Η ισορροπία δυνάμεων στο Στενό του Ορμούζ δείχνει να μεταβάλλεται, με τις ΗΠΑ να υποστηρίζουν ότι έχουν περιορίσει αισθητά την ικανότητα του Ιράν να ελέγχει τη σημαντικότερη ενεργειακή θαλάσσια δίοδο στον κόσμο. Έπειτα από δύο μήνες στρατιωτικών επιχειρήσεων, εκκαθάρισης ναρκών και συνοδείας εμπορικών πλοίων, η Ουάσιγκτον εκτιμά ότι το ισχυρότερο χαρτί πίεσης της Τεχεράνης έχει αποδυναμωθεί - μια εξέλιξη που μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμη τόσο για τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας όσο και για τους όρους μιας μελλοντικής διαπραγμάτευσης με στόχο τον τερματισμό της κρίσης στη Μέση Ανατολή.
Από την έναρξη του πολέμου, στα τέλη Φεβρουαρίου, το Στενό του Ορμούζ αποτέλεσε τον βασικό μοχλό πίεσης του Ιράν. Τους τελευταίους δύο μήνες, ωστόσο, Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η Τεχεράνη έχει χάσει σημαντικό μέρος της δυνατότητάς της να χρησιμοποιεί τη δίοδο ως στρατηγικό πλεονέκτημα.
Ο πόλεμος που ξεκίνησε πριν από έξι μήνες με στόχο την αποδυνάμωση των πυραυλικών δυνατοτήτων του Ιράν και την καταστροφή όσων είχαν απομείνει από το πυρηνικό του πρόγραμμα έχει πλέον εξελιχθεί σε μια ανοιχτή σύγκρουση για τον έλεγχο ενός από τα σημαντικότερα σημεία διέλευσης της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς.
Στην Ουάσιγκτον εκτιμούν ότι η αλλαγή των συσχετισμών στο Ορμούζ μπορεί να αποτελέσει σημείο καμπής στον πόλεμο, περιορίζοντας την πίεση στην παγκόσμια οικονομία και προσφέροντας στις ΗΠΑ ισχυρότερη θέση απέναντι στην Τεχεράνη.
«Αυτό το πράγμα είναι ανοιχτό. Η ιρανική αντίδραση είναι πολύ ήπια. Δεν θέλουν να ξαναχτυπήσουμε. Αυτό είναι όλο το παιχνίδι. Τα υπόλοιπα δεν έχουν σημασία», δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ (Donald Trump) στο Axios, σε τηλεφωνική συνέντευξη την Πέμπτη.
Πώς το Ιράν έκλεισε το Ορμούζ και έβαλε φωτιά στις αγορές
Όταν ξέσπασε ο πόλεμος, το Στενό του Ορμούζ παρέμενε ανοιχτό, το πετρέλαιο διοχετευόταν απρόσκοπτα στις διεθνείς αγορές και το Brent διαπραγματευόταν περίπου στα 72 δολάρια το βαρέλι.
Σύμφωνα με δύο Ισραηλινούς αξιωματούχους, η πρωτοβουλία για το κλείσιμο του Στενού ανήκε στον τότε διοικητή του Ναυτικού των Φρουρών της Επανάστασης, στρατηγό Αλιρεζά Τανγκσιρί.
Μέσα στις πρώτες 72 ώρες του πολέμου, το Ιράν ανακοίνωσε ότι κλείνει το Ορμούζ και προειδοποίησε ότι θα επιτίθεται σε δεξαμενόπλοια που θα επιχειρούσαν να το διασχίσουν.
Παράλληλα, σύμφωνα με Ισραηλινούς και Αμερικανούς αξιωματούχους, ο Τανγκσιρί έδωσε εντολή για την τοποθέτηση θαλάσσιων ναρκών στο Σύστημα Διαχωρισμού Κυκλοφορίας (TSS), την κύρια διεθνή ναυτιλιακή οδό μέσω του Στενού, κλιμακώνοντας δραματικά την κατάσταση.
Τρεις εβδομάδες αργότερα σκοτώθηκε σε ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στο Μπαντάρ Αμπάς.
Νάρκες και επιθέσεις «πάγωσαν» τη διεθνή ναυσιπλοΐα
Οι ιρανικές επιθέσεις σε πλοία και η απειλή των θαλάσσιων ναρκών οδήγησαν ουσιαστικά σε παράλυση της εμπορικής ναυσιπλοΐας. Μέσα στους επόμενους δύο μήνες, η τιμή του Brent εκτινάχθηκε έως και τα 126 δολάρια το βαρέλι.
Ο Τραμπ συμφώνησε σε κατάπαυση του πυρός στις 8 Απριλίου, εν μέρει λόγω της ανόδου των τιμών της βενζίνης στις ΗΠΑ και των πιέσεων στις ενεργειακές αγορές - καθώς η Τεχεράνη είχε πετύχει αυτό που επιδίωκε με το κλείσιμο του Στενού.
Η επαναλειτουργία του Ορμούζ μάλιστα αποτελούσε βασικό πυλώνα του μνημονίου κατανόησης (MOU) μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, το οποίο υπογράφηκε δύο μήνες αργότερα.
Ωστόσο, ουσιαστικά δεν άνοιξε ποτέ πλήρως και η συμφωνία σύντομα κατέρρευσε.
Η αμερικανική επιχείρηση που άλλαξε(;) τα δεδομένα
Μετά την κατάρρευση του MOU, οι ΗΠΑ προχώρησαν μονομερώς σε επιχείρηση για την επαναλειτουργία του Στενού.
Σε συνεργασία με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αμερικανική στρατιωτική δύναμη άρχισε να συνοδεύει πλοία μέσω του νότιου διαύλου, παρέχοντας αεροπορική κάλυψη και αναχαιτίζοντας ιρανικά drones και πυραύλους κρουζ.
Την ίδια ώρα, αμερικανική εκστρατεία βομβαρδισμών διάρκειας δύο εβδομάδων περιόρισε σημαντικά την ικανότητα των Φρουρών της Επανάστασης να πλήττουν πλοία που διέρχονταν από την κρίσιμης σημασίας θαλάσσια οδό.
Στην επιχείρηση εκκαθάρισης ναρκών συμμετείχαν δύτες του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού, μονάδες των Navy SEALs, μη επανδρωμένα υποβρύχια και σκάφη επιφανείας, καθώς και ιδιώτες ανάδοχοι, με αποστολή τον εντοπισμό και την εξουδετέρωσή τους.
Παράλληλα, επανήλθε ο αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών.
Η Ουάσιγκτον μιλά για ανατροπή των ισορροπιών
Παρότι η κίνηση των πλοίων και οι εξαγωγές πετρελαίου μέσω του Στενού παραμένουν αισθητά χαμηλότερες από τα προπολεμικά επίπεδα, οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι η εικόνα επί του πεδίου έχει αλλάξει ουσιαστικά.
Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, το Ιράν έχει χάσει μεγάλο μέρος του ελέγχου του στη δίοδο, ενώ ο αμερικανικός στρατός ελέγχει πλέον στην πράξη το μεγαλύτερο τμήμα της.
Η Τεχεράνη εξακολουθεί να επιτίθεται σε πλοία, όμως η δυνατότητά της να τα πλήττει με ακρίβεια παραμένει περιορισμένη. Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, μόλις το 2% των πλοίων που διέσχισαν το Στενό τον τελευταίο μήνα επλήγησαν.
Παράλληλα, περισσότερα από 200 αντικείμενα που έμοιαζαν με νάρκες έχουν απομακρυνθεί από την κύρια ναυτιλιακή οδό. Αμερικανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι μόνο 11 από αυτά ήταν πραγματικές νάρκες και ότι ελάχιστες είχαν τοποθετηθεί σωστά.
Τις τελευταίες εβδομάδες, η κίνηση στον νότιο δίαυλο έχει αυξηθεί σε 20 έως 30 δεξαμενόπλοια κάθε βράδυ, τα οποία μεταφέρουν κατά μέσο όρο 9 έως 10 εκατ. βαρέλια, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους. Πρόκειται περίπου για το μισό του προπολεμικού όγκου.
«Πετύχαμε ένα σημαντικό ορόσημο στο Στενό του Ορμούζ. Οι διεθνώς αναγνωρισμένες θαλάσσιες οδοί στο Στενό είναι απαλλαγμένες από ιρανικές θαλάσσιες νάρκες. Το συμπέρασμα είναι απλό: σήμερα οι διεθνείς ναυτιλιακές οδοί είναι ανοιχτές και η δυναμική ενισχύεται», δήλωσε ο διοικητής της CENTCOM, ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, σε βίντεο που αναρτήθηκε το βράδυ της Πέμπτης.
Update from CENTCOM Commander: pic.twitter.com/osPbltjJ1C
— U.S. Central Command (@CENTCOM) August 28, 2026
Τα «αγκάθια» πίσω από την εικόνα επαναλειτουργίας
Η εικόνα που παρουσιάζει η Ουάσιγκτον, πάντως, αμφισβητείται από ειδικούς στην αγορά πετρελαίου και αναλυτές που παρακολουθούν τις κινήσεις των δεξαμενόπλοιων, οι οποίοι εκφράζουν αμφιβολίες για το εάν οι πραγματικοί αριθμοί είναι τόσο υψηλοί.
Αμερικανοί αξιωματούχοι απαντούν ότι οι διαθέσιμες καταγραφές υποεκτιμούν την πραγματική κίνηση.
Παράλληλα, οι κατά διαστήματα αναφορές για δεξαμενόπλοια που πλήττονται από βλήματα εξακολουθούν να εγείρουν ερωτήματα για την ασφάλεια της εμπορικής ναυσιπλοΐας, παρά τις αμερικανικές διαβεβαιώσεις.
Ο στόχος των ΗΠΑ: Επιστροφή στο 70% των προπολεμικών εξαγωγών
Η αμερικανική προσπάθεια για την αποκατάσταση των ενεργειακών ροών δείχνει να αποκτά δυναμική. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Μπαχρέιν και το Κουβέιτ έχουν ήδη συμμετάσχει, ενώ αναμένεται να ακολουθήσει και η Σαουδική Αραβία.
Αμερικανοί αξιωματούχοι ελπίζουν ότι σύντομα και το Κατάρ θα αρχίσει να στέλνει δεξαμενόπλοια υγροποιημένου φυσικού αερίου μέσω της διαδρομής που προστατεύουν οι ΗΠΑ.
Έως τα μέσα Σεπτεμβρίου, η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διευρύνει τον κύριο δίαυλο του Στενού, ώστε τουλάχιστον 50 πλοία να μπορούν κάθε βράδυ να εισέρχονται και να εξέρχονται από τον Κόλπο.
Ο στόχος είναι οι εξαγωγές πετρελαίου να αποκατασταθούν στο 60%-70% των προπολεμικών επιπέδων.
Η Τεχεράνη επιστρέφει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων;
Την ίδια ώρα, δύο περιφερειακές πηγές δήλωσαν στο Axios ότι το Ιράν έχει εκδηλώσει τις τελευταίες ημέρες νέο ενδιαφέρον για διαπραγματεύσεις.
Ο διοικητής του πακιστανικού στρατού επισκέφθηκε την Τεχεράνη την Κυριακή, επιχειρώντας να αναβιώσει τη διαμεσολάβηση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
Αργότερα μέσα στην εβδομάδα ακολούθησε ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, ο οποίος μετέβη στην ιρανική πρωτεύουσα για συνομιλίες με επίκεντρο το Στενό του Ορμούζ.
Την Πέμπτη, ο πρωθυπουργός του Κατάρ -βασικός διαμεσολαβητής μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ- έφτασε επίσης στην Τεχεράνη για συνομιλίες, κατόπιν αιτήματος της ιρανικής πλευράς, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές.
Δημοσίως, πάντως, το Ιράν επιμένει στις ίδιες θέσεις, ζητώντας από τις ΗΠΑ να εφαρμόσουν το MOU και να παρουσιάσουν όρους για την επαναλειτουργία του Στενού.
Ο Τραμπ αυξάνει την πίεση
Ο Ντόναλντ Τραμπ ωστόσο δηλώνει, τουλάχιστον επί του παρόντος, ότι δεν ενδιαφέρεται να διαπραγματευτεί με το Ιράν.
«Δεν θέλω να συναντηθούμε, εκείνοι θέλουν. Στην πραγματικότητα, παρακαλούν να κλείσουν συμφωνία», έγραψε την Πέμπτη στο Truth Social.
Ωστόσο, ο απεσταλμένος του Λευκού Οίκου Στιβ Γουίτκοφ εξακολουθεί να βρίσκεται σε επαφή με το Κατάρ και άλλους διαμεσολαβητές.
Η αμερικανική πλευρά θέλει να διαπιστώσει κατά πόσο ο αποκλεισμός, η οικονομική πίεση και η ενίσχυση της θέσης των ΗΠΑ στο Ορμούζ μπορούν να οδηγήσουν την Τεχεράνη σε υποχώρηση από τις σημερινές της θέσεις.
Αμερικανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι τα νέα δεδομένα στο Στενό ενισχύουν σημαντικά τη διαπραγματευτική θέση της κυβέρνησης Τραμπ σε ενδεχόμενες μελλοντικές συνομιλίες με το Ιράν.
Θεωρούν μάλιστα παρωχημένο το MOU της 17ης Ιουνίου, το οποίο επικεντρωνόταν εν μέρει στο Ορμούζ, ενώ αντιμετωπίζουν ως «θόρυβο στο παρασκήνιο» τις συνομιλίες μεταξύ Ομάν και Ιράν για νέες διευθετήσεις σχετικά με τη διαχείριση του Στενού.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
