Τουρκία: Πώς έσκασε η «φούσκα» των funds των 20 δισ. δολαρίων - Το χρονικό της κρίσης

Η κρίση στον κλάδο των επενδυτικών κεφαλαίων στην Τουρκία κλιμακώνεται, μετά την απόφαση των ρυθμιστικών αρχών να θέσουν σε εκκαθάριση 131 funds επτά εταιρειών διαχείρισης κεφαλαίων, καθώς ορισμένες είχαν προειδοποιήσει ότι αδυνατούσαν να ανταποκριθούν στις πληρωμές προς επενδυτές που ζητούσαν να ρευστοποιήσουν τις συμμετοχές τους.

Μέσα σε μόλις τρία χρόνια, τα υπό διαχείριση περιουσιακά στοιχεία των συγκεκριμένων funds είχαν ξεπεράσει τα 20 δισ. δολάρια, καθώς σχεδόν μισό εκατομμύριο επενδυτές, μεταξύ των οποίων πολιτικοί, πρώην αξιωματούχοι και διασημότητες, αναζητούσαν υψηλές αποδόσεις για να αντισταθμίσουν την υποτίμηση της λίρας και τον υψηλό πληθωρισμό.

Η επέκταση του κλάδου συνεχίστηκε ακόμη και μετά τις καταγγελίες των τουρκικών αρχών ότι ορισμένα funds χρησιμοποιούνταν για χειραγώγηση της αγοράς.

Η κρίση παρέσυρε και το χρηματιστήριο σε έντονα πτωτική πορεία, με τον βασικό δείκτη να καταγράφει τον Σεπτέμβριο τη χειρότερη μηνιαία επίδοσή του από το 2008.

Πώς ξεκίνησε η έκρηξη των funds

Η Τουρκία διατήρησε αυστηρή νομισματική πολιτική για να περιορίσει τον πληθωρισμό και να ενθαρρύνει τις αποταμιεύσεις σε λίρες, ενισχύοντας το ενδιαφέρον για επενδυτικά κεφάλαια, που υπόσχονταν αποδόσεις υψηλότερες τόσο από τον πληθωρισμό όσο και από τα επιτόκια των εγχώριων καταθέσεων.

Ορισμένα επενδυτικά κεφάλαια είχαν μεγάλη συγκέντρωση σε μία μόνο μετοχή ή ένα συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο, ενώ άλλα είχαν ελάχιστους επενδυτές.

Κάποια από τα funds επένδυαν σε μετοχές μικρής κεφαλαιοποίησης που είχαν εισαχθεί πρόσφατα στο χρηματιστήριο. Η περιορισμένη ρευστότητά τους επέτρεπε μεγάλες διακυμάνσεις στις τιμές, οι οποίες με τη σειρά τους ενίσχυαν τις ημερήσιες αποδόσεις των funds που τις κατείχαν.

Τα προειδοποιητικά σημάδια

Τούρκοι αξιωματούχοι είχαν προειδοποιήσει ήδη από τον Νοέμβριο του 2025 για χειραγώγηση της αγοράς μέσω επενδυτικών κεφαλαίων.

«Γνωρίζουμε ότι αυτές οι πρακτικές χειραγώγησης πραγματοποιούνται ιδιαίτερα μέσω ορισμένων funds», είχε δηλώσει ο υπουργός Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ, προσθέτοντας ότι θα αντιμετωπιστούν τα κενά στο ρυθμιστικό πλαίσιο.

Ο τότε πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς της Τουρκίας (SPK), Ομέρ Γκιονούλ, είχε δηλώσει ότι οι αρχές παρακολουθούσαν funds που χρησιμοποιούνταν για την παράκαμψη των κανόνων και είχε προειδοποιήσει ότι θα μπορούσε να ανακληθεί η άδειά τους. 

Στο επίκεντρο Tera και Pusula

Δύο εταιρείες διαχείρισης κεφαλαίων που βρίσκονται στο επίκεντρο της κρίσης, η Tera Portfoy και η Pusula Portfoy, είχαν αναπτυχθεί με εντυπωσιακούς ρυθμούς πριν ξεσπάσει η αναταραχή. 

Τα υπό διαχείριση περιουσιακά στοιχεία του κλάδου στην Τουρκία αυξήθηκαν στα 329 δισ. δολάρια τον Αύγουστο του 2026, από 246 δισ. δολάρια έναν χρόνο νωρίτερα, σύμφωνα με στοιχεία της SPK.

Τα κεφάλαια υπό διαχείριση της Tera υπερδεκαπλασιάστηκαν στα 14,3 δισ. δολάρια την ίδια περίοδο, ενώ της Pusula αυξήθηκαν κατά 13 φορές, στα 13,2 δισ. δολάρια.
Στα τέλη Αυγούστου, η Tera βρισκόταν στην έκτη και η Pusula στην όγδοη θέση μεταξύ των εταιρειών διαχείρισης χαρτοφυλακίου στην Τουρκία. 

Καθεμία διαχειριζόταν περισσότερο από το 4% του συνόλου της αγοράς, αποτελώντας τις μεγαλύτερες μη τραπεζικές εταιρείες του κλάδου.

Απόδοση 15.000%

Ορισμένα επενδυτικά κεφάλαια κατέγραψαν εκρηκτική αύξηση τόσο στα κεφάλαια όσο και στον αριθμό των επενδυτών τους.

Το hedge fund TLY της Tera απέδωσε 747% σε όρους τουρκικής λίρας μεταξύ Ιανουαρίου και Ιουλίου του 2025, όταν αριθμούσε λιγότερους από 200 επενδυτές.

Όταν τον Ιούλιο έγινε διαθέσιμο σε ευρύτερη βάση επενδυτών, η σωρευτική του απόδοση εκτινάχθηκε σε περισσότερο από 15.000% έως τον Σεπτέμβριο.

Το TLY προσέλκυσε 102.616 επενδυτές και έφτασε να διαχειρίζεται κεφάλαια ύψους 5 δισ. δολαρίων, με αποτέλεσμα να γίνει το μεγαλύτερο από τα funds που πρόκειται να εκκαθαριστούν.

Ακολουθεί το fund χρηματαγοράς TP2 της Tera, με ενεργητικό 4,6 δισ. δολαρίων και περίπου 167.000 επενδυτές. Το TP2 απέφερε απόδοση 123% κατά την ίδια περίοδο, όταν ο πληθωρισμός βρισκόταν στο 60%.

Πολιτικοί, στελέχη και 217 ύποπτοι

Οι ρυθμιστικές αρχές έχουν διευρύνει την έρευνα για πιθανή χειραγώγηση στις αγορές μετοχών και επενδυτικών κεφαλαίων. Ο υπουργός Δικαιοσύνης Ακίν Γκιουρλέκ δήλωσε ότι οι ύποπτοι έχουν αυξηθεί σε 217, εκ των οποίων 56 έχουν προφυλακιστεί.

Η Φατμά Μπετούλ Σαγιάν Καγιά, αντιπρόεδρος του κυβερνώντος AKP του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, παραιτήθηκε από τις κομματικές της θέσεις μετά τον ισχυρισμό της αντιπολίτευσης ότι η ίδια και ο σύζυγός της είχαν αποκομίσει σημαντικά κέρδη από συναλλαγές στις μετοχές της Ozata Denizcilik πριν από την αναταραχή. Οι συγκεκριμένες μετοχές περιλαμβάνονται σε ευρύτερη έρευνα για χειραγώγηση της αγοράς.

Η Καγιά ανέφερε στο X ότι θεώρησε αναγκαίο να αναλάβει την πολιτική ευθύνη όσο εξετάζονται οι καταγγελίες, χωρίς να σχολιάσει περαιτέρω.

Μεταξύ των προφυλακισμένων βρίσκονται ανώτερα στελέχη που συνδέονται με τις Tera και Pusula. Σύμφωνα με το NTV, προφυλακίστηκε επίσης ο Ερκάν Κιλιμτζί, πρώην υποδιοικητής της τουρκικής κεντρικής τράπεζας, ο οποίος αργότερα ανέλαβε διευθυντική θέση στην Tera.

Πριν από την προφυλάκισή του, ο Κιλιμτζί είχε αναφέρει σε ανάρτησή του στο LinkedIn ότι ήταν «ατυχές» το γεγονός πως το όνομά του ενεπλάκη στις καταγγελίες εξαιτίας της υψηλόβαθμης θέσης που κατείχε στην Tera επί τρεις μήνες. Δεν σχολίασε ευθέως τις καταγγελίες.

Τι ακολουθεί

Ο βασικός δείκτης του χρηματιστηρίου της Κωνσταντινούπολης έκλεισε την Πέμπτη με άνοδο 2,5%, καθώς τέθηκαν σε ισχύ εκτεταμένες αλλαγές στη σύνθεσή του, με την αφαίρεση μετοχών που έχουν εμπλακεί στην κρίση.

Η SPK ανακοίνωσε ότι η εκκαθάριση των funds θα διαρκέσει έξι μήνες. Οι επενδυτές ορισμένων κεφαλαίων με καθαρή επένδυση κάτω του 1 εκατ. λιρών (20.396 δολάρια) θα αποζημιωθούν πλήρως, ενώ όσοι έχουν επενδύσει 1 εκατ. λίρες ή περισσότερο θα λάβουν αρχικά 1 εκατ. λίρες.

Το Ταμείο Ασφάλισης Καταθέσεων της Τουρκίας άνοιξε λογαριασμούς για τους επενδυτές που επιθυμούν να επιστρέψουν τα ποσά που οι αρχές χαρακτηρίζουν ως «υπερβολικά κέρδη» από τις πωλήσεις των κεφαλαίων.
Αναλυτές της JPMorgan εκτιμούν ότι η αναταραχή στον κλάδο δημιουργεί «σημαντικούς καθοδικούς κινδύνους» για την πρόβλεψη ανάπτυξης 3% της τουρκικής οικονομίας το 2026.

Παραμένει άγνωστο πόσο μεγάλες θα είναι τελικά οι συνολικές απώλειες των επενδυτών. Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στις τιμές στις οποίες θα μπορέσουν να ρευστοποιηθούν τα περιουσιακά στοιχεία των funds, καθώς πολλά από αυτά κατέχουν μετοχές με περιορισμένη εμπορευσιμότητα, γεγονός που ενδέχεται να περιπλέξει τη διαδικασία.
 

Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.