi Haktan (@slmhktn) September 18, 2026
Από το κατ στο Captagon και τη μεθαμφεταμίνη
Η Υεμένη δεν αντιμετωπίζει πλέον μόνο το παραδοσιακό ζήτημα του κατ. Τα τελευταία χρόνια έχει καταγραφεί αύξηση των περιστατικών διακίνησης άλλων, σαφώς παράνομων ναρκωτικών μέσω της χώρας και των θαλάσσιων διαδρομών της.
Τον Ιούνιο του 2026, η UNODC αποκάλυψε ότι οι υεμενικές αρχές είχαν κατασχέσει 432 κιλά μεθαμφεταμίνης σε πλοιάριο που κινούνταν στις ακτές της Ερυθράς Θάλασσας. Το φορτίο αποτελούνταν από 31 δέματα και είχε μεταφερθεί με ένα παραδοσιακό dhow (σ.σ. καΐκι), σε μια θαλάσσια περιοχή όπου τα δίκτυα διακίνησης μπορούν να εκμεταλλευθούν την κίνηση αλιευτικών και μικρών σκαφών για να κρύψουν τα φορτία τους.
Παράλληλα, οι υεμενικές αρχές ανακοίνωσαν τους τελευταίους μήνες την κατάσχεση 1,5 εκατομμυρίου χαπιών Captagon σε φορτηγό που ξεκίνησε από τη Σαναά και κατευθυνόταν προς τη Σαουδική Αραβία.
Υεμενίτες αξιωματούχοι κατηγόρησαν τους Χούθι ότι εμπλέκονται στη διακίνηση και ότι η οργάνωση χρησιμοποιεί το εμπόριο ναρκωτικών για τη χρηματοδότηση των στρατιωτικών της δραστηριοτήτων. Οι ισχυρισμοί αυτοί έχουν μεταδοθεί από το OCCRP, αλλά δεν θα πρέπει να παρουσιάζονται ως ανεξάρτητα αποδεδειγμένο γεγονός, καθώς προέρχονται από τις αρχές της αντίπαλης πλευράς του εμφυλίου.
Η διάκριση είναι κρίσιμη: άλλο η φορολόγηση και οικονομική εκμετάλλευση της νόμιμης στην Υεμένη αγοράς του κατ και άλλο η αποδιδόμενη εμπλοκή των Χούθι στη διακίνηση Captagon και άλλων ναρκωτικών.
#Yemenis are crazy 😂#Kuwaiti actors poke fun at the widespread Yemeni habit of chewing #Qat daily—a stimulant that has become deeply embedded in everyday life. https://t.co/Oa3ZNlFjdG
— Shapban (@nasermoh29) September 15, 2026
Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται στην άλλη πλευρά της διαδρομής
Η κλίμακα του κατ φαίνεται και από τις επιχειρήσεις στα σύνορα Υεμένης–Σαουδικής Αραβίας.
Μόλις στις 6 Σεπτεμβρίου, οι σαουδαραβικές αρχές ανακοίνωσαν ότι απέτρεψαν τρεις επιχειρήσεις λαθρεμπορίου στις περιοχές Ασίρ και Τζιζάν, κατασχέοντας συνολικά 280 κιλά κατ, 37 κιλά χασίς και 45.000 χάπια.
Η Σαουδική Αραβία αντιμετωπίζει το κατ ως ναρκωτική ουσία και οι προσπάθειες μεταφοράς του από την Υεμένη προς το σαουδαραβικό έδαφος αποτελούν συχνό αντικείμενο επιχειρήσεων συνοριακών δυνάμεων.
Το κατ έχει φτάσει και στην Ευρώπη
Η εικόνα δεν περιορίζεται στην Αραβική Χερσόνησο.
Το κατ έχει εμφανιστεί εδώ και χρόνια στην Ευρώπη, κυρίως μέσω κοινοτήτων μεταναστών από την Υεμένη, την Αιθιοπία, τη Σομαλία και την Κένυα. Η EUDA αναφέρει ότι το φυτό συνήθως εισάγεται στην Ευρώπη αεροπορικώς, επειδή χρειάζεται να παραμένει φρέσκο ώστε να διατηρεί την καθινόνη του.
Η χρήση του παραμένει συνολικά περιορισμένη σε σχέση με τις μεγάλες αγορές κοκαΐνης, κάνναβης ή συνθετικών διεγερτικών, όμως έχει δημιουργήσει σταθερές αγορές σε ορισμένες ευρωπαϊκές πόλεις και κοινότητες. Η EUDA το κατατάσσει στις λιγότερο διαδεδομένες ουσίες που εμφανίζονται στις ευρωπαϊκές αγορές.
Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε το 2026 και εξέτασε Υεμενίτες μετανάστες στη Γερμανία, διαπίστωσε ότι 63,5% των συμμετεχόντων ανέφεραν χρήση κατ κάποια στιγμή στη ζωή τους, ενώ η καθημερινή χρήση μειώθηκε από 18,4% στην Υεμένη σε 2% μετά τη μετανάστευση στη Γερμανία.
Η ευρωπαϊκή «δεύτερη ζωή» της καθινόνης
Υπάρχει, ωστόσο, και μια διαφορετική ιστορία που συχνά προκαλεί σύγχυση.
Το κατ περιέχει φυσική καθινόνη. Από την ίδια χημική οικογένεια προέρχονται τα λεγόμενα συνθετικά καθινόνες (synthetic cathinones), μια μεγάλη κατηγορία εργαστηριακών διεγερτικών ουσιών.
Αυτές οι ουσίες αποτελούν πλέον σημαντικό τμήμα της ευρωπαϊκής αγοράς νέων ψυχοδραστικών ουσιών. Η EUDA αναφέρει ότι το 2024 κατασχέθηκαν ή εισήχθησαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση 48,5 τόνοι συνθετικών καθινόνων, ενώ δεκάδες διαφορετικές ουσίες της κατηγορίας έχουν εντοπιστεί στην αγορά.
Δεν πρέπει, όμως, να συγχέονται με το φυσικό κατ, καθότι δεν είναι το ίδιο προϊόν με τις συνθετικές καθινόνες. Πρόκειται για διαφορετικές ουσίες και διαφορετικές αγορές, παρότι έχουν κοινή χημική συγγένεια.
Από κοινωνικό έθιμο σε έσοδο μιας πολεμικής οικονομίας
Το κατ αποτελεί ίσως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο ο πόλεμος στην Υεμένη έχει μετατρέψει παλιές κοινωνικές και οικονομικές δομές.
Για εκατομμύρια ανθρώπους είναι ένα καθημερινό κοινωνικό έθιμο. Για τους αγρότες αποτελεί πηγή εισοδήματος. Για τους εμπόρους μια τεράστια αγορά. Για τις αρχές των Χούθι μια φορολογήσιμη οικονομική δραστηριότητα.
Και την ίδια στιγμή, η ίδια χώρα βρίσκεται πάνω σε μια από τις σημαντικότερες θαλάσσιες διαδρομές του κόσμου, με την Ερυθρά Θάλασσα και το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ να χρησιμοποιούνται από διεθνή δίκτυα για τη μεταφορά παράνομων φορτίων.
Η πρόσφατη ενίσχυση των Χούθι κατά μήκος των ακτών της Ερυθράς Θάλασσας κάνει αυτή τη διάσταση ακόμη πιο ενδιαφέρουσα. Το Reuters καταγράφει ότι η πρόσφατη επίθεση των Χούθι έχει ενισχύσει τον έλεγχό τους σε στρατηγικά τμήματα της ακτογραμμής και του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, ενός από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαύλους για το παγκόσμιο εμπόριο.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
