Οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν Χούθι κατέλαβαν την Πέμπτη την ιστορική πόλη-λιμάνι Μόχα, στη δυτική Υεμένη, σύμφωνα με στρατιωτικές και κυβερνητικές πηγές της χώρας που επικαλείται το Reuters, ενισχύοντας αποφασιστικά τη θέση τους απέναντι στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα στον κόσμο. Η πόλη βρίσκεται στην ακτή της Ερυθράς Θάλασσας, σε απόσταση μικρότερη των 80 χιλιομέτρων από το στρατηγικό στενό.
Η πτώση της Μόχα αποτελεί σοβαρό πλήγμα για τις δυνάμεις της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Υεμένης, έπειτα από εννέα ημέρες σφοδρών συγκρούσεων δυτικά της Ταΐζ. Οι Χούθι επιδίωκαν εδώ και ημέρες να προωθηθούν προς τα δυτικά, με βασικό στόχο την κατάληψη της πόλης και την περαιτέρω επέκταση του ελέγχου τους κατά μήκος της ακτής της Ερυθράς Θάλασσας.
Πηγές επί του πεδίου ανέφεραν στο Al Jazeera ότι οι κυβερνητικές μονάδες αποσύρθηκαν από τη Μόχα, ενώ φωτογραφίες και βίντεο που κυκλοφόρησαν στο διαδίκτυο φέρονταν να δείχνουν μαχητές των Χούθι μέσα στην πόλη.
Παρά τη σαφή προέλαση των Χούθι, ο βαθμός στον οποίο έχουν εδραιώσει πλήρως τον έλεγχό τους στην πόλη παραμένει υπό επιβεβαίωση.
Οι Εθνικές Δυνάμεις Αντίστασης του Ταρέκ Σάλεχ -ανιψιού του δολοφονημένου πρώην προέδρου της Υεμένης Άλι Αμπντάλα Σάλεχ και στρατιωτικού ηγέτη που μάχεται στο πλευρό της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης- υποστήριξαν ότι εισήλθαν στη Μόχα ενισχύσεις και ότι βρίσκεται σε εξέλιξη η αναδιοργάνωση της άμυνας. Έκαναν επίσης λόγο για συγκρούσεις με ναυτικές δυνάμεις των Χούθι.
Ανεξάρτητα, ωστόσο, από το εάν οι Χούθι έχουν εδραιώσει τον έλεγχό τους σε κάθε σημείο της πόλης, η σημασία της προέλασής τους είναι ήδη σαφής. Η Μόχα κατέχει κομβική θέση στη δυτική ακτή της Υεμένης και η κατάληψή της διευρύνει τον έλεγχό τους στην Ερυθρά Θάλασσα, φέρνοντάς τους ακόμη πιο κοντά στον βασικό στρατηγικό τους στόχο.
Μπαμπ ελ-Μαντέμπ: Το μεγάλο «έπαθλο»
Το διακύβευμα είναι ο έλεγχος του στενού Μπαμπ ελ-Μαντέμπ. Από τη Μόχα, οι Χούθι αποκτούν ισχυρότερη θέση για να ασκήσουν πίεση στην κρίσιμης σημασίας θαλάσσια οδό, ενώ παράλληλα μπορούν να απειλήσουν τρεις βασικές γραμμές ανεφοδιασμού των κυβερνητικών δυνάμεων προς το νότιο τμήμα της χώρας.
Την ίδια ώρα, οι Χούθι εξαπολύουν επιθέσεις εναντίον των στρατηγικής σημασίας νησιών Χανίς στην Ερυθρά Θάλασσα, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές. Οι κυβερνητικές δυνάμεις και οι σύμμαχοί τους μετακινούνται νοτιότερα, προς το Ντουμπάμπ, το οποίο βρίσκεται ακριβώς πάνω στο στενό, απέναντι από το νησί Περίμ.
Ο έλεγχος του Ντουμπάμπ και του Περίμ θεωρείται καθοριστικός για όποιον επιδιώκει να αποκτήσει ουσιαστική δυνατότητα ελέγχου του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ. Η προέλαση των Χούθι δεν αλλάζει, επομένως, μόνο τις στρατιωτικές ισορροπίες στη δυτική Υεμένη· τους φέρνει ταυτόχρονα σε ισχυρότερη θέση σε μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του πλανήτη.
Ο αναλυτής άμυνας Βόλφγκανγκ Πούσταϊ εκτίμησε ότι, εάν οι Χούθι εδραιώσουν τον έλεγχό τους στη Μόχα και καταφέρουν να αποκόψουν τον δρόμο που τη συνδέει με την Ταΐζ, το πλήγμα για την κυβέρνηση θα είναι ιδιαίτερα σοβαρό.
Κατά τον ίδιο, με την κατάληψη της Μόχα οι Χούθι θα μπορούσαν να ελέγχουν σχεδόν ολόκληρη την υεμενίτικη ακτογραμμή στην Ερυθρά Θάλασσα, γεγονός που θα ενίσχυε σημαντικά τη δυνατότητά τους να ελέγχουν ή να απειλούν τη ναυσιπλοΐα στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.
Ένα στενό 20 χιλιομέτρων με παγκόσμια σημασία
Η γεωγραφία της περιοχής εξηγεί γιατί η μάχη για τη Μόχα έχει τόσο μεγάλη βαρύτητα.
Ενώ το Στενό του Ορμούζ έχουν πλάτος περίπου 50 χιλιομέτρων, το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ είναι πολύ στενότερο, περίπου 20 χιλιόμετρα. Σύμφωνα με τον Πούσταϊ, αυτό σημαίνει ότι οι Χούθι θα μπορούσαν να απειλήσουν τη ναυσιπλοΐα ακόμη και με πυροβολικό, χωρίς να χρειάζεται απαραίτητα να χρησιμοποιούν πυραύλους ή drones εναντίον πλοίων.
Το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, ή «Πύλη των Δακρύων», όπως αποκαλείται λόγω των επικίνδυνων συνθηκών ναυσιπλοΐας που επικρατούσαν ιστορικά στην περιοχή, αποτελεί τη νότια έξοδο της Ερυθράς Θάλασσας. Χωρίζει την Υεμένη, στην Αραβική Χερσόνησο, από το Τζιμπουτί και την Ερυθραία στην αφρικανική ακτή και συνδέει τον Ινδικό Ωκεανό με την Ερυθρά Θάλασσα και, μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, με τη Μεσόγειο.
Η σημασία του για το παγκόσμιο εμπόριο και την ενεργειακή ασφάλεια είναι τεράστια. Πετρέλαιο και καύσιμα που μεταφέρονται από τις χώρες του Κόλπου προς τις ευρωπαϊκές αγορές περνούν από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ για να εισέλθουν στην Ερυθρά Θάλασσα και στη συνέχεια να κινηθούν προς τη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Μέρος αυτών των ενεργειακών φορτίων μπορεί επίσης να διοχετευθεί μέσω του αγωγού Σουέζ-Μεσογείου στην Αίγυπτο. Πρόκειται, ουσιαστικά, για τον θαλάσσιο διάδρομο που συνδέει τις ενεργειακές εξαγωγές του Κόλπου και τον Ινδικό Ωκεανό με τη Μεσόγειο και την Ευρώπη.
Η κίνηση δεν αφορά μόνο φορτία με κατεύθυνση προς τη Δύση. Μέσω του ίδιου περάσματος διακινούνται εμπορεύματα και ενεργειακά φορτία προς την αντίθετη κατεύθυνση, με προορισμό τις αγορές της Ασίας, μεταξύ των οποίων και ρωσικό πετρέλαιο. Οποιαδήποτε σοβαρή διατάραξη της ναυσιπλοΐας στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ μπορεί, επομένως, να αναγκάσει πλοία να εγκαταλείψουν τη συντομότερη διαδρομή μέσω της Ερυθράς Θάλασσας και του Σουέζ, και να στραφούν στον διάπλου της Αφρικής, με ευρύτερες επιπτώσεις στις θαλάσσιες μεταφορές.
Η δυνατότητα των Χούθι να απειλήσουν ή ακόμη και να διακόψουν τη ναυσιπλοΐα στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία στην παρούσα συγκυρία κατά την οποία η κίνηση μέσω του Στενού του Ορμούζ έχει ήδη διαταραχθεί δραματικά εξαιτίας της σύγκρουσης με το Ιράν.
Το κλείσιμο του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ θα μπορούσε να αποκόψει πετρελαιοπαραγωγικές χώρες του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία, από βασικές θαλάσσιες οδούς προς τη Μεσόγειο, περιορίζοντας ακόμη περισσότερο τις επιλογές τους για τη μεταφορά ενεργειακών φορτίων.
Η προοπτική να βρεθούν ταυτόχρονα υπό σοβαρή πίεση δύο από τα σημαντικότερα ενεργειακά περάσματα του πλανήτη -το Στενό του Ορμούζ στα ανατολικά και το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ στα δυτικά- είναι αυτή που προσδίδει στη μάχη για τη Μόχα διάσταση πολύ μεγαλύτερη από εκείνη μιας ακόμη σύγκρουσης στον εμφύλιο της Υεμένης.
Η κυβέρνηση μιλά για αντεπίθεση - οι Χούθι κερδίζουν έδαφος στη δυτική ακτή
Η εξέλιξη στη Μόχα έρχεται την ώρα που οι δυνάμεις της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Υεμένης ανακοινώνουν ευρύτερη αντεπίθεση κατά των Χούθι σε πολλά μέτωπα.
Ανώτατοι κυβερνητικοί αξιωματούχοι παρουσιάζουν την επιχείρηση ως την απαρχή μιας εκστρατείας που έχει ως τελικό στόχο ακόμη και την ανακατάληψη της Σαναά, την οποία οι Χούθι ελέγχουν από το 2014.
Ο υφυπουργός Άμυνας της Υεμένης, υποστράτηγος Σαμίρ αλ-Σάμπρι, δήλωσε ότι έχει ληφθεί οριστική απόφαση για την «απελευθέρωση της Σαναά», υποστηρίζοντας ότι οι κυβερνητικές δυνάμεις προελαύνουν σε πολλά μέτωπα.
Κυβερνητικοί αξιωματούχοι κάνουν λόγο για εδαφικά κέρδη στις επαρχίες Αλ Τζάουφ, Αλ Μπάιντα, Ταΐζ και Χοντέιντα, χωρίς ωστόσο όλοι αυτοί οι ισχυρισμοί να έχουν επιβεβαιωθεί από ανεξάρτητες πηγές.
Η απώλεια της Μόχα αναδεικνύει έτσι μια έντονη αντίφαση: την ώρα που η κυβέρνηση επιχειρεί να εμφανίσει ότι περνά στην αντεπίθεση σε εθνικό επίπεδο, οι Χούθι καταγράφουν στη δυτική ακτή ένα από τα σημαντικότερα στρατηγικά κέρδη τους.
Η Υεμένη ξανά στο χείλος πολέμου πλήρους κλίμακας
Η νέα κλιμάκωση απειλεί να ανατρέψει την εύθραυστη ισορροπία που είχε διαμορφωθεί μετά την εκεχειρία του 2022 υπό την αιγίδα του ΟΗΕ.
Η συμφωνία είχε περιορίσει σε μεγάλο βαθμό τις μεγάλης κλίμακας πολεμικές επιχειρήσεις, χωρίς όμως να οδηγήσει σε μόνιμη πολιτική διευθέτηση. Η Υεμένη παρέμεινε ουσιαστικά διαιρεμένη ανάμεσα στις περιοχές του βορρά που ελέγχουν οι Χούθι και σε εκείνες που βρίσκονται υπό τον έλεγχο της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης και άλλων νότιων δυνάμεων.
Οι τελευταίες μάχες αυξάνουν πλέον τον κίνδυνο επιστροφής σε πόλεμο πλήρους κλίμακας.
Ενδεικτική της πίεσης στη δυτική ακτή ήταν και η εντολή του Ταρέκ Σάλεχ, σύμφωνα με το Al Jazeera, προς τις δυνάμεις του να δημιουργήσουν εναλλακτικό κέντρο διοίκησης σε ασφαλή τοποθεσία - ακόμη μία ένδειξη ότι η προέλαση των Χούθι υποχρεώνει τις δυνάμεις που πρόσκεινται στην κυβέρνηση να αναπροσαρμόσουν τη διάταξή τους στην περιοχή.
Με φόντο το Ιράν
Η κλιμάκωση στην Υεμένη δημιουργεί ταυτόχρονα ένα ακόμη μέτωπο στη σύγκρουση που συνδέεται με το Ιράν, με δυνητικές συνέπειες για τον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό.
Το Πακιστάν μετέφερε στην Τεχεράνη προειδοποίηση της Σαουδικής Αραβίας να συγκρατήσει τους Χούθι, έπειτα από την κλιμάκωση των επιθέσεών τους εναντίον του βασιλείου.
Ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος επιβεβαίωσε ότι το μήνυμα μεταφέρθηκε, σημειώνοντας ότι η απάντηση της Τεχεράνης ήταν πως «το Ιράν δεν ελέγχει τους Χούθι».
Ωστόσο, δύο ιρανικές πηγές ανέφεραν ότι η Τεχεράνη είχε ζητήσει από τους Χούθι να εξαπολύσουν επιθέσεις εναντίον της Σαουδικής Αραβίας, υποσχόμενη πρόσθετη χρηματοδότηση και όπλα, ενώ αρκετοί διοικητές των Φρουρών της Επανάστασης φέρονται να είχαν μεταβεί στην Υεμένη για να βοηθήσουν στον συντονισμό των επιχειρήσεων.
Οι Χούθι, στρατιωτικό, πολιτικό και θρησκευτικό κίνημα που ελέγχει το μεγαλύτερο μέρος της βορειοδυτικής Υεμένης, έχουν ήδη αποδείξει την ικανότητά τους να προκαλούν σοβαρές αναταράξεις στο παγκόσμιο εμπόριο και στις αγορές ενέργειας.
Από τον Νοέμβριο του 2023 άρχισαν να επιτίθενται σε εμπορικά πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα και να εξαπολύουν drones και πυραύλους προς το Ισραήλ, δηλώνοντας ότι ενεργούν σε υποστήριξη των Παλαιστινίων κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Γάζα.
Οι επιθέσεις τους εναντίον της ναυσιπλοΐας, αλλά και κατά της Σαουδικής Αραβίας, επαναλήφθηκαν φέτος στο πλαίσιο της σύγκρουσης των HPA με τον στενό σύμμαχό τους, το Ιράν.
Οι άμαχοι πληρώνουν ξανά το τίμημα
Η νέα πολεμική κλιμάκωση έχει ήδη σοβαρές ανθρωπιστικές συνέπειες.
Εκατοντάδες γυναίκες και παιδιά εγκατέλειψαν τη Μόχα την Πέμπτη με προορισμό τις επαρχίες Λαχτζ και Άντεν, που ελέγχονται από τη σαουδαραβικά υποστηριζόμενη κυβέρνηση, αναζητώντας καταφύγιο έπειτα από τις μάχες.
Στις επαρχίες Ταΐζ και Χοντέιντα περισσότεροι από 20.000 άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί μέσα στις τελευταίες δύο εβδομάδες εξαιτίας των συγκρούσεων.
Οι Χούθι ανακοίνωσαν επίσης ότι σαουδαραβικά πλήγματα έπληξαν τις επαρχίες Τζάουφ, Μαρίμπ και Σαάντα, κοντά στα σύνορα με τη Σαουδική Αραβία, καθώς και την Ταΐζ και τη Χοντέιντα στην ακτή της Ερυθράς Θάλασσας. Η Σαουδική Αραβία δεν επιβεβαίωσε τα συγκεκριμένα πλήγματα.
Από τη Σαναά στη Μόχα: 12 χρόνια πολέμου
Η σημερινή σύγκρουση έχει τις ρίζες της στο 2014, όταν οι Χούθι κατέλαβαν τη Σαναά, αναγκάζοντας τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση να υποχωρήσει προς το νότιο τμήμα της χώρας και το Άντεν.
Φοβούμενη την αυξανόμενη ιρανική επιρροή στην Υεμένη και την αποσταθεροποίηση των συνόρων της, η Σαουδική Αραβία τέθηκε το 2015 επικεφαλής στρατιωτικού συνασπισμού και επενέβη στον πόλεμο με στόχο την εκδίωξη των Χούθι και την αποκατάσταση της κυβέρνησης.
Ο πόλεμος που ακολούθησε προκάλεσε μία από τις μεγαλύτερες ανθρωπιστικές κρίσεις στον κόσμο και οδήγησε σε χρόνια σφοδρών συγκρούσεων και καταστροφικών αεροπορικών επιδρομών από τη Σαουδική Αραβία και τους συμμάχους της, μεταξύ των οποίων τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Μάχη για μια πόλη με διακύβευμα πολύ μεγαλύτερο από την Υεμένη
Η Μόχα δεν είναι απλώς ακόμη μία πόλη στον χάρτη του πολέμου.
Ο έλεγχός της ενισχύει τη θέση των Χούθι κατά μήκος της δυτικής ακτής και τους φέρνει πιο κοντά στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, τη στενή θαλάσσια πύλη που συνδέει τον Ινδικό Ωκεανό με την Ερυθρά Θάλασσα, τη Διώρυγα του Σουέζ και τελικά τη Μεσόγειο.
Σε μια περίοδο κατά την οποία το Στενό του Ορμούζ βρίσκεται ήδη υπό σοβαρή πίεση, η ενίσχυση των Χούθι γύρω από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ δημιουργεί τον κίνδυνο ενός δεύτερου στρατηγικού «στραγγαλισμού» των ενεργειακών και εμπορικών ροών της Μέσης Ανατολής.
Με άλλα λόγια, η μάχη για τη Μόχα ξεπερνά τα όρια του πολέμου της Υεμένης. Το πραγματικό διακύβευμα είναι η δυνατότητα ελέγχου μιας θαλάσσιας αρτηρίας από την οποία εξαρτώνται η ενεργειακή ασφάλεια, το διεθνές εμπόριο και η ναυσιπλοΐα μεταξύ Ασίας, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
